ΤΑ ΕΙΔΗ ΤΗΣ ΚΙΘΑΡΑΣ

 ΜΕΡΟΣ Α: Η ΚΛΑΣΙΚΗ ΚΑΙ Η ΦΛΑΜΕΝΚΟ ΚΙΘΑΡΑ

Η αφετηρία κάθε ανάλυσης για τα είδη της κιθάρας πρέπει αναμφισβήτητα να είναι το όργανο με τις νάιλον χορδές. Αυτή είναι η "μητέρα" όλων των σύγχρονων ειδών. Παρόλο που εξωτερικά μπορεί να μοιάζουν

σε έναν ανίδεο παρατηρητή, η ΚΛΑΣΙΚΗ ΚΙΘΑΡΑ και η ΚΙΘΑΡΑ ΦΛΑΜΕΝΚΟ είναι δύο όργανα με εκ διαμέτρου αντίθετη φιλοσοφία κατασκευής και ηχητικής απόδοσης.

Η ΚΛΑΣΙΚΗ ΚΙΘΑΡΑ: Η ΕΠΙΤΟΜΗ ΤΗΣ ΙΣΟΡΡΟΠΙΑΣ

Η κλασική κιθάρα είναι το όργανο της πειθαρχίας και του βάθους. Το κύριο χαρακτηριστικό της είναι οι

χορδές από νάιλον (παλαιότερα από έντερα ζώων), οι οποίες προσφέρουν έναν γλυκό, ζεστό και απαλό ήχο. Το σώμα της είναι μελετημένο ώστε να λειτουργεί ως ένα τέλειο ηχείο που δίνει έμφαση στη διάρκεια της νότας (sustain) και στην καθαρότητα των αρμονικών.

Το καπάκι της κλασικής κιθάρας κατασκευάζεται συνήθως από έλατο ή κέδρο. Ο κέδρος δίνει έναν πιο άμεσο και ζεστό ήχο, ενώ το έλατο χρειάζεται χρόνο για να "ανοίξει" αλλά προσφέρει μεγαλύτερη διαύγεια. Τα πλαϊνά και η πλάτη κατασκευάζονται από βαριά, πυκνά ξύλα όπως ο παλίσανδρος, που βοηθούν στην αντήχηση των χαμηλών συχνοτήτων. Η ταστιέρα είναι πλατιά, επιτρέποντας στα δάχτυλα του αριστερού χεριού να κινούνται με ακρίβεια χωρίς να μπερδεύονται οι χορδές, κάτι απαραίτητο για τα περίπλοκα πολυφωνικά έργα του ΜΠΑΧ ή του ΒΙΛΑ-ΛΟΜΠΟΣ.

Η ΚΙΘΑΡΑ ΦΛΑΜΕΝΚΟ: Η ΦΩΝΗ ΤΟΥ ΠΑΘΟΥΣ

Αν η κλασική κιθάρα είναι ένας ευγενής σε σαλόνι, η ΚΙΘΑΡΑ ΦΛΑΜΕΝΚΟ είναι ένας χορευτής στον δρόμο. Παρόλο που χρησιμοποιεί επίσης νάιλον χορδές, η κατασκευή της στοχεύει σε κάτι τελείως διαφορετικό: την ταχύτητα και την κρουστικότητα. Το σώμα της είναι ελαφρώς μικρότερο και πολύ πιο ελαφρύ. Τα ξύλα που χρησιμοποιούνται είναι συνήθως το κυπαρίσσι για την πλάτη και τα πλαϊνά, το οποίο δίνει έναν πολύ "λαμπρό" και κοφτό ήχο.

Η βασική διαφορά εντοπίζεται στο "action", δηλαδή την απόσταση των χορδών από την ταστιέρα. Στη φλαμένκο, οι χορδές είναι πολύ κοντά στα τάστα, προκαλώντας έναν εσκεμμένο τριγμό (fret buzz) που προσθέτει έναν άγριο χαρακτήρα στον ήχο. Επίσης, η γέφυρα είναι χαμηλότερη για να διευκολύνει το "rasgueado". Ένα απαραίτητο εξάρτημα είναι το GOLPEADOR, μια προστατευτική πλαστική μεμβράνη στο καπάκι, καθώς ο κιθαρίστας χτυπά συχνά το ξύλο με τα νύχια του για να κρατήσει τον ρυθμό. Ο ήχος της είναι εκρηκτικός, με γρήγορη απόκριση αλλά μικρή διάρκεια, ιδανικός για να ακούγεται πάνω από τα ποδοβολητά των χορευτών.

Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΤΩΝ ΔΑΧΤΥΛΩΝ

Και στα δύο αυτά είδη, ο ήχος παράγεται αποκλειστικά με τα δάχτυλα και τα νύχια, χωρίς τη χρήση πένας. Αυτό επιτρέπει στον μουσικό να παίζει ταυτόχρονα τη μελωδία, τα μπάσα και τη συνοδεία. Η δεξιοτεχνία που απαιτείται είναι τεράστια, καθώς η γωνία του νυχιού πάνω στη χορδή μπορεί να αλλάξει τελείως το ηχόχρωμα, από μεταλλικό και σκληρό σε σκοτεινό και βελούδινο.

Η ΘΕΣΗ ΤΟΥΣ ΣΤΗ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΜΟΥΣΙΚΗ

Παρά την άνοδο της τεχνολογίας, οι κιθάρες με νάιλον χορδές παραμένουν η βάση της μουσικής εκπαίδευσης. Η κλασική κιθάρα συνεχίζει να εξελίσσεται με σύγχρονες τεχνικές (Lattice bracing, Double top) που την κάνουν ακόμα πιο δυνατή ηχητικά, ενώ η φλαμένκο έχει βγει από τα στενά όρια της Ανδαλουσίας και έχει επηρεάσει τη Jazz και τη World Music.

Η αισθητική αυτών των οργάνων είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την παράδοση. Η μυρωδιά του ξύλου, η αίσθηση του γαλλικού βερνικιού (shellac) και η απόλυτη σιωπή πριν την πρώτη νότα σε μια αίθουσα συναυλιών, συνθέτουν την ιεροτελεστία αυτού του είδους. Είναι όργανα που απαιτούν σεβασμό και υπομονή, αλλά σε ανταμείβουν με έναν ήχο που μοιάζει περισσότερο από οποιονδήποτε άλλον με την ανθρώπινη φωνή.Συνεχίζουμε με το δεύτερο μεγάλο κεφάλαιο της οικογένειας των εγχόρδων, περνώντας από τον ζεστό ήχο του νάιλον στη λαμπερή και δυναμική αντήχηση του ατσαλιού.

 ΜΕΡΟΣ Β: Η ΑΚΟΥΣΤΙΚΗ ΚΙΘΑΡΑ ΜΕ ΑΤΣΑΛΙΝΕΣ ΧΟΡΔΕΣ (STEEL-STRING ACOUSTIC)

Αν η κλασική κιθάρα είναι η παράδοση της Ευρώπης, η ακουστική κιθάρα με ατσάλινες χορδές είναι η "ατμομηχανή" της αμερικανικής μουσικής κουλτούρας. Είναι το όργανο που συνόδευσε τους πρωτοπόρους της COUNTRY, τους εργάτες των BLUES και τους ποιητές της FOLK. Η βασική της διαφορά δεν έγκειται μόνο στο υλικό των χορδών, αλλά στην τεράστια εσωτερική πίεση που δέχεται το σώμα της, η οποία απαιτεί μια εντελώς διαφορετική αρχιτεκτονική προσέγγιση.

Η ΚΥΡΙΑΡΧΙΑ ΤΟΥ DREADNOUGHT

Το πιο αναγνωρίσιμο σχήμα ακουστικής κιθάρας στον κόσμο είναι το DREADNOUGHT. Σχεδιάστηκε από την εταιρεία MARTIN στις αρχές του 20ού αιώνα και πήρε το όνομά του από τα μεγάλα θωρηκτά πλοία της εποχής λόγω του μεγέθους του. Το σώμα της είναι βαθύ, με τετραγωνισμένους ώμους, κάτι που της επιτρέπει να παράγει τρομακτικό όγκο και πλούσια μπάσα.

Είναι το κατεξοχήν όργανο για "strumming" (παίξιμο με πένα πάνω σε όλες τις χορδές), καθώς ο ήχος της μπορεί να γεμίσει ένα δωμάτιο χωρίς την ανάγκη ενίσχυσης. Λόγω της έντασής της, έγινε το αγαπημένο εργαλείο των τραγουδιστών, αφού μπορούσε να σταθεί ηχητικά δίπλα σε μια δυνατή φωνή ή άλλα ακουστικά όργανα όπως το μπάντζο και το βιολί.

AUDITORIUM ΚΑΙ PARLOR: Η ΕΚΛΕΠΤΥΣΜΕΝΗ ΠΛΕΥΡΑ

Δεν αναζητούν όμως όλοι οι παίκτες τον όγκο. Οι κιθάρες τύπου AUDITORIUM ή ORCHESTRA (OM) έχουν πιο στενή "μέση", γεγονός που τις κάνει πιο άνετες στο κράτημα. Ηχητικά, έχουν μεγαλύτερη ισορροπία μεταξύ των πρίμων και των μπάσων, καθιστώντας τες ιδανικές για την τεχνική FINGERSTYLE (παίξιμο με τα δάχτυλα). Εδώ, η κάθε νότα ακούγεται ξεκάθαρα, χωρίς τα μπάσα να "πνίγουν" τη μελωδία.

Ακόμα μικρότερες είναι οι κιθάρες PARLOR, οι οποίες με το μικροσκοπικό τους σώμα προσφέρουν έναν ιδιαίτερο, "κουτιαστό" και vintage ήχο, που θυμίζει τις ηχογραφήσεις των Blues της δεκαετίας του '30.

Η 12-ΧΟΡΔΗ ΚΙΘΑΡΑ: Ο ΗΧΟΣ ΤΗΣ ΟΡΧΗΣΤΡΑΣ

Μια ιδιαίτερη κατηγορία είναι η 12-ΧΟΡΔΗ ΚΙΘΑΡΑ. Εδώ, κάθε μία από τις έξι βασικές χορδές συνοδεύεται από μια δεύτερη, κουρδισμένη είτε στην ίδια νότα είτε μια οκτάβα ψηλότερα. Το αποτέλεσμα είναι ένας πλούσιος, σχεδόν "χορωδιακός" ήχος (chorus effect) που θυμίζει εκκλησιαστικό όργανο ή μια μικρή ορχήστρα που παίζει ταυτόχρονα. Είναι εξαιρετικά δύσκολη στο παίξιμο λόγω της πίεσης που απαιτείται στα δάχτυλα, αλλά το ηχητικό της αποτέλεσμα είναι μαγευτικό, όπως ακούγεται σε κλασικά κομμάτια των LED ZEPPELIN ή των EAGLES.

Η ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΞΥΛΟΥ ΚΑΙ ΤΟ X-BRACING

Σε αντίθεση με την κλασική, η ακουστική με ατσάλινες χορδές χρησιμοποιεί το σύστημα X-BRACING. Δύο μεγάλες ξύλινες ράβδοι διασταυρώνονται σε σχήμα "Χ" κάτω από το καπάκι. Αυτό είναι το μυστικό που επιτρέπει στην κιθάρα να μην "διπλώσει" από τους 70-80 κιλά πίεσης που ασκούν οι ατσάλινες χορδές, ενώ ταυτόχρονα αφήνει το ξύλο να δονείται ελεύθερα.

Τα ξύλα παραμένουν ο πρωταγωνιστής:

• Έλατο (Spruce): Για το καπάκι, προσφέροντας λάμψη και ευκρίνεια.

• Μαόνι (Mahogany): Για την πλάτη, προσφέροντας έναν πιο "γήινο" και μεσαίο ήχο.

• Rosewood: Για έναν πιο πλούσιο, "hi-fi" ήχο με βαθιά μπάσα.

Η ΗΛΕΚΤΡΟΑΚΟΥΣΤΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ

Σήμερα, οι περισσότερες από αυτές τις κιθάρες είναι ΗΛΕΚΤΡΟΑΚΟΥΣΤΙΚΕΣ. Διαθέτουν έναν κρυφό κρυστάλλινο μαγνήτη (piezo) κάτω από τον καβαλάρη, επιτρέποντας στον μουσικό να συνδέσει το όργανο απευθείας σε ενισχυτή. Αυτό έλυσε το πρόβλημα των ζωντανών εμφανίσεων, όπου παλαιότερα οι κιθαρίστες έπρεπε να μένουν ακίνητοι μπροστά από ένα μικρόφωνο.

Η ακουστική κιθάρα είναι το όργανο της αμεσότητας. Δεν χρειάζεται ρεύμα για να σε συγκινήσει, αλλά έχει τη δύναμη να ακουστεί μέχρι την τελευταία σειρά ενός θεάτρου. Είναι ο σύντροφος του ταξιδιώτη και το βασικό εργαλείο του τραγουδοποιού.Ολοκληρώνουμε την τριλογία των ειδών της κιθάρας με το κεφάλαιο που άλλαξε τον ήχο του 20ού αιώνα. Εδώ, η ακουστική παύει να είναι ο καθοριστικός παράγοντας και τον πρώτο λόγο παίρνει ο μαγνητισμός και το design.

 ΜΕΡΟΣ Γ: ΗΛΕΚΤΡΙΚΕΣ ΚΙΘΑΡΕΣ ΚΑΙ ΟΙ ΕΙΔΙΚΕΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ

Η ηλεκτρική κιθάρα δεν είναι απλώς μια κιθάρα με καλώδιο· είναι ένα όργανο που επαναπροσδιόρισε τη σχέση του μουσικού με τον ήχο. Στην ηλεκτρική κιθάρα, το σώμα του οργάνου σταμάτησε να λειτουργεί ως αντηχείο και έγινε η βάση για την τοποθέτηση των μαγνητών, επιτρέποντας πειραματισμούς που θα ήταν αδιανόητοι στα ακουστικά όργανα.

SOLID BODY: ΟΙ ΚΥΡΙΑΡΧΟΙ ΤΗΣ ROCK

Οι κιθάρες SOLID BODY (συμπαγές σώμα) είναι η πιο διαδεδομένη κατηγορία. Κατασκευάζονται από ένα μασίφ κομμάτι ξύλου (συνήθως άλνος, σφένδαμος ή μαόνι). Το κύριο πλεονέκτημά τους είναι ότι δεν παρουσιάζουν το φαινόμενο της ανάδρασης (feedback) όταν παίζουν σε υψηλές εντάσεις, κάτι που επέτρεψε τη χρήση της παραμόρφωσης (distortion).

Μέσα σε αυτή την κατηγορία έχουμε εμβληματικά σχήματα:

• STRATOCASTER Style: Με τρεις μονούς μαγνήτες (single coils) και διπλό "cutaway" για πρόσβαση στα ψηλά τάστα. Προσφέρει "καθαρό", λαμπερό ήχο.

• SINGLE CUT (τύπου Les Paul): Με δύο διπλούς μαγνήτες (humbuckers) που εκμηδενίζουν τον θόρυβο και προσφέρουν ζεστό, δυνατό σήμα, ιδανικό για Hard Rock και Heavy Metal.

• MODERN SHRED: Κιθάρες με πολύ λεπτά μπράτσα και ειδικά συστήματα τρέμολο (Floyd Rose) για ακραία παιξίματα και ταχύτητες.

HOLLOW ΚΑΙ SEMI-HOLLOW BODY: Η ΨΥΧΗ ΤΗΣ JAZZ ΚΑΙ ΤΩΝ BLUES

Οι HOLLOW BODY (κούφιο σώμα) θυμίζουν κατασκευαστικά τα βιολιά, με τρύπες σε σχήμα "f" στο καπάκι. Είναι μεγάλες, ογκώδεις και έχουν έναν πολύ γλυκό, ακουστικό χαρακτήρα στον ηλεκτρικό τους ήχο. Είναι οι αγαπημένες των JAZZ μουσικών.

Οι SEMI-HOLLOW (ημι-κούφιες) αποτελούν τη χρυσή τομή. Διαθέτουν ένα συμπαγές ξύλινο μπλοκ στο κέντρο του σώματος και κούφια πλαϊνά. Αυτό τους δίνει τον "αέρα" της ακουστικής κιθάρας αλλά με την αντοχή μιας solid body. Είναι το σήμα κατατεθέν των BLUES και του BRITPOP.

ARCHTOP ΚΑΙ RESONATOR: ΟΙ ΕΙΔΙΚΕΣ ΑΠΟΣΤΟΛΕΣ

Η ARCHTOP κιθάρα είναι ένα έργο τέχνης. Το καπάκι της δεν είναι επίπεδο αλλά κυρτό, σκαλισμένο στο χέρι, θυμίζοντας την κατασκευή ενός τσέλου. Προσφέρει έναν πολύ εστιασμένο ήχο με έμφαση στις μεσαίες συχνότητες, που "κόβει" μέσα από τον ήχο μιας ορχήστρας πνευστών.

Μια πολύ ιδιαίτερη κατηγορία είναι η RESONATOR (ή Dobro). Αντί για ξύλινο καπάκι, διαθέτει έναν ή περισσότερους μεταλλικούς κώνους στο κέντρο της. Σχεδιάστηκε πριν την εφεύρεση των ενισχυτών για να είναι η πιο δυνατή ακουστική κιθάρα. Ο ήχος της είναι μεταλλικός και τραχύς, απόλυτα ταυτισμένος με τα Delta Blues και τη μουσική Bluegrass.

LAP STEEL ΚΑΙ PEDAL STEEL: Η ΟΡΙΖΟΝΤΙΑ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ

Αυτές οι κιθάρες δεν παίζονται με τον παραδοσιακό τρόπο. Ο μουσικός τις ακουμπά στα πόδια του (lap) και χρησιμοποιεί έναν μεταλλικό κύλινδρο (slide) αντί για τα δάχτυλά του για να πιέσει τις χορδές. Η PEDAL STEEL είναι ακόμα πιο περίπλοκη, με πεντάλ και μοχλούς που αλλάζουν το κούρδισμα των χορδών ενώ ο παίκτης παίζει, δημιουργώντας εκείνο τον χαρακτηριστικό "κλαψιάρικο" ήχο της Country μουσικής.

Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΕΞΟΠΛΙΣΜΟΥ

Στην ηλεκτρική κιθάρα, το όργανο είναι μόνο το μισό της εξίσωσης. Το άλλο μισό είναι ο ΕΝΙΣΧΥΤΗΣ και τα ΕΦΕ. Μια ηλεκτρική κιθάρα μπορεί να ακούγεται σαν πιάνο, σαν σύννεφο από ήχους ή σαν μια μηχανή που βρυχάται, ανάλογα με την αλυσίδα του σήματος. Αυτή η ευελιξία είναι που την κράτησε στην κορυφή της μουσικής βιομηχανίας για σχεδόν έναν αιώνα.

Η οικογένεια των ηλεκτρικών οργάνων συνεχίζει να μεγαλώνει με επτάχορδες, οκτάχορδες, ακόμα και "headless" (χωρίς κεφάλι) κιθάρες που χρησιμοποιούν ανθρακονήματα αντί για ξύλο. Η τεχνολογία υπηρετεί τη φαντασία, αλλά η καρδιά παραμένει η ίδια: οι χορδές που πάλλονται μέσα σε ένα μαγνητικό πεδίο.