ΠΕΡΣΙΚΟ ΚΑΙ ΑΖΕΡΙΚΟ ΤΑΡ: ΔΥΟ ΚΟΣΜΟΙ ΣΕ ΕΝΑ ΟΡΓΑΝΟ

 

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Για τον ανυποψίαστο παρατηρητή, το Ταρ φαίνεται ως ένα ενιαίο όργανο με το χαρακτηριστικό

σχήμα "8". Ωστόσο, για τον έμπειρο οργανοποιό, το Περσικό Ταρ και το Ταρ του Αζερμπαϊτζάν αποτελούν δύο εντελώς διαφορετικές κατασκευαστικές προσεγγίσεις. Αν και μοιράζονται κοινή καταγωγή, η εξέλιξή τους ακολούθησε τις ανάγκες των αντίστοιχων μουσικών παραδόσεων: της εσωστρεφούς και μικροτονικής περσικής κλασικής μουσικής από τη μία, και της δυναμικής, δεξιοτεχνικής παράδοσης του Μουγκάμ (Mugham) του Αζερμπαϊτζάν από την άλλη. Η κατανόηση αυτών των διαφορών είναι κρίσιμη για τον τεχνίτη που καλείται να επισκευάσει ή να κατασκευάσει ένα από τα δύο.

ΔΟΜΙΚΕΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΣΚΕΥΑΣΤΙΚΕΣ ΔΙΑΦΟΡΕΣ

Η βασική διαφορά ξεκινά από τον τρόπο που το όργανο "κάθεται" στο σώμα του μουσικού και φτάνει μέχρι τον αριθμό των χορδών και το σχήμα του ηχείου.

1. ΤΟ ΣΧΗΜΑ ΤΟΥ ΣΚΑΦΟΥΣ (KASEH)

• Περσικό Ταρ: Το ηχείο είναι πιο "βαθύ" και η καμπυλότητα του σχήματος "8" είναι πιο έντονη. Η κατασκευή του απαιτεί μεγαλύτερο βάθος σκαψίματος στο ξύλο της μουριάς.

• Αζέρικο Ταρ: Το σκάφος είναι ελαφρώς πιο ρηχό και πιο "πλατύ". Αυτό έγινε για να διευκολυνθεί ο τρόπος παιξίματος στο Αζερμπαϊτζάν, όπου το όργανο δεν κρατιέται στην αγκαλιά (όπως το Περσικό), αλλά ψηλά στο στήθος του μουσικού.

2. Ο ΑΡΙΘΜΟΣ ΤΩΝ ΧΟΡΔΩΝ ΚΑΙ ΤΟ ΚΕΦΑΛΑΡΙ

Εδώ εντοπίζεται η πιο εμφανής διαφορά για τον οργανοποιό:

• Περσικό Ταρ: Διαθέτει 6 χορδές (τρία ζεύγη). Το κεφαλάρι είναι απλό, με παραδοσιακά ξύλινα κλειδιά.

• Αζέρικο Ταρ: Διαθέτει 11 χορδές. Πέρα από τις κύριες χορδές, έχουν προστεθεί βοηθητικές χορδές (resonance strings) που δίνουν μεγαλύτερο όγκο και αρμονικό πλούτο. Αυτό απαιτεί ένα πολύ πιο περίπλοκο κεφαλάρι και διαφορετική στατική μελέτη για την αντοχή του λαιμού στις αυξημένες πιέσεις.

3. ΤΑ ΤΑΣΤΑ ΚΑΙ Η ΤΑΣΤΙΕΡΑ

• Περσικό Ταρ: Χρησιμοποιεί 22 έως 28 κινητά τάστα από έντερο. Η διάταξή τους επιτρέπει την εκτέλεση των "κορόν" και "σέρι" (περσικά τεταρτημόρια).

• Αζέρικο Ταρ: Τα τάστα είναι συνήθως 22 και η τοποθέτησή τους ακολουθεί συχνά ένα σύστημα που πλησιάζει περισσότερο το συγκερασμένο δυτικό σύστημα, αν και διατηρεί τις ιδιαιτερότητες του Μουγκάμ. Η ταστιέρα στο αζέρικο μοντέλο είναι συχνά πιο πλατιά για να χωρέσει τις επιπλέον χορδές.

ΗΧΗΤΙΚΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ ΚΑΙ ΤΕΧΝΙΚΗ

Οι διαφορές στην κατασκευή οδηγούν σε δύο διακριτά ηχοχρώματα:

• Το Περσικό Ταρ έχει ήχο πιο "σκοτεινό", μεστό και εσωτερικό. Η χρήση του δέρματος εμβρύου αμνού σε συνδυασμό με το βαθύ σκάφος ευνοεί τις μεσαίες και χαμηλές συχνότητες.

• Το Αζέρικο Ταρ έχει ήχο πολύ πιο λαμπερό, μεταλλικό και δυνατό. Η μεγάλη τάση των 11 χορδών και το πιο ρηχό σκάφος το καθιστούν ιδανικό για γρήγορα σολιστικά περάσματα που πρέπει να ακούγονται καθαρά πάνω από μια ορχήστρα.

ΤΕΧΝΙΚΟΣ ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ

Χαρακτηριστικό	Περσικό Ταρ	Αζέρικο Ταρ
Αριθμός Χορδών	6 (3 ζεύγη)	11 (κύριες & συμπαθητικές)
Τρόπος Κρατήματος	Στα πόδια (αγκαλιά)	Στο στήθος
Υλικό Τάστων	Έντερο (κινητά)	Έντερο ή Νάιλον
Βάθος Σκάφους	Μεγάλο (βαθύ σκάψιμο)	Μικρό (ρηχό σκάψιμο)
Κλειδιά	Παραδοσιακά ξύλινα	Συχνά μηχανικά ή βελτιωμένα ξύλινα

ΕΠΙΛΟΓΟΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΟΡΓΑΝΟΠΟΙΟ

Για εμάς τους κατασκευαστές, η επιλογή μεταξύ των δύο εξαρτάται από το ρεπερτόριο του μουσικού. Το Περσικό Ταρ απαιτεί μια πιο "γλυπτική" προσέγγιση στο ξύλο, ενώ το Αζέρικο Ταρ απαιτεί μια πιο "μηχανική" προσέγγιση λόγω της πολυπλοκότητας των χορδών. Και τα δύο όμως παραμένουν αριστουργήματα της ανατολικής οργανοποιίας που απαιτούν σεβασμό στα υλικά και ακρίβεια χιλιοστού.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

• ALIEV, R., "The Azerbaijani Tar: Construction and History", Baku Academy of Music, 2012.

• DURING, J., "The Tar of the Caucasus", Journal of Ethnomusicology, 1990.

• SAFVAT, D., "Comparative Study of Persian and Azerbaijani Musical Instruments", 1975.