Ο ΔΙΑΥΛΟΣ ΤΗΣ ΔΟΞΑΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΠΑΘΟΥΣ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α: Η ΘΕΪΚΗ ΚΑΤΑΓΩΓΗ ΚΑΙ Η ΚΑΤΑΡΑ ΤΗΣ ΑΘΗΝΑΣ

 Η εφεύρεση του οργάνου από τη θεά της σοφίας. Ο καθρεφτισμός στο νερό και η απόρριψη του αυλού. Η εύρεση από τον Μαρσύα και η μοιραία αναμέτρηση με τον Απόλλωνα. 

 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Β: Η ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΤΟΥ ΗΧΟΥ Υλικά: Από τον απλό κάλαμο στο ελεφαντόδοντο. Η τέχνη της γλωσσίδας (το «πύρινο» μέρος του αυλού). Η λειτουργία του διαύλου: Πώς δύο σωλήνες δημιουργούσαν αρμονία. 

 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Γ: Ο ΡΥΘΜΟΣ ΤΗΣ ΦΑΛΑΓΓΑΣ 

 Η Σπάρτη και οι αυλητές του θανάτου. Γιατί ο αυλός ήταν ανώτερος από τη σάλπιγγα στον συντονισμό της μάχης. Περιγραφές ιστορικών συγκρούσεων υπό τον ήχο του οργάνου. 

 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ: ΕΚΣΤΑΣΗ ΚΑΙ ΣΥΜΠΟΣΙΑ

 Ο αυλός στις διονυσιακές λατρείες. Η παρουσία των αυλητρίδων στα συμπόσια: Τέχνη και κοινωνική θέση. Ο ρόλος του οργάνου στο αρχαίο δράμα και την τραγωδία.

 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ε: Η ΦΟΡΒΕΙΑ ΚΑΙ Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΤΗΣ ΑΝΑΠΝΟΗΣ

 Η δερμάτινη ζώνη που συγκρατούσε τα μάγουλα. Η κυκλική αναπνοή: Τα μυστικά των αρχαίων βιρτουόζων.

 

 

 

 Η ΦΥΣΗ ΤΟΥ ΑΥΛΟΥ ΚΑΙ Η ΚΥΡΙΑΡΧΙΑ ΤΟΥ ΔΙΑΥΛΟΥ

 Στην καρδιά της αρχαίας ελληνικής μουσικής δεν βρισκόταν ένα όργανο γαλήνιο και υποτονικό, αλλά ο ΑΥΛΟΣ: ένα όργανο με ήχο διαπεραστικό, γεμάτο πάθος, που μπορούσε να οδηγήσει τους ανθρώπους από την απόλυτη πειθαρχία της μάχης στην ιερή έκσταση του Διονύσου.

 Ο ΜΟΝΟΣ ΑΥΛΟΣ: Η ΑΠΛΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΚΑΛΑΜΟΥ

 Ο μονός αυλός, αν και λιγότερο διαδεδομένος στις επίσημες τελετές της κλασικής εποχής, αποτελούσε την πρωταρχική μορφή του οργάνου. Ήταν ένας απλός σωλήνας, κατασκευασμένος συνήθως από σκληρό κάλαμο που φύτρωνε στις όχθες των λιμνών, όπως η Κωπαΐδα. Ο αυλητής άνοιγε τρύπες στον κορμό του καλαμιού και τοποθετούσε στην άκρη μια γλωσσίδα. Ο ήχος του μονού αυλού ήταν λιτός και χρησιμοποιούνταν συχνά από βοσκούς ή σε ανεπίσημες συγκεντρώσεις. Όμως, η ανάγκη για έναν ήχο πιο πλούσιο, πιο δυνατό και ικανό να καλύψει τις ανάγκες ενός ολόκληρου θεάτρου ή ενός στρατοπέδου, οδήγησε στη δημιουργία του ΔΙΑΥΛΟΥ.

Διαγωνισμός ανάμεσα στον Απόλλωνα και τον Μαρσύα.

Perugino, Pietro, 1495, λάδι σε ξύλο. Παρίσι, Μουσείο του Λούβρου

 

Ο ΔΙΑΥΛΟΣ: Η ΑΡΜΟΝΙΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΣΩΛΗΝΩΝ 

Ο ΔΙΑΥΛΟΣ δεν ήταν απλώς δύο αυλοί που κρατιούνταν μαζί· ήταν ένα σύνθετο σύστημα παραγωγής μουσικής που απαιτούσε τεράστια δεξιοτεχνία. Αποτελούνταν από δύο ξεχωριστούς σωλήνες, οι οποίοι ενώνονταν στο στόμα του μουσικού μέσω των γλωσσίδων. 

 Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΚΑΘΕ ΣΩΛΗΝΑ: Στον δίαυλο, ο μουσικός δεν έπαιζε την ίδια μελωδία και από τους δύο σωλήνες. Συνήθως, ο ένας σωλήνας (ο αριστερός) παρήγαγε μια χαμηλότερη, σταθερή νότα, λειτουργώντας ως βάση (ισοκράτημα), ενώ ο άλλος (ο δεξιός) εκτελούσε την κύρια μελωδία με γοργές εναλλαγές των δακτύλων. Αυτό επέτρεπε στον αυλητή να δημιουργεί μια πρώιμη μορφή πολυφωνίας, που καθήλωνε το κοινό. 

 Η ΣΥΝΔΕΣΗ ΜΕ ΤΟΝ ΜΟΥΣΙΚΟ:

 Οι δύο σωλήνες δεν ήταν πάντα παράλληλοι. Συχνά άνοιγαν προς τα έξω σε σχήμα "V", επιτρέποντας στα χέρια του αυλητή να κινούνται ελεύθερα πάνω στις οπές. Η πίεση που χρειαζόταν για να δοθεί αέρας ταυτόχρονα και στους δύο σωλήνες ήταν τόσο μεγάλη, που το πρόσωπο του αυλητή παραμορφωνόταν, τα μάγουλά του φουσκώναν επικίνδυνα και οι φλέβες του λαιμού του πετούσαν. 

 Η ΤΕΧΝΗ ΤΗΣ ΓΛΩΣΣΙΔΑΣ 

ρυθρόμορφος αμφορέας των αρχών του 5ου π.Χ. αιώνα. Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο.

Το μυστικό του διαύλου βρισκόταν στην «ΓΛΩΤΤΙΔΑ». Ήταν το επιστόμιο, κατασκευασμένο από δύο λεπτά ελάσματα καλαμιού που δονούσαν καθώς περνούσε ο αέρας. Αυτό το μικρό εξάρτημα έδινε στον αυλό τον χαρακτηριστικό του ήχο, που έμοιαζε περισσότερο με το σύγχρονο ομποέ, αλλά με μια αγριάδα και μια ένταση που κανένα σημερινό όργανο δεν μπορεί να αναπαράγει πλήρως. 

 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α: Η ΘΕΪΚΗ ΕΠΙΝΟΗΣΗ ΚΑΙ ΤΟ ΤΙΜΗΜΑ ΤΗΣ ΟΜΟΡΦΙΑΣ

 Στις απαρχές του κόσμου, όταν οι θεοί του Ολύμπου αναζητούσαν ακόμα τους ήχους που θα έντυναν την αιωνιότητά τους, η Αθηνά, η θεά με τα γλαυκά μάτια και την κοφτερή σκέψη, βρισκόταν στις όχθες ενός ποταμού. Δεν κρατούσε το δόρυ της, ούτε την ασπίδα με τη Γοργόνα. Τα δάχτυλά της περιεργάζονταν το κούφιο κόκαλο ενός ελαφιού, που είχε ξεπλυθεί από τα νερά και τον χρόνο. Η θεά παρατήρησε τις οπές που είχαν ανοίξει πάνω στο οστό οι φθορές της φύσης. Με μια κίνηση γεμάτη περιέργεια, έφερε το κόκαλο στα χείλη της και φύσηξε. Ο ήχος που βγήκε δεν έμοιαζε με κανέναν άλλον. Δεν ήταν ο γλυκός, μαθηματικός ήχος της λύρας του Απόλλωνα, αλλά ένας ήχος ζωντανός, που έμοιαζε να κουβαλά μέσα του τον άνεμο, το θρόισμα των φύλλων και την ανάσα των θνητών. Ενθουσιασμένη από την ανακάλυψή της, η Αθηνά άρχισε να τελειοποιεί το όργανο. Άνοιξε με ακρίβεια νέες τρύπες, υπολογίζοντας τις αποστάσεις με τη σοφία που τη χαρακτήριζε. Κατασκεύασε δύο τέτοιους σωλήνες, τον έναν ελαφρώς μακρύτερο από τον άλλον, και τους ένωσε. Είχε μόλις γεννηθεί ο πρώτος ΔΙΑΥΛΟΣ. Όμως, η μοίρα του οργάνου έμελλε να σφραγιστεί από τη ματαιοδοξία. Μια μέρα, καθώς η Αθηνά έπαιζε τον αυλό της κοντά σε μια γαλήνια λίμνη στον Όλυμπο, έσκυψε πάνω από το νερό. Εκεί, στο καθρέφτισμα της επιφάνειας, είδε κάτι που την τάραξε βαθιά. Τα μάγουλά της είχαν φουσκώσει άσχημα, το πρόσωπό της είχε κοκκινήσει από την προσπάθεια και η θεϊκή της ομορφιά είχε παραμορφωθεί σε μια γκριμάτσα που θύμιζε θνητό που υποφέρει. Η Ήρα και η Αφροδίτη, που την παρακολουθούσαν από μακριά, ξέσπασαν σε γέλια. — «Κοίτα την Αθηνά!» φώναξε η Αφροδίτη, καλύπτοντας το στόμα της. «Η σοφότερη των θεών μοιάζει με βάτραχο που προσπαθεί να καταπιεί τον αέρα!» — «Πράγματι,» πρόσθεσε η Ήρα ειρωνικά, «η ομορφιά της χάθηκε μέσα σε αυτό το ξύλινο κατασκεύασμα. Τι κρίμα για μια θεά!» Η Αθηνά, προσβεβλημένη και οργισμένη, πέταξε τον αυλό μακριά της, στις πλαγιές του όρους Κιθαιρώνα. — «Ας χαθεί αυτό το όργανο!» αναφώνησε με φωνή που έτρεμε από την οργή. «Καταραμένος να είναι όποιος το βρει και το παίξει! Ας πληρώσει με τη ζωή του το τίμημα για τον ήχο που κλέβει την ομορφιά από το πρόσωπο!» Ο αυλός έπεσε μαλακά πάνω στα χόρτα, περιμένοντας εκείνον που θα αγνοούσε την κατάρα για χάρη της μουσικής. Δεν πέρασε πολύς καιρός μέχρι που ένας σάτυρος, ο Μαρσύας, που τριγυρνούσε στο δάσος, είδε το παράξενο αντικείμενο να λάμπει κάτω από τον ήλιο.

 Η ΑΝΑΚΑΛΥΨΗ ΚΑΙ Η ΠΡΩΤΗ ΑΝΑΛΑΜΠΗ ΤΟΥ ΑΥΛΟΥ

 Ο Μαρσύας, ένας σάτυρος με τραχιά χαρακτηριστικά και μια καρδιά γεμάτη περιέργεια, τριγυρνούσε στις πλαγιές του Κιθαιρώνα, ανάμεσα στα πυκνά έλατα και τα κρυστάλλινα ρυάκια. Η μέρα ήταν ηλιόλουστη και η φύση έμοιαζε να γιορτάζει. Ξαφνικά, το βλέμμα του έπεσε πάνω σε κάτι παράξενο που γυάλιζε ανάμεσα στα χόρτα. Ήταν ο διπλός αυλός, που η Αθηνά είχε πετάξει με οργή. Με δισταγμό, ο Μαρσύας πλησίασε και σήκωσε το όργανο. Ήταν ελαφρύ, φτιαγμένο από κόκαλο ελαφιού, με λεπτές τρύπες ανοιγμένες με ακρίβεια. Το περιεργάστηκε με θαυμασμό, νιώθοντας μια παράξενη έλξη. Χωρίς να το σκεφτεί, έφερε τον αυλό στα χείλη του και φύσηξε. Ένας ήχος, γλυκός και συνάμα άγριος, ξεχύθηκε από το όργανο, γεμίζοντας τον αέρα. Ήταν ένας ήχος που δεν έμοιαζε με κανέναν άλλον, ένας ήχος που μιλούσε απευθείας στην ψυχή. Ο Μαρσύας, έκπληκτος από τη δική του δημιουργία, συνέχισε να παίζει, αφήνοντας τη μουσική να τον παρασύρει. Οι Νύμφες, που ζούσαν στα γύρω δάση, άκουσαν τον παράξενο ήχο και πλησίασαν με περιέργεια. Βγήκαν πίσω από τα δέντρα, με τα πρόσωπά τους γεμάτα έκπληξη και θαυμασμό. — «Τι είναι αυτός ο ήχος, Μαρσύα;» ρώτησε η Δρυάδα, μια Νύμφη των δέντρων, με τη φωνή της να τρέμει από συγκίνηση. «Ποτέ δεν έχουμε ακούσει κάτι παρόμοιο!» — «Είναι ο αυλός,» απάντησε ο Μαρσύας, με το πρόσωπό του να λάμπει από υπερηφάνεια. «Τον βρήκα εδώ, ανάμεσα στα χόρτα. Φαίνεται πως οι θεοί τον άφησαν για μένα!» — «Αλλά πώς καταφέρνεις να βγάζεις τόσο όμορφους ήχους;» ρώτησε η Ναϊάδα, μια Νύμφη των νερών, με τα μάτια της να λάμπουν από θαυμασμό. «Μοιάζει σαν να μιλάς με τη φύση!» — «Δεν ξέρω,» απάντησε ο Μαρσύας, «απλά φυσάω και τα δάχτυλά μου κινούνται μόνα τους. Είναι σαν το όργανο να έχει δική του ζωή!» Οι Νύμφες, μαγεμένες από τη μουσική, άρχισαν να χορεύουν γύρω από τον Μαρσύα, με τα σώματά τους να κινούνται στον ρυθμό του αυλού. Η μουσική του σάτυρου είχε ξυπνήσει μέσα τους μια άγνωστη χαρά, μια αίσθηση ελευθερίας και έκστασης.

 Η ΑΝΟΔΟΣ ΤΗΣ ΦΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΟ ΚΑΛΕΣΜΑ ΤΗΣ ΠΡΟΚΛΗΣΗΣ

 Ο Μαρσύας, μεθυσμένος από τον ήχο που ο ίδιος παρήγαγε, δεν σταμάτησε να παίζει. Μέρα με τη μέρα, οι νότες του γίνονταν πιο περίπλοκες, πιο δουλεμένες, πιο βαθιές. Ο δίαυλος δεν ήταν πια ένα αντικείμενο που βρήκε στα χόρτα, αλλά η προέκταση της δικής του ανάσας. Οι Νύμφες των δασών και των πηγών συγκεντρώνονταν κάθε δειλινό γύρω του, αφήνοντας τα παιχνίδια τους για να τον ακούσουν. — «Μαρσύα,» ψιθύρισε μια φορά η ηχώ των βουνών, «η μουσική σου δεν ανήκει πια μόνο στο δάσος. Τα πουλιά τη μεταφέρουν στις κορυφές και ο άνεμος την ψιθυρίζει στις πόλεις των ανθρώπων. Λένε πως ούτε η λύρα του ίδιου του Απόλλωνα δεν έχει τέτοια δύναμη να ραγίζει καρδιές.» Ο σάτυρος, αντί να φοβηθεί τη σύγκριση, ένιωσε την καρδιά του να πλημμυρίζει από μια επικίνδυνη υπερηφάνεια. — «Και γιατί να μην το λένε;» αποκρίθηκε ο Μαρσύας, στρέφοντας το βλέμμα του προς τον ουρανό. «Η λύρα είναι κρύα, είναι φτιαγμένη από μαθηματικά και χορδές. Ο αυλός μου όμως έχει μέσα του την πνοή της ζωής. Έχει το αίμα που κυλά, τον πόθο και τον πόνο. Ναι, ας το ακούσει ο Φοίβος! Ο αυλός μου είναι ανώτερος από τη λύρα του!» Οι Νύμφες τρόμαξαν. — «Σώπα, Μαρσύα!» τον ικέτεψε η Δρυάδα. «Μην προκαλείς τους αθάνατους. Η Αθηνά πέταξε αυτό το όργανο, μην το κάνεις εσύ αιτία για τη συμφορά σου.» Αλλά ήταν αργά. Η φήμη, με τα χίλια φτερά της, είχε ήδη φτάσει στις χρυσές αίθουσες του Ολύμπου. Ο Απόλλων, ο θεός του φωτός και της μουσικής τάξης, άκουσε τις διαδόσεις. Στην αρχή χαμογέλασε περιφρονητικά, αλλά καθώς οι ύμνοι για τον «θεϊκό αυλητή του δάσους» πλήθαιναν, η θεϊκή του γαλήνη ταράχτηκε. Μια μέρα, καθώς ο Μαρσύας έπαιζε μια μελωδία που έκανε ακόμα και τα δέντρα να γέρνουν τα κλαδιά τους για να ακούσουν, μια ξαφνική λάμψη τύφλωσε το δάσος. Η μουσική σταμάτησε απότομα. Μπροστά στον σάτυρο στεκόταν ο ίδιος ο Απόλλων, κρατώντας την επτάχορδη λύρα του, που έλαμπε σαν καθαρό χρυσάφι. — «Λένε, δασύτριχε κάτοικε των δασών,» είπε ο θεός με φωνή που έμοιαζε με μακρινή βροντή, «πως η πνοή σου πάνω σε αυτό το κόκαλο ξεπερνά την αρμονία των δικών μου χορδών. Ήρθα να δω αν η τόλμη σου συνοδεύεται από ανάλογη αξία.» Ο Μαρσύας, αν και έτρεμε εσωτερικά, δεν υποχώρησε. Η κατάρα της Αθηνάς είχε αρχίσει να θολώνει το λογικό του. — «Άκουσε τον ήχο μου, Φοίβε, και κρίνει εσύ. Αν η λύρα σου μπορεί να κάνει τις πέτρες να δακρύσουν όπως ο αυλός μου, τότε θα υποκλιθώ.» — «Έστω,» αποκρίθηκε ο Απόλλων με ένα παγωμένο χαμόγελο. «Θα αναμετρηθούμε μπροστά στις Μούσες. Αλλά πρόσεχε, σάτυρε: ο νικητής θα μπορεί να κάνει στον ηττημένο ό,τι επιθυμήσει. Δέχεσαι το τίμημα;» — «Δέχομαι,» είπε ο Μαρσύας, φέρνοντας ξανά τον δίαυλο στα χείλη του.Η ημέρα της κρίσης έφτασε και το όρος Νύσα τυλίχτηκε σε μια απόκοσμη σιωπή. Στο κέντρο ενός φυσικού αμφιθεάτρου κάθονταν οι εννέα Μούσες, οι προστάτιδες των τεχνών, με τα πρόσωπά τους σοβαρά και το βλέμμα τους στραμμένο στους δύο μονομάχους. Από τη μια πλευρά, ο Μαρσύας, με τον δίαυλο σφιχτά στα χέρια του και το στήθος του να ανεβοκατεβαίνει από την αγωνία. Από την άλλη, ο Απόλλων, ακτινοβόλος και ατάραχος, κρατώντας τη λύρα του σαν να ήταν μέρος του σώματός του. 

 Η ΜΕΓΑΛΗ ΑΝΑΜΕΤΡΗΣΗ: ΛΥΡΑ ΕΝΑΝΤΙΟΝ ΑΥΛΟΥ 

 Ο Απόλλων έκανε νόημα στον σάτυρο να ξεκινήσει πρώτος. Ο Μαρσύας έφερε τους δύο σωλήνες στα χείλη του. Με την πρώτη πνοή, ένας ήχος βαθύς και παράξενος ξεχύθηκε στο δάσος. Δεν ήταν απλή μουσική· ήταν η φωνή της ίδιας της γης. Έπαιξε μια μελωδία που μιλούσε για τη γέννηση των βουνών, για το κλάμα των ζώων όταν χάνουν το ταίρι τους, για το πάθος που καίει τα σωθικά των θνητών. Οι Μούσες ένιωσαν τις καρδιές τους να σφίγγονται. Μια δάκρυσε, μια άλλη άφησε το κεφάλι της να γείρει, μαγεμένη από την αμεσότητα του αυλού. Ο ήχος του Μαρσύα ήταν γεμάτος ζωή, ακατέργαστος και αληθινός. Όταν σταμάτησε, η σιωπή που ακολούθησε ήταν γεμάτη σεβασμό. Τότε, ο Απόλλων άγγιξε τις χορδές του. Η λύρα απάντησε με έναν ήχο κρυστάλλινο, καθαρό, που έμοιαζε να έρχεται από τα άστρα. Ήταν η μουσική της τάξης, των αριθμών και της αιώνιας γαλήνης. Οι Μούσες ένιωσαν το πνεύμα τους να υψώνεται, αλλά μέσα τους υπήρχε μια διχογνωμία. Ο αυλός τις είχε συγκινήσει, η λύρα τις είχε ανυψώσει. — «Είναι ισόπαλοι!» ψιθύρισε η Ευτέρπη, η Μούσα της μουσικής. «Ο αυλός έχει το πάθος, η λύρα την αρμονία.» Ο Απόλλων, βλέποντας πως η νίκη του δεν ήταν σίγουρη, αποφάσισε να χρησιμοποιήσει τη θεϊκή του πανουργία. Ήξερε πως ο αυλός, ως πνευστό, είχε περιορισμούς που η λύρα δεν είχε. — «Ωραία παίζεις, σάτυρε,» είπε ο θεός με ειρωνικό τόνο. «Αλλά ας δούμε αν μπορείς να κάνεις και τούτο: Μπορείς να παίξεις το όργανό σου γυρίζοντάς το ανάποδα και, την ίδια στιγμή που παίζεις, να τραγουδάς ύμνους προς δόξαν των θεών;» Ο Μαρσύας κοίταξε τον δίαυλο με απόγνωση. — «Φοίβε, αυτό που ζητάς είναι αδύνατο!» αναφώνησε. «Το στόμα μου είναι απασχολημένο με το να δίνει πνοή στους σωλήνες. Αν τραγουδήσω, ο αυλός θα σιωπήσει. Και αν τον γυρίσω ανάποδα, δεν υπάρχουν τρύπες για να βγάλουν ήχο!» — «Ιδού λοιπόν η διαφορά μας,» αποκρίθηκε ο Απόλλων. Με μια κίνηση, ο θεός γύρισε τη λύρα του ανάποδα και άρχισε να κρούει τις χορδές με την ίδια ευκολία. Ταυτόχρονα, άνοιξε το στόμα του και άρχισε να τραγουδά έναν ύμνο τόσο μεγαλειώδη, που οι Μούσες σηκώθηκαν όρθιες. Η φωνή του και οι χορδές έγιναν ένα. — «Νικητής είναι ο Απόλλων!» ανακήρυξαν οι Μούσες με μια φωνή. «Η λύρα επιτρέπει στον άνθρωπο να υμνεί τον Λόγο, ενώ ο αυλός τον καθιστά βουβό και υποτελή στην ανάσα του.» Ο Μαρσύας άφησε τον αυλό να πέσει στο χώμα. Το τίμημα της ήττας ήταν πλέον στα χέρια του εκδικητικού θεού. 

 ΤΟ ΤΕΛΟΣ ΤΟΥ ΜΑΡΣΥΑ ΚΑΙ Η ΓΕΝΝΗΣΗ ΕΝΟΣ ΠΟΤΑΜΟΥ

Η τιμωρία του Μαρσύα.

Manfredi, Bartolomeo, περίπου 1616-1620, λάδι σε μουσαμά. St. Louis Art Museum

 Ο Μαρσύας στεκόταν γυμνός και ανυπεράσπιστος μπροστά στον ακτινοβόλο θεό. Οι Μούσες απέστρεψαν το βλέμμα τους, καθώς ο Απόλλων διέταξε να δεθεί ο σάτυρος σε ένα πανύψηλο πεύκο. Τα

χέρια του δέθηκαν ψηλά στον κορμό και τα πόδια του ίσα που άγγιζαν τις ρίζες του δέντρου. — «Είπες πως ο αυλός σου έχει μέσα του το αίμα που κυλά,» είπε ο Απόλλων με φωνή χαμηλή και τρομακτική. «Ας δούμε λοιπόν πόσο βαθιά φτάνει αυτή η μουσική σου.» Χωρίς ίχνος οίκτου, ο θεός άρχισε να γδέρνει τον Μαρσύα ζωντανό. Οι κραυγές του σάτυρου δεν έμοιαζαν πια με τις μελωδίες του αυλού· ήταν οι κραυγές της απόλυτης οδύνης που έσχιζαν τη σιωπή του δάσους. Το δέρμα του αποκολλήθηκε από τις σάρκες, αποκαλύπτοντας τους μύες, τις φλέβες και τους παλμούς της καρδιάς του. Οι Νύμφες, που τόσο είχαν αγαπήσει τον Μαρσύα και τον ήχο του, ξέσπασαν σε γοερά κλάματα. Οι Σάτυροι και οι Πάνες του δάσους συγκεντρώθηκαν γύρω από το πεύκο,

                          Η τιμωρία του Μαρσύα.

Palma Giovane (1548-1628), χχ. Λάδι σε μουσαμά. Herzog Anton Ulrich-Museum, Braunschweig

θρηνώντας τον φίλο τους που πλήρωνε τόσο ακριβά το θράσος του. Τα δάκρυά τους έπεφταν ασταμάτητα στο χώμα, ποτίζοντας τη γη. — «Ω, Μαρσύα!» φώναζε η Δρυάδα ανάμεσα στους λυγμούς της. «Γιατί δεν άκουσες τις προειδοποιήσεις μας; Γιατί άφησες τη φωνή του αυλού να σε τυφλώσει μπροστά στο μεγαλείο των αθανάτων;» Το αίμα του Μαρσύα άρχισε να ρέει άφθονο από το δέντρο, σμίγοντας με τα ποτάμια των δακρύων που έχυναν οι κάτοικοι του δάσους. Η ποσότητα των υγρών ήταν τόση, που άρχισε να σχηματίζεται ένας ορμητικός χείμαρρος. Αυτός ο χείμαρρος άνοιξε δρόμο ανάμεσα στις πέτρες και τα δέντρα, κατηφορίζοντας την πλαγιά του βουνού. Έτσι γεννήθηκε ο ποταμός ΜΑΡΣΥΑΣ. Ένα ποτάμι που τα νερά του ήταν πάντα ορμητικά και ο ήχος τους, καθώς χτυπούσαν πάνω στα βράχια, θύμιζε τον διαπεραστικό και θρηνητικό ήχο του αυλού. Λέγεται πως, αν κάποιος σταθεί στις όχθες του και

                                        Απόλλωνας και Μαρσύας.

Μαρμάρινη πλάκα από τη βάση του συντάγματος του Απόλλωνα, της Άρτεμης και της Λητώς στη Μαντίνεια, έργου του Πραξιτέλη. Αριστερά απεικονίζεται ο Απόλλωνας καθισμένος σε βράχο με την κιθάρα δίπλα του, δεξιά ο Μαρσύας που παίζει τον διπλό αυλό βηματίζοντας βιαστικά, και στη μέση ο Σκύθης με το μαχαίρι στο δεξί χέρι, έτοιμο να επιβάλει στον Μαρσύα τη σκληρή τιμωρία που αποφάσισε ο Απόλλωνας. Θεωρείται έργο των βοηθών του Πραξιτέλη. Περίπου 330 π.Χ. Αθήνα, Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο.

 αφουγκραστεί προσεκτικά, μπορεί ακόμα να ακούσει τις μελωδίες που έπαιζε ο σάτυρος πριν τη μοιραία αναμέτρηση. Ο Απόλλων, έχοντας ικανοποιήσει την οργή του, άφησε το άψυχο σώμα του Μαρσύα στο δέντρο. Όμως, ακόμα και ο ίδιος ο θεός, βλέποντας αργότερα τον δίαυλο πεταμένο στο χώμα, ένιωσε μια παράξενη θλίψη. Λέγεται πως για ένα διάστημα έσπασε τις χορδές της λύρας του και αρνήθηκε να παίξει ξανά, μετανιωμένος για τη σκληρότητα της τιμωρίας του. Η κατάρα της Αθηνάς είχε ολοκληρωθεί. Ο αυλός είχε βρει τον πρώτο του μεγάλο δάσκαλο, αλλά τον είχε οδηγήσει στον θάνατο. Από εκείνη τη μέρα, ο αυλός θεωρήθηκε το όργανο του πάθους, του πόνου και της έκστασης – ένα όργανο που δεν ανήκε στην ηρεμία του Ολύμπου, αλλά στην ταραγμένη ψυχή των θνητών.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Β: Η ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΤΟΥ ΗΧΟΥ

Η κατασκευή ενός αυλού στην αρχαιότητα δεν ήταν μια απλή χειροτεχνία· ήταν μια ιεροτελεστία που απαιτούσε τη γνώση του βοτανολόγου, την ακρίβεια του μαθηματικού και την ευαισθησία του μουσικού. Για να βγει η «φωνή» από το άψυχο υλικό, έπρεπε πρώτα να βρεθεί το κατάλληλο σώμα που θα τη φιλοξενούσε.

ΥΛΙΚΑ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΑΠΛΟ ΚΑΛΑΜΟ ΣΤΟ ΕΛΕΦΑΝΤΟΔΟΝΤΟ

Η αναζήτηση της τέλειας αντήχησης ξεκινούσε από τις όχθες των λιμνών. Ο κάλαμος (donax) ήταν το πιο διαδεδομένο υλικό, ιδιαίτερα αυτός που φύτρωνε στην Κωπαΐδα λίμνη. Οι κατασκευαστές επέλεγαν καλάμια που είχαν ωριμάσει για χρόνια κάτω από τον ήλιο, προσέχοντας το πάχος των τοιχωμάτων τους. Ένας αυλός από κάλαμο είχε ήχο ζεστό, γήινο, σχεδόν ανθρώπινο.

Όμως, καθώς η τέχνη εξελισσόταν και οι αυλητές γίνονταν οι «αστέρες» της εποχής, τα υλικά έγιναν πιο εξωτικά και ανθεκτικά:

• Λωτός και Πύξος: Ξύλα σκληρά, που επιδέχονταν λείανση και δεν επηρεάζονταν εύκολα από την υγρασία της ανάσας.

• Κόκαλο ελαφιού και γαϊδάρου: Όπως είδαμε στον μύθο της Αθηνάς, το κόκαλο προσέφερε μια μοναδική σκληρότητα που έκανε τον ήχο πιο διαπεραστικό και «λαμπρό».

• Ελεφαντόδοντο: Το υλικό των βασιλέων και των μεγάλων αγώνων. Αυλοί από ελεφαντόδοντο, συχνά επενδυμένοι με μπρούτζο ή ασήμι, ήταν αληθινά κοσμήματα που άντεχαν στον χρόνο και την έντονη χρήση.

Η ΤΕΧΝΗ ΤΗΣ ΓΛΩΣΣΙΔΑΣ: ΤΟ «ΠΥΡΙΝΟ» ΜΕΡΟΣ ΤΟΥ ΑΥΛΟΥ

Αν ο σωλήνας ήταν το σώμα του οργάνου, η γλωσσίδα (ζεύγος) ήταν η ψυχή του. Ήταν το πιο ευαίσθητο και κρίσιμο κομμάτι, αυτό που ονομάζουμε «πύρινο», γιατί από εκεί ξεκινούσε η δόνηση που μετατρεπόταν σε φωτιά στα αυτιά των ακροατών.

Κατασκευαζόταν από δύο λεπτά, εύκαμπτα ελάσματα ειδικού καλαμιού. Ο αυλητής έπρεπε να τη διατηρεί πάντα υγρή και σε άριστη κατάσταση. Μια κακή γλωσσίδα μπορούσε να καταστρέψει την πιο ιερή τελετή. — «Πρόσεχε τη γλωσσίδα σου περισσότερο από τα μάτια σου,» έλεγαν οι παλιοί δάσκαλοι στους μαθητές τους. «Αν εκείνη 'ραγίσει', θα ραγίσει και η καρδιά της μουσικής σου.» Η γλωσσίδα τοποθετούνταν μέσα στον όλμο, ένα ειδικό εξάρτημα στην κορυφή του αυλού, και ήταν αυτή που απαιτούσε τον απόλυτο έλεγχο της αναπνοής.

Η ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΔΙΑΥΛΟΥ: ΠΩΣ ΔΥΟ ΣΩΛΗΝΕΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΥΣΑΝ ΑΡΜΟΝΙΑ

Ο δίαυλος δεν ήταν ποτέ μια απλή επανάληψη του ίδιου ήχου. Η λειτουργία του βασιζόταν στη συνεργασία των δύο σωλήνων, που συχνά είχαν διαφορετικό μήκος και διαφορετικό αριθμό οπών.

1. Ο Μπάσος και ο Πρίμος: Συνήθως, ο ένας σωλήνας κρατούσε τη βάση, έναν συνεχή, βαθύ ήχο που θύμιζε τη βουή της θάλασσας ή το βουητό της μέλισσας. Πάνω σε αυτή τη βάση, ο δεύτερος σωλήνας «κεντούσε» τη μελωδία, ανεβαίνοντας σε ψηλές, οξείες νότες.

2. Η Πολυφωνία: Ο έμπειρος αυλητής μπορούσε να κλείνει τις τρύπες με τέτοιο τρόπο ώστε οι δύο σωλήνες να παράγουν διαφορετικές νότες ταυτόχρονα, δημιουργώντας διαστήματα τρίτης ή πέμπτης. Αυτό έδινε στον αρχαίο κόσμο μια αίσθηση βάθους που κανένα άλλο όργανο δεν μπορούσε να φτάσει.

3. 
   

4. 
   

5. 
   

6. 
   

7. Ο Έλεγχος: Ο μουσικός έπρεπε να κατευθύνει τον αέρα του με απόλυτη ισορροπία. Αν φυσούσε παραπάνω στον έναν σωλήνα, η αρμονία κατέρρεε. Ήταν μια πάλη με τον αέρα και τον χρόνο, μια άσκηση ισορροπίας πάνω σε μια αόρατη κλωστή ήχου.

   ΚΕΦΑΛΑΙΟ Γ: Ο ΡΥΘΜΟΣ ΤΗΣ ΦΑΛΑΓΓΑΣ

   Η αυγή έβρισκε το στρατόπεδο των Λακεδαιμονίων βυθισμένο σε μια απόκοσμη ηρεμία. Δεν

   υπήρχαν φωνές, ούτε ο θόρυβος που συνηθίζεται στους στρατούς πριν τη σύγκρουση. Οι οπλίτες, άνδρες πλασμένοι από σίδερο και παράδοση, χτένιζαν τα μακριά τους μαλλιά και άλειφαν τα σώματά τους με λάδι.

   Στην άκρη της παράταξης, καθισμένος πάνω σε μια πέτρα, ο Αυλητής προετοίμαζε το δικό του «όπλο». Δεν φορούσε θώρακα, ούτε κρατούσε δόρυ. Φορούσε έναν απλό, λευκό χιτώνα και στα χέρια του κρατούσε τον δίαυλο, κατασκευασμένο από σκούρο, βαρύ ξύλο λωτού.

   

   Η ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΜΟΥΣΙΚΟΥ

   Ο αυλητής έδεσε προσεκτικά τη φορβειά γύρω από το κεφάλι του. Η δερμάτινη λωρίδα πίεζε τα μάγουλά του, σταθεροποιώντας τα επιστόμια στα χείλη του. Ήξερε πως σε λίγο, η ανάσα του θα ήταν εκείνη που θα κρατούσε ζωντανό το τείχος των ασπίδων.

   — «Είσαι έτοιμος, μουσικέ;» ρώτησε ένας νεαρός οπλίτης, σφίγγοντας τα λουριά της περικεφαλαίας του. Το χέρι του έτρεμε ελαφρώς. Ο αυλητής τον κοίταξε στα μάτια, σταθερός και ατάραχος. — «Όσο τα δάχτυλά μου βρίσκουν τις οπές, το βήμα σου δεν θα παραπατήσει,» απάντησε χαμηλόφωνα. «Μην κοιτάς τον εχθρό. Άκουσε μόνο τον αυλό. Αυτός είναι η καρδιά σου σήμερα.»

   Η ΠΟΡΕΙΑ ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΘΑΝΑΤΟ

   Όταν δόθηκε το σύνθημα, οι Σπαρτιάτες δεν όρμησαν με αλαλαγμούς. Η φάλαγγα άρχισε να κινείται αργά, σαν ένας ενιαίος, χάλκινος οργανισμός. Τότε, ο αυλητής φύσηξε.

   Ο ήχος του αυλού ξεχύθηκε βαρύς και ρυθμικός. Δεν ήταν εμβατήριο νίκης, αλλά ένας ήχος υποβλητικός, που υπαγόρευε κάθε κίνηση. Σε κάθε «χτύπο» της μουσικής, χιλιάδες σανδάλια χτυπούσαν το χώμα ταυτόχρονα.

   • Ο Σκοπός του Ρυθμού: Στη φάλαγγα, αν ένας στρατιώτης έτρεχε παραπάνω από τον διπλανό του, δημιουργούνταν κενό. Το κενό σήμαινε θάνατο. Ο αυλός εξασφάλιζε ότι η απόσταση μεταξύ των ασπίδων θα έμενε αμετάβλητη.

   • Η Ψυχολογία του Ήχου: Ενώ οι αντίπαλοι (όπως οι Αργείοι ή οι Αθηναίοι) συχνά φώναζαν για να διώξουν τον φόβο τους, οι Σπαρτιάτες βάδιζαν μέσα στη «μουσική σιωπή». Ο ήχος του αυλού λειτουργούσε σαν υπνωτικό, καταπνίγοντας τον τρόμο και επιβάλλοντας μια παγωμένη αποφασιστικότητα.

   Η ΣΤΙΓΜΗ ΤΗΣ ΣΥΓΚΡΟΥΣΗΣ

   Καθώς οι δύο στρατοί πλησίαζαν σε απόσταση αναπνοής, ο αυλητής δεν σταμάτησε. Παρέμενε λίγα βήματα πίσω από την πρώτη γραμμή. Το αίμα άρχισε να λερώνει το χώμα, οι κραυγές των πληγωμένων σκέπαζαν τα πάντα, αλλά ο δίαυλος συνέχιζε να θρηνεί και να καθοδηγεί.

   Ο Θουκυδίδης θα έγραφε αργότερα πως οι Λακεδαιμόνιοι χρησιμοποιούσαν τους αυλητές «ἵνα ὁμαλῶς μετὰ ῥυθμοῦ βαίνοντες προέλθοιεν». Δεν ήταν θέμα θρησκείας, αλλά στρατιωτικής επιστήμης. Ο αυλός ήταν το ρολόι που συγχρόνιζε τις ζωές τους πριν τις παραδώσουν στη μάχη.

   Όταν η μάχη τελείωσε και η σκόνη κάθισε, ο αυλητής έλυσε τη φορβειά του. Τα μάγουλά του ήταν μελανιασμένα και η ανάσα του κομμένη. Κοίταξε τον δίαυλο: οι ξύλινοι σωλήνες ήταν τώρα κόκκινοι από το αίμα που είχε εκτοξευθεί πάνω τους. Η μουσική είχε σωπάσει, αλλά η φάλαγγα είχε μείνει όρθια.Αφήνουμε πίσω μας τη σκόνη της Λακωνίας και τον μεταλλικό ήχο των όπλων. Η μουσική του αυλού αλλάζει πρόσωπο. Από εργαλείο θανάτου και πειθαρχίας, γίνεται το όργανο της αποπλάνησης, του θρήνου και της πνευματικής ανάτασης στις κλειστές αίθουσες των Αθηνών.

   ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ: ΕΚΣΤΑΣΗ ΚΑΙ ΣΥΜΠΟΣΙΑ

   Η νύχτα έχει πέσει πάνω από την Πλάκα. Μέσα στον ανδρώνα ενός πλούσιου οίκου, οι καλεσμένοι

   
   
   είναι ξαπλωμένοι στα ανάκλιντρα. Το κρασί ρέει άφθονο, αναμεμειγμένο με νερό στους κρατήρες, και η ατμόσφαιρα μυρίζει λιβάνι και ψημένο κρέας. Όμως, κάτι λείπει για να ολοκληρωθεί η ιεροτελεστία της διασκέδασης: ο ήχος που θα χαλαρώσει τις γλώσσες και θα διεγείρει τις αισθήσεις.

   Η ΠΑΡΟΥΣΙΑ ΤΗΣ ΑΥΛΗΤΡΙΔΑΣ

   Στην είσοδο εμφανίζεται μια νεαρή γυναίκα. Κρατά τον δίαυλο τυλιγμένο σε μια μεταξωτή θήκη. Είναι η Αυλητρίς. Στην αρχαία Αθήνα, αυτές οι γυναίκες ήταν οι «ψυχές» των συμποσίων. Δεν ήταν απλές μουσικοί· ήταν καλλιτέχνιδες που γνώριζαν πώς να ελέγχουν τη διάθεση των ισχυρών ανδρών με μια μόνο νότα.

   — «Παίξε μας κάτι Φρύγιο, κοπέλα μου,» φωνάζει ένας ηλικιωμένος συνδαιτυμόνας, ήδη ζαλισμένος από το κρασί. «Κάνε το αίμα μας να τρέξει πιο γρήγορα!»

   Η αυλητρίδα παίρνει τη θέση της στο κέντρο. Καθώς φυσά στον δίαυλο, ο ήχος δεν είναι πια ο σταθερός ρυθμός της Σπάρτης. Είναι ένας ήχος ελικοειδής, γεμάτος τσακίσματα και παράτολμα περάσματα.

   • Ο Διονυσιακός Ήχος: Ο αυλός ήταν το όργανο του Διονύσου. Η μουσική του είχε την ιδιότητα να προκαλεί «μέθη» χωρίς κρασί. Στα συμπόσια, ο δίαυλος συνόδευε τα ερωτικά τραγούδια και τους χορούς, δημιουργώντας μια γέφυρα ανάμεσα στη λογική και το ένστικτο.

   • Η Κοινωνική Θέση: Παρά τη γοητεία τους, οι αυλητρίδες ζούσαν στο περιθώριο. Ήταν περιζήτητες για την τέχνη τους, αλλά συχνά τις αντιμετώπιζαν ως αντικείμενα ψυχαγωγίας. Ωστόσο, μέσα από τις οπές του αυλού τους, ασκούσαν μια αόρατη εξουσία πάνω στους φιλοσόφους και τους πολιτικούς της εποχής.

   Ο ΑΥΛΟΣ ΣΤΟ ΦΩΣ ΤΟΥ ΘΕΑΤΡΟΥ

   Αλλά ο αυλός δεν έμενε μόνο στα ιδιωτικά δωμάτια. Όταν ο ήλιος ανέτελλε, μεταφερόταν στο Θέατρο του Διονύσου, κάτω από την Ακρόπολη. Εκεί, ο αυλητής ήταν ο «σκηνοθέτης» του συναισθήματος.

   Στις τραγωδίες του Σοφοκλή και του Ευριπίδη, ο αυλητής στεκόταν στο κέντρο της ορχήστρας. Όταν ο Χορός άρχιζε να θρηνεί για τη μοίρα του Οιδίποδα ή της Αντιγόνης, ο αυλός «έκλαιγε» μαζί τους.

   • Ο Θρήνος: Ο ήχος του οργάνου θεωρούνταν ο πλέον κατάλληλος για να αποδώσει τον πόνο. Οι χαμηλές νότες του διαύλου έκαναν τους θεατές να ανατριχιάζουν, ενώ οι οξείες κραυγές του οργάνου συνόδευαν τις στιγμές της τρέλας και της καταστροφής.

   • Ο Συντονισμός του Δράματος: Χωρίς τον αυλητή, ο Χορός δεν θα μπορούσε να διατηρήσει τον ρυθμό των βημάτων του. Ο αυλητής ήταν ο συνδετικός κρίκος ανάμεσα στους ηθοποιούς και το κοινό, μεταφράζοντας τις λέξεις σε δονήσεις που χτυπούσαν στο στήθος των χιλιάδων θεατών.

   — «Ακούστε τον αυλό,» ψιθύριζαν οι Αθηναίοι στις κερκίδες. «Είναι η ανάσα του δράματος που μας θυμίζει πως είμαστε θνητοί.»Στο κλείσιμο του βιβλίου μας, ΕΛΕΝΗ, θα αποκαλύψουμε τα μεγάλα τεχνικά μυστικά που μετέτρεπαν τον αυλητή σε μια «ζωντανή μηχανή» ήχου. Για να βγει αυτό το αποτέλεσμα, η φυσιολογία του ανθρώπου έπρεπε να δαμαστεί από δύο πράγματα: ένα δερμάτινο εξάρτημα και μια σχεδόν μαγική τεχνική αναπνοής.

   ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ε: Η ΦΟΡΒΕΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΑΙΩΝΙΑΣ ΑΝΑΣΑΣ

   Αν παρατηρήσει κανείς τις αρχαίες αγγειογραφίες, θα δει τους αυλητές να φορούν μια παράξενη δερμάτινη λωρίδα που περιβάλλει το στόμα και δένει πίσω στο σβέρκο. Αυτή ήταν η ΦΟΡΒΕΙΑ.

   Η ΦΟΡΒΕΙΑ: Ο ΧΑΛΙΝΟΣ ΤΟΥ ΜΟΥΣΙΚΟΥ

   Η φορβειά δεν ήταν διακοσμητική. Ο δίαυλος απαιτούσε τεράστια πίεση αέρα για να δοονηθούν οι δύο γλωσσίδες ταυτόχρονα. Χωρίς τη φορβειά, οι μύες του προσώπου θα χαλάρωναν γρήγορα, τα μάγουλα θα «κρεμούσαν» από την κούραση και ο ήχος θα γινόταν τρεμουλιαστός και αδύναμος.

   • Η Λειτουργία: Η δερμάτινη ζώνη πίεζε τα μάγουλα προς τα μέσα, επιτρέποντας στον αυλητή να ελέγχει την εκπνοή του με απόλυτη ακρίβεια, χωρίς να καταπονεί υπερβολικά τους μύες του προσώπου.

   • Η Προστασία: Παράλληλα, προστάτευε τον μουσικό από την παραμόρφωση. Θυμηθείτε την κατάρα της Αθηνάς; Η φορβειά ήταν η «απάντηση» των θνητών στην ασχήμια που προκαλούσε το όργανο, κρατώντας το πρόσωπο σταθερό ακόμα και στην πιο έντονη προσπάθεια.

   Η ΚΥΚΛΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ: Ο ΗΧΟΣ ΠΟΥ ΔΕΝ ΣΤΑΜΑΤΑ ΠΟΤΕ

   Το μεγαλύτερο μυστικό των αρχαίων βιρτουόζων, ωστόσο, ήταν η ΚΥΚΛΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ. Οι θεατές στο θέατρο ή οι στρατιώτες στη μάχη έμεναν έκθαμβοι: πώς μπορούσε ένας άνθρωπος να βγάζει έναν συνεχή, αδιάκοπο ήχο για δέκα ή είκοσι λεπτά χωρίς να σταματήσει ούτε δευτερόλεπτο για να πάρει ανάσα;

   Η τεχνική ήταν η εξής:

   1. Ο αυλητής γέμιζε τα μάγουλά του με αέρα, χρησιμοποιώντας τα σαν «ασκό».

   2. Ενώ έσπρωχνε αυτόν τον αποθηκευμένο αέρα προς τον αυλό χρησιμοποιώντας τους μύες των μάγουλων (βοηθούμενος από τη φορβειά), εισέπνεε ταυτόχρονα από τη μύτη.

   3. Έτσι, ο αέρας δεν σταματούσε ποτέ να ρέει προς τις γλωσσίδες.

   Ήταν μια άσκηση επιβίωσης. Ένας αυλητής που έχανε τον κύκλο της αναπνοής του μέσα στη μάχη, μπορούσε να προκαλέσει σύγχυση σε ολόκληρη τη φάλαγγα.

   ΠΩΣ ΚΑΤΑΣΚΕΥΑΖΟΥΜΕ ΤΟΝ ΔΙΑΥΛΟ: ΤΑ ΒΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑΣ

   Για να φτάσουμε στο τελικό όργανο, ο τεχνίτης ακολουθούσε μια αυστηρή διαδικασία:

   • Η Επιλογή: Το καλάμι ή το ξύλο (λωτός, πύξος) κοβόταν την κατάλληλη εποχή, όταν οι χυμοί του φυτού ήταν στάσιμοι, για να μην ραγίσει.

   • Το Τρύπημα: Με πυρωμένο σίδερο, ο κατασκευαστής άνοιγε τις οπές. Η απόσταση έπρεπε να είναι ακριβής σε επίπεδο χιλιοστού, καθώς μια λάθος τρύπα σήμαινε φάλτσο όργανο.

   • Ο Καθαρισμός: Το εσωτερικό του σωλήνα λειαινόταν με άμμο και λάδι μέχρι να γίνει λείο σαν καθρέφτης, ώστε ο αέρας να γλιστρά χωρίς εμπόδια.

   • Η Ρύθμιση της Γλωσσίδας: Αυτό ήταν το τελευταίο και πιο δύσκολο βήμα. Ο κατασκευαστής «κούρευε» τα ελάσματα του καλαμιού μέχρι ο ήχος να γίνει λαμπρός και καθαρός.

   ---

   ΕΠΙΛΟΓΟΣ

   Ο αυλός ξεκίνησε από το κόκαλο ενός ελαφιού στα χέρια μιας θεάς, πέρασε από το αίμα ενός σάτυρου και κατέληξε να γίνει η ανάσα ενός ολόκληρου πολιτισμού. Είτε στον πόλεμο είτε στον έρωτα, είτε στον θρήνο είτε στην έκσταση, ο δίαυλος παρέμεινε το όργανο που θύμιζε στους Έλληνες πως η ομορφιά και ο πόνος είναι οι δύο σωλήνες του ίδιου οργάνου.

8.