Το Τσίτερ (Zither) αντιπροσωπεύει τη στιγμή που η μουσική μνήμη της Ευρώπης εγκατέλειψε τα
.jpeg)
παλάτια και εγκαταστάθηκε στα εργαστήρια των πόλεων. Ήταν το όργανο του μόχθου και της πίστης, ο πιστός σύντροφος των Meistersinger που μετέτρεψαν το τραγούδι από ιπποτική αρετή σε αστική πειθαρχία.
Η ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΔΡΟΜΗ: ΑΠΟ ΤΟ ΒΟΥΝΟ ΣΤΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ
Η ιστορία του Τσίτερ είναι η ιστορία της γερμανικής λαϊκής ψυχής. Ενώ το λαούτο είχε αραβικές καταβολές και η βιέλα βυζαντινές, το Τσίτερ (στην πρωτόγονη μορφή του ως Scheitholt) ήταν γηγενές όργανο των Άλπεων και της Βαυαρίας.
Η Λαϊκή Καταγωγή: Για αιώνες, ήταν το όργανο των βοσκών και των χωρικών. Η απλή κατασκευή του το καθιστούσε προσβάσιμο σε ανθρώπους που δεν είχαν την οικονομική δυνατότητα να αγοράσουν ένα ακριβό λαούτο.
Η Υιοθέτηση από τους Meistersinger: Κατά τον 15ο και 16ο αιώνα, καθώς οι αστικές συντεχνίες άρχισαν να αναλαμβάνουν τον έλεγχο της πνευματικής ζωής, το Τσίτερ έγινε το "εργαλείο" των μαστόρων. Ήταν το όργανο που μπορούσε να σταθεί δίπλα στο αμόνι του σιδηρουργού ή στον πάγκο του υποδηματοποιού Hans Sachs.
Ο Ήχος της Πόλης: Σε αντίθεση με τον αιθέριο ήχο της άρπας, το Τσίτερ είχε έναν ήχο πιο μεταλλικό, σταθερό και ευθύ. Αυτό το "γήινο" ηχόχρωμα ταίριαζε απόλυτα με τα διδακτικά και βιβλικά θέματα που προτιμούσαν οι Meistersinger, καθώς δεν αποσπούσε την προσοχή από το ιερό κείμενο.
ΛΕΠΤΟΜΕΡΗΣ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ: Η ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΤΗΣ ΑΥΤΑΡΚΕΙΑΣ
Το Τσίτερ είναι ένα "ψαλτήριο με ταστιέρα". Η κατασκευή του αντανακλά την ανάγκη για ένα όργανο σταθερό, που να μπορεί να αποδίδει ταυτόχρονα μελωδία και συνοδεία χωρίς την ανάγκη άλλων μουσικών.
1. Το Ηχείο (Το Σκάφος)
Αποτελείται από ένα επίπεδο, ρηχό ξύλινο κουτί, συνήθως από ξύλο πεύκου ή έλατου για το καπάκι και σκληρό ξύλο (όπως η κερασιά) για τα πλαϊνά.
Η Σταθερότητα: Λόγω της επίπεδης βάσης του, το όργανο τοποθετείται πάνω σε τραπέζι, το οποίο λειτουργεί ως επιπλέον ηχείο, ενισχύοντας τον όγκο του ήχου.
Οι Οπές Ήχου: Διαθέτει συνήθως μία ή δύο οπές (ροζέτες) που επιτρέπουν στον ήχο να εξέρχεται από το εσωτερικό του κουτιού.
2. Το Διπλό Σύστημα Χορδών
Αυτό είναι το μυστικό της επιτυχίας του Τσίτερ. Το όργανο χωρίζεται σε δύο λειτουργικές ζώνες:
Η Ταστιέρα (Griffbrett): Στην πλευρά που βρίσκεται πιο κοντά στον μουσικό, υπάρχουν 4 έως 5 χορδές που περνούν πάνω από μεταλλικά τάστα. Εδώ ο μουσικός παίζει τη μελωδία.
Οι Ανοιχτές Χορδές (Begleitsaiten): Πιο μακριά από τον μουσικό βρίσκονται οι χορδές της συνοδείας (μπορεί να είναι από 10 έως και 30). Αυτές δεν έχουν τάστα και παίζονται πάντα "ανοιχτές" για να δημιουργούν συγχορδίες και μπάσο.
3. Ο Τρόπος Παιξίματος
Ο Meistersinger χειριζόταν το Τσίτερ με μια τεχνική που απαιτούσε ανεξαρτησία των δακτύλων:
Ο Αντίχειρας: Φορούσε μια μεταλλική πένα (plectrum) και έπαιζε τις χορδές της ταστιέρας, "κεντώντας" τη μελωδία.
Τα Υπόλοιπα Δάχτυλα: Με το δείκτη, το μέσο και τον παράμεσο του δεξιού χεριού, "τσίμπαγε" τις ανοιχτές χορδές για να δώσει τον ρυθμό και την αρμονία.
Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΣΤΗ ΔΙΑΤΗΡΗΣΗ ΤΗΣ ΣΥΝΤΕΧΝΙΑΚΗΣ ΜΝΗΜΗΣ
Για τον κόσμο των Meistersinger, το Τσίτερ ήταν κάτι παραπάνω από όργανο:
Το Όργανο της Εκπαίδευσης: Στις σχολές τραγουδιού (Singschulen), το Τσίτερ χρησιμοποιούνταν για να διδάσκονται οι κανόνες του Tabulatur. Η καθαρότητα των φθόγγων του βοηθούσε τους μαθητές να κατανοήσουν τα διαστήματα και τη σωστή εκφορά του λόγου.
Κοινωνική Συνοχή: Στα πανδοχεία, μετά τη δουλειά, το Τσίτερ συνόδευε τα "Schwank" (τις εύθυμες ιστορίες). Ήταν το όργανο που ένωνε τους τεχνίτες, θυμίζοντάς τους την κοινή τους ταυτότητα και τις αξίες της κοινότητάς τους.
Οικιακή Λατρεία: Μετά τη Μεταρρύθμιση, το Τσίτερ έγινε το βασικό όργανο για την ψαλμωδία στο σπίτι, επιτρέποντας στον πατέρα της οικογένειας να διατηρεί ζωντανή τη θρησκευτική μνήμη μέσα στην εστία.
ΕΠΙΛΟΓΟΣ: Η ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑ ΤΟΥ ΤΣΙΤΕΡ
Το Τσίτερ κατάφερε να επιβιώσει πολύ περισσότερο από το λαούτο στην καθημερινή χρήση. Εξελίχθηκε στο "Concert Zither" του 19ου αιώνα και έγινε παγκοσμίως γνωστό μέσα από τον κινηματογράφο (όπως στο "The Third Man").
Για εμάς, παραμένει ο αδιάψευστος μάρτυρας μιας εποχής όπου η τέχνη δεν ήταν προνόμιο των λίγων, αλλά καθημερινό εργαλείο των πολλών. Ήταν η φωνή της συντεχνίας, ένας ήχος που θύμιζε ότι η μνήμη ενός λαού δεν φυλάσσεται μόνο σε περγαμηνές, αλλά και στις δονήσεις ενός ταπεινού ξύλινου κουτιού πάνω σε ένα τραπέζι εργαστηρίου.
Tο Τσίτερ (Zither) ανήκει ξεκάθαρα στην κατηγορία των εγχόρδων οργάνων.
Συγκεκριμένα, στην οργανολογία ταξινομείται ως χορδόφωνο, καθώς ο ήχος του παράγεται από τη δόνηση των χορδών που είναι τεντωμένες πάνω στο ηχείο του.
Για να το κατανοήσουμε καλύτερα, ας δούμε πώς διαφοροποιείται από τα άλλα έγχορδα:
Δεν έχει μπράτσο (λαιμό): Σε αντίθεση με την κιθάρα ή το λαούτο, οι χορδές του Τσίτερ εκτείνονται σε όλο το μήκος του σώματός του.
Συνδυασμός τεχνικών: Είναι ένα από τα λίγα έγχορδα που συνδυάζει δύο τρόπους παιξίματος ταυτόχρονα. Με τον αντίχειρα "πατάς" τις χορδές πάνω στα τάστα (όπως στην κιθάρα), ενώ με τα υπόλοιπα δάχτυλα "τσιμπάς" τις ελεύθερες χορδές (όπως στην άρπα).
Η διαφορά με το Portative Organ
Επειδή νωρίτερα αναφέραμε το Portative Organ, η σύγχυση είναι συχνή:
Το Portative Organ έχει πλήκτρα αλλά είναι πνευστό (χρησιμοποιεί αέρα και αυλούς).
Το Τσίτερ έχει χορδές και είναι έγχορδο (χρησιμοποιεί δάχτυλα/πένα και δόνηση χορδής).
Στην παράδοση των Meistersinger, το Τσίτερ ήταν το αγαπημένο τους έγχορδο ακριβώς επειδή, ως όργανο που πατούσε πάνω σε τραπέζι, συμβόλιζε τη σταθερότητα και την πειθαρχία της εργατικής τάξης.
.jpeg)
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου