ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ι: Η ΙΕΡΟΤΕΛΕΣΤΙΑ ΤΗΣ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗΣ – Η ΦΩΤΙΑ ΚΑΙ Ο ΜΠΡΟΥΝΤΖΟΣ
Η κατασκευή μιας ορχήστρας Gamelan στην Ινδονησία δεν θεωρείται μια απλή βιομηχανική ή βιοτεχνική διαδικασία. Είναι μια ιερή ιεροτελεστία που συνδυάζει τη μεταλλουργία, τη φυσική του ήχου και τον μυστικισμό. Για τους Ινδονήσιους, το μέταλλο δεν είναι άψυχη ύλη· είναι ένα στοιχείο που φυλακίζει μέσα του ενέργεια, η οποία απελευθερώνεται μόνο μέσω του σωστού χτυπήματος.
1. Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ PANDE (ΤΟΥ ΣΙΔΕΡΑ-ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΗ)
Ο κατασκευαστής των οργάνων ονομάζεται Pande. Στην παραδοσιακή κοινωνία της Ιάβας, ο Pande δεν είναι ένας κοινός τεχνίτης. Θεωρείται ένας άνθρωπος με πνευματική ισχύ, ένας ενδιάμεσος ανάμεσα στον υλικό κόσμο και τον κόσμο των πνευμάτων.
Πριν ξεκινήσει η κατασκευή ενός μεγάλου Γκονγκ, ο Pande και οι βοηθοί του υποβάλλονται σε νηστεία και προσευχή. Πρέπει να εξαγνιστούν, διότι πιστεύεται ότι οποιαδήποτε αρνητική ενέργεια του τεχνίτη θα "φυλακιστεί" στον μπρούντζο και θα καταστρέψει τον ήχο της ορχήστρας για πάντα. Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι τεχνίτες υιοθετούν ονόματα από τη μυθολογία κατά τη διάρκεια της εργασίας τους, για να αντλήσουν δύναμη από τους θεούς.
2. Η ΜΥΣΤΙΚΗ ΣΥΝΤΑΓΗ ΤΟΥ ΜΠΡΟΥΝΤΖΟΥ
Ο ήχος του Gamelan οφείλεται στην ιδιαίτερη ποιότητα του μετάλλου. Το κράμα που χρησιμοποιείται ονομάζεται Gangsa και αποτελείται από έναν συνδυασμό χαλκού και κασσίτερου.
Η αναλογία είναι συνήθως 10 μέρη χαλκού προς 3 μέρη κασσίτερου.
Αυτό το συγκεκριμένο μείγμα δίνει στον μπρούντζο τη σκληρότητα που χρειάζεται για να αντέχει τα χιλιάδες χτυπήματα, αλλά και την ελαστικότητα που απαιτείται για να παράγει αυτούς τους μακρόσυρτους, "υγρούς" απόηχους.
3. Η ΣΦΥΡΗΛΑΤΗΣΗ: ΜΙΑ ΧΟΡΟΓΡΑΦΙΑ ΦΩΤΙΑΣ
Η διαδικασία της σφυρηλάτησης είναι εξαντλητική και απαιτεί απόλυτο συγχρονισμό.
Το Λιώσιμο: Το μέταλλο λιώνει σε μεγάλους χωνευτήριους κλιβάνους μέχρι να γίνει κατακόκκινο υγρό.
Το Σχήμα: Μια ομάδα 4-5 ανδρών στέκεται γύρω από το πυρακτωμένο μέταλλο. Με τεράστια σφυριά, χτυπούν το μέταλλο με έναν συγκεκριμένο ρυθμό. Αν ένας χτυπήσει λάθος ή εκτός χρόνου, η πλάκα μπορεί να ραγίσει.
Η Επανάληψη: Το μέταλλο ξαναζεσταίνεται και ξαναχτυπιέται εκατοντάδες φορές μέχρι να πάρει το σχήμα του Γκονγκ ή της ράβδου του μεταλλόφωνου. Αυτή η διαδικασία μπορεί να διαρκέσει εβδομάδες για ένα μόνο όργανο.
4. ΤΟ ΚΟΥΡΔΙΣΜΑ: Η ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΤΗΣ ΨΥΧΗΣ
Αυτό είναι το πιο κρίσιμο στάδιο. Το κούρδισμα ενός Γκονγκ δεν γίνεται με μηχανήματα, αλλά με το αυτί του μάστορα.
Ο Pande αφαιρεί μικροσκοπικά στρώματα μετάλλου από το εσωτερικό του οργάνου, ξύνοντας την επιφάνεια.
Κάθε ξύσιμο αλλάζει τη συχνότητα.
Το Παράδοξο του Κουρδίσματος: Στο Gamelan, ειδικά στο Μπαλί, τα όργανα κουρδίζονται σε ζευγάρια. Το ένα όργανο (ονομάζεται Pengisep - αυτό που ρουφάει) κουρδίζεται ελαφρώς πιο ψηλά από το άλλο (Pengumbang - αυτό που βουίζει). Όταν παίζουν την ίδια νότα ταυτόχρονα, η διαφορά στις συχνότητες δημιουργεί έναν ακουστικό παλμό, μια δόνηση που οι Ινδονήσιοι ονομάζουν Ombak (κύμα). Αυτό το "κύμα" είναι που δίνει στο Gamelan την αίσθηση ότι ο ήχος είναι ζωντανός και αναπνέει.
5. ΤΑ ΞΥΛΙΝΑ ΠΛΑΙΣΙΑ (CASING)
Μόλις τελειώσει το μεταλλικό μέρος, το όργανο τοποθετείται σε περίτεχνα ξύλινα πλαίσια. Αυτά είναι συχνά σκαλισμένα με μορφές δράκων, λουλουδιών ή δαιμόνων από την ινδική μυθολογία και βαμμένα με έντονο κόκκινο και χρυσό χρώμα. Το πλαίσιο δεν είναι μόνο διακοσμητικό· λειτουργεί και ως αντηχείο, ενισχύοντας τη διάρκεια του ήχου.
ΟΙ ΠΡΟΣΦΟΡΕΣ ΚΑΙ ΤΟ ΚΑΘΑΡΤΗΡΙΟ ΘΥΜΙΑΜΑ (SESAJEN)
Για έναν οργανοποιό στην Ιάβα, το εργαστήριο δεν είναι ένας χώρος παραγωγής, είναι ένας ναός. Το μέταλλο θεωρείται ότι έχει "μνήμη" και "συναισθήματα". Αν ο τεχνίτης είναι ταραγμένος, το γκονγκ θα βγει "κουφό".
1. Η ΤΕΛΕΤΗ ΤΟΥ "KAWALI"
Πριν την πρώτη τήξη του μπρούντζου, ο πρωτομάστορας (Pande) τοποθετεί το Sesajen (προσφορές) δίπλα στο καμίνι:
Λουλούδια (Kembang Setaman): Για να εξευμενίσουν τα πνεύματα της φωτιάς.
Ρύζι και Φρούτα: Ως σύμβολο ευγνωμοσύνης προς τη γη που έδωσε τα μέταλλα.
Θυμίαμα (Kemenyan): Ο καπνός καθαρίζει τον αέρα από "αρνητικές συχνότητες". Ο οργανοποιός περνά τα εργαλεία του πάνω από τον καπνό, ζητώντας από τη σμίλη και το σφυρί να γίνουν προέκταση της καθαρής του πρόθεσης.
2. ΟΙ ΚΩΔΙΚΕΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΣΤΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ
Υπάρχουν αυστηρά "Taboo" (απαγορεύσεις) κατά τη διάρκεια της κατασκευής:
Απαγόρευση θορύβου: Μόνο ο ήχος των σφυριών επιτρέπεται. Οι άσκοπες φωνές διαταράσσουν τη συγκέντρωση του μετάλλου.
Νηστεία: Πολλοί μάστορες νηστεύουν την ημέρα της μεγάλης σφυρηλάτησης για να έχουν "ελαφρύ πνεύμα" και ακριβές χέρι.
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6: Η ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΚΑΙ ΤΟ ΣΤΗΣΙΜΟ (TATA KRAMA)
Ένα Gong Ageng μπορεί να ζυγίζει πάνω από 80 κιλά. Η μεταφορά του από το εργαστήριο στον χώρο της ορχήστρας είναι μια επιχείρηση που απαιτεί γνώσεις φυσικής και... σεβασμού.
1. Η ΑΝΑΡΤΗΣΗ ΣΤΟ GAYOR
Το στήσιμο δεν είναι απλή τοποθέτηση. Ο οργανοποιός επιβλέπει το κρέμασμα:
Η Γωνία Κλίσης: Το γκονγκ πρέπει να κρέμεται με μια ανεπαίσθητη κλίση προς τα εμπρός (2-3 μοίρες). Αυτό επιτρέπει στη βαρύτητα να βοηθά την αντήχηση της στεφάνης.
Το Ύψος από το Έδαφος: Η απόσταση της βάσης του γκονγκ από το πάτωμα πρέπει να είναι ακριβώς 15-20 εκατοστά. Αν είναι πιο ψηλά, ο ήχος διαχέεται· αν είναι πιο χαμηλά, το πάτωμα "πνίγει" το Ombak (το κύμα).
2. Η ΙΕΡΑΡΧΙΑ ΤΗΣ ΤΟΠΟΘΕΤΗΣΗΣ
Σε μια ορχήστρα Gamelan, το Gong Ageng τοποθετείται πάντα στο πίσω μέρος και στο κέντρο. Είναι ο "Βασιλιάς".
Τεχνική Σημείωση: Ποτέ δεν περνάμε πάνω από ένα γκονγκ (δεν δρασκελίζουμε το όργανο). Στην οργανοποιία, αυτό θεωρείται προσβολή προς την ψυχή του οργάνου και μπορεί, σύμφωνα με την παράδοση, να αλλοιώσει το κούρδισμά του.
Ο ΔΙΑΛΟΓΟΣ ΤΗΣ ΥΛΗΣ: Η ΠΝΟΗ ΤΟΥ ΚΑΠΝΟΥ
Ο Agung κρατά το θυμιατό, ενώ ο Pande προσεύχεται πάνω από το λιωμένο μέταλλο.
Agung: «Δάσκαλε, γιατί χρειαζόμαστε τον καπνό; Η χημική σύσταση του μπρούντζου δεν αλλάζει με τις προσευχές. Ο χαλκός και ο κασσίτερος θα ενωθούν στους 1.100°C, είτε ανάψουμε θυμίαμα είτε όχι.»
Pande: (Χαμογελάει με νόημα) «Έχεις δίκιο για τη χημεία, Agung. Αλλά κάνεις λάθος για τον οργανοποιό. Ο καπνός δεν είναι για το μέταλλο, είναι για εμάς. Κοίτα τη φλόγα. Αν η καρδιά σου είναι γεμάτη αλαζονεία επειδή ξέρεις τη "συνταγή", το χέρι σου θα γίνει βαρύ. Θα χτυπήσεις το αμόνι με θυμό, όχι με ρυθμό.»
Agung: «Και το γκονγκ θα το καταλάβει;»
Pande: «Το γκονγκ είναι ένας καθρέφτης. Αν εσύ είσαι "ραγισμένος" μέσα σου, θα σφυρηλατήσεις μια ρωγμή στο μέταλλο. Ο καπνός μας θυμίζει ότι είμαστε υπηρέτες του ήχου, όχι ιδιοκτήτες του. Όταν το δωμάτιο γεμίζει με τη μυρωδιά του Kemenyan, οι σκέψεις σου ησυχάζουν. Και μόνο ένας ήσυχος άνθρωπος μπορεί να ακούσει την ψιθυριστή φωνή του μπρούντζου όταν είναι έτοιμος να χυθεί στο καλούπι.»
Agung: (Παρατηρεί τον καπνό να ανεβαίνει) «Είναι σαν να ζητάμε την άδεια από το μέταλλο να το αλλάξουμε...»
Pande: «Ακριβώς. Δεν δαμάζουμε την ύλη, Agung. Συνεργαζόμαστε μαζί της. Τώρα, πάρε το σφυρί. Η Παρασκευή ξεκίνησε και ο αέρας είναι καθαρός. Ας δώσουμε στον κόσμο έναν ήχο που θα θεραπεύει τις καρδιές.»
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου