Η ανακάλυψη του Sutton Hoo το 1939, λίγο πριν από την έκρηξη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, άλλαξε για πάντα την αντίληψή μας για την "Σκοτεινή Εποχή" της Αγγλίας. Ανάμεσα στα χρυσά κοσμήματα και το περίφημο κράνος, η Λύρα του Sutton Hoo στέκεται ως το πιο εύγλωττο σύμβολο του αγγλοσαξονικού
πολιτισμού, συνδέοντας την τέχνη της ξυλουργικής με την πνευματική κληρονομιά της επικής ποίησης.
Η ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΣΗΜΑΣΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΑΝΑΚΑΛΥΨΗΣ
Στον τύμβο 1 του Sutton Hoo, στο Suffolk της Ανατολικής Αγγλίας, βρέθηκε ένα πλοίο-τάφος μήκους 27 μέτρων, το οποίο χρησίμευσε ως η τελευταία κατοικία ενός ισχυρού ηγεμόνα του 7ου αιώνα, πιθανότατα του βασιλιά Raedwald των Ανατολικών Άγγλων. Η παρουσία της λύρας δίπλα στον πολεμιστή δεν ήταν τυχαία. Στην αγγλοσαξονική κοινωνία, η μουσική και η ποίηση δεν ήταν απλή ψυχαγωγία, αλλά τα μέσα με τα οποία διατηρούνταν η ιστορία, η γενεαλογία και οι αξίες της φυλής.
Το όργανο αυτό ήταν το εργαλείο του Scop (του αγγλοσαξονικού βάρδου). Ο Scop ήταν μια κεντρική φιγούρα στην αίθουσα του θρόνου (mead hall). Καθώς οι πολεμιστές συγκεντρώνονταν γύρω από τη φωτιά, ο βάρδος άγγιζε τις χορδές της λύρας για να δώσει
τον ρυθμό στην απαγγελία επών όπως ο Beowulf. Η λύρα παρείχε το ηχητικό υπόβαθρο, μια ρυθμική "συνοδεία" που επέτρεπε στον ποιητή να αυτοσχεδιάζει και να διατηρεί την προσοχή του κοινού επί ώρες..jpeg)
ΤΕΧΝΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΚΑΤΑΣΚΕΥΑΣΤΙΚΕΣ ΛΕΠΤΟΜΕΡΕΙΕΣ
.jpeg)
Η αρχική ανακάλυψη της λύρας ήταν μια πρόκληση για τους αρχαιολόγους. Το ξύλο είχε αποσυντεθεί λόγω της οξύτητας του εδάφους, αφήνοντας πίσω του μόνο θραύσματα, μεταλλικά εξαρτήματα και ένα αποτύπωμα στο χώμα. Η πρώτη προσπάθεια αναπαράστασης το 1940 την παρουσίασε λανθασμένα ως άρπα, αλλά η επανεξέταση των ευρημάτων τη δεκαετία του 1970 αποκάλυψε ότι επρόκειτο για μια "γερμανική λύρα" (Germanic rotte).
ΤΑ ΥΛΙΚΑ ΚΑΙ Η ΔΟΜΗ
Η λύρα του Sutton Hoo είναι ένα θαύμα πρώιμης μεσαιωνικής μηχανικής. Τα βασικά χαρακτηριστικά της
.jpeg)
κατασκευής της περιλαμβάνουν:
Το Σώμα (Resonator): Κατασκευαζόταν από δύο κομμάτια ξύλου σφενδάμου (maple). Ο σφένδαμος επιλεγόταν για την πυκνότητα και την ικανότητά του να αντηχεί καθαρά. Το σώμα ήταν σκαμμένο (hollowed out) από ένα ενιαίο κομμάτι ξύλου, δημιουργώντας έναν ηχητικό θάλαμο που καλυπτόταν από ένα λεπτό αντηχείο (soundboard).
Οι Βραχίονες και ο Ζυγός: Οι δύο βραχίονες που εκτείνονται από το σώμα ενώνονται στο πάνω μέρος με έναν ζυγό (cross-bar). Σε αντίθεση με τις μεταγενέστερες άρπες, η λύρα είναι ένα "κλειστό" όργανο, όπου οι χορδές περνούν μπροστά από το κενό ανάμεσα στους βραχίονες.
Τα Εξαρτήματα Ενίσχυσης: Στα σημεία ένωσης των βραχιόνων με τον ζυγό, βρέθηκαν επίχρυσα χάλκινα πλακίδια σε σχήμα κεφαλής πουλιού. Αυτά δεν ήταν μόνο διακοσμητικά αλλά λειτουργούσαν και ως δομική ενίσχυση για να αντέχει το ξύλο την τάση των χορδών.
ΤΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΧΟΡΔΙΣΜΟΥ
Η λύρα διέθετε έξι χορδές, κατασκευασμένες πιθανότατα από έντερο προβάτου (gut). Οι χορδές κατέληγαν σε έξι ξύλινα κλειδιά (tuning pegs) στον ζυγό. Η χρήση έξι χορδών υποδηλώνει μια πεντατονική ή διατονική κλίμακα, η οποία ήταν ιδανική για τη συνοδεία της ανθρώπινης φωνής. Ο ήχος της δεν ήταν δυνατός όπως μιας μοντέρνας κιθάρας, αλλά είχε μια απόκοσμη, μεταλλική και μελωδική ποιότητα που γέμιζε τον χώρο της αίθουσας.
.jpeg)
Ο ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΓΕΦΥΡΑΣ
.jpeg)
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα ευρήματα ήταν η γέφυρα (bridge) της λύρας. Αν και στο Sutton Hoo βρέθηκαν θραύσματα, συγκρίσεις με παρόμοια ευρήματα (όπως της λύρας του Trossingen) δείχνουν ότι η γέφυρα ήταν φτιαγμένη από μπρούντζο ή σκληρό ξύλο. Η γέφυρα μετέφερε τις δονήσεις των χορδών στο αντηχείο, επιτρέποντας στον ήχο να ενισχυθεί φυσικά.
Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΤΟΥ ΠΑΙΞΙΜΑΤΟΣ
Η λύρα δεν παιζόταν όπως η σύγχρονη άρπα. Οι ερευνητές, όπως ο Benjamin Bagby, έχουν αναβιώσει την τεχνική "block and strike":
Ο μουσικός κρατούσε τη λύρα όρθια, συχνά στηρίζοντάς την στο γόνατο ή με έναν ιμάντα στον καρπό.
Με το αριστερό χέρι πίσω από το όργανο, ο παίκτης άγγιζε (μπλόκαρε) συγκεκριμένες χορδές που δεν ήθελε να ακουστούν.
Με το δεξί χέρι, χτυπούσε όλες τις χορδές μαζί με ένα πλήκτρο ή με τα δάχτυλα.
Το αποτέλεσμα ήταν ένας ρυθμικός συνδυασμός συγχορδιών που υπογράμμιζε τον τονισμό των
.jpeg)
λέξεων του ποιητή.
.jpeg)
Η ΣΥΝΔΕΣΗ ΜΕ ΤΟΝ BEOWULF ΚΑΙ ΤΟΝ ΔΗΜΟΣΙΟ ΒΙΟ
Στο έπος του Beowulf, η λύρα αποκαλείται συχνά "gamen-wudu" (ξύλο της χαράς) ή "hearpan". Η ικανότητα να παίζει κανείς λύρα θεωρούνταν ένδειξη ευγένειας και παιδείας. Υπάρχει μια διάσημη αναφορά στον Beowulf όπου ο βασιλιάς Hrothgar, παρά το γήρας του, παίρνει τη λύρα και "ανακαλεί τη χαρά της νεότητας", αποδεικνύοντας ότι το όργανο αυτό ήταν ο συνδετικός κρίκος μεταξύ του ηρωικού παρελθόντος και του παρόντος.
Η λύρα του Sutton Hoo δεν ήταν απλώς ένα αντικείμενο πολυτελείας. Ήταν το "ραδιόφωνο" και το "βιβλίο" της εποχής. Μέσω αυτής, οι παραδόσεις των Αγγλοσαξόνων μεταφέρονταν από γενιά σε γενιά. Όταν ο άγνωστος άρχοντας του Sutton Hoo ετάφη, η τοποθέτηση της λύρας στην αριστερή πλευρά του σώματός του συμβόλιζε την πεποίθηση ότι η μουσική και η ποίηση θα τον συνόδευαν στην αιωνιότητα, συνεχίζοντας να εξυμνούν τα κατορθώματά του.
Η ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑ ΤΗΣ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗΣ ΣΗΜΕΡΑ
Σήμερα, η ανακατασκευή της λύρας του Sutton Hoo αποτελεί σημείο αναφοράς για τους οργανοποιούς ιστορικών οργάνων. Η μελέτη της μας διδάσκει για τη βαθιά γνώση των υλικών που είχαν οι τεχνίτες του 7ου αιώνα. Η χρήση του σφενδάμου για τον ήχο, της βελανιδιάς για τη δύναμη και του δέρματος ή του εντέρου για τις χορδές δείχνει μια εξελιγμένη κατανόηση της ακουστικής.
Κάθε φορά που βλέπουμε το αντίγραφο της λύρας στο Βρετανικό Μουσείο, δεν βλέπουμε απλώς ένα αρχαίο όργανο. Βλέπουμε την απαρχή της αγγλικής λογοτεχνίας και τη γέννηση μιας μουσικής παράδοσης που, αν και σιώπησε για αιώνες κάτω από το χώμα του Suffolk, συνεχίζει να αντηχεί μέσα από τις λέξεις των επών που διασώθηκαν μέχρι τις μέρες μας.
.jpeg)
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου