Ο ΜΥΘΟΣ ΤΟΥ KORKYT ATA: Ο ΝΙΚΗΤΗΣ ΤΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ

 

Η γέννηση του Kobyz είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τον θρύλο του Korkyt Ata, του πρώτου σαμάνου

και «πατέρα» της μουσικής των τουρκικών φύλων. Σύμφωνα με την παράδοση, ο Korkyt είδε σε όνειρο ότι ο θάνατος τον πλησίαζε. Πανικόβλητος, άρχισε να ταξιδεύει στις τέσσερις γωνιές του κόσμου για να του ξεφύγει, αλλά παντού έβλεπε ανθρώπους να σκάβουν τάφους.

Επιστρέφοντας στις όχθες του ποταμού Συρ Ντάρια, ο Korkyt κατάλαβε ότι ο μόνος τρόπος να νικήσει τη φθαρτότητα ήταν η τέχνη. Έκοψε έναν κορμό από δέντρο βελονιάς, τον σκάλισε και χρησιμοποίησε τρίχες από την ουρά του αλόγου του για να φτιάξει το πρώτο Kobyz. Καθώς άρχισε να παίζει, η μουσική ήταν τόσο μαγευτική που ο θάνατος σταμάτησε, τα πουλιά έπαψαν να κελαηδούν και ο χρόνος πάγωσε. Όσο ο Korkyt έπαιζε το Kobyz του, ο θάνατος δεν μπορούσε να τον αγγίξει. Έτσι, το όργανο αυτό έγινε το σύμβολο της αθανασίας και της πνευματικής

δύναμης.

2. ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΚΑΙ ΣΑΜΑΝΙΣΜΟΣ

Ιστορικά, το Kobyz θεωρείται ένα από τα αρχαιότερα έγχορδα με δοξάρι στον κόσμο. Για αιώνες, η χρήση του ήταν αποκλειστικό προνόμιο των Baksy (των Καζάκων σαμάνων). Δεν ήταν ένα όργανο για διασκέδαση, αλλά ένα εργαλείο τελετουργίας.

Οι σαμάνοι πίστευαν ότι ο ήχος του Kobyz μπορούσε να καλέσει τα πνεύματα των προγόνων (Arbak) και να διώξει τις ασθένειες. Κατά τη διάρκεια της σοβιετικής περιόδου, το Kobyz παραγκωνίστηκε καθώς συνδέθηκε με τη θρησκεία και τον μυστικισμό, και κινδύνευσε με εξαφάνιση. Ωστόσο, η επιβίωσή του οφείλεται στους Zhyrau (επικούς ραψωδούς) που συνέχισαν να το χρησιμοποιούν για να συνοδεύουν τις αφηγήσεις τους, κρατώντας ζωντανή την ιστορική μνήμη του έθνους.

3. Η ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗΣ

Η κατασκευή του Qyl-kobyz ακολουθεί αυστηρούς παραδοσιακούς κανόνες, με κάθε τμήμα του να έχει συμβολική σημασία.

• Το Σώμα (Shana): Το όργανο σκαλίζεται από ένα ενιαίο κομμάτι ξύλου (συνήθως σημύδας, ιτιάς ή λεύκας). Το γεγονός ότι δεν αποτελείται από συναρμολογημένα μέρη συμβολίζει την ενότητα και την ακεραιότητα. Το σχήμα του μοιάζει με κύπελλο ή με το σκαρί μιας βάρκας.

• Το Ηχείο: Το πάνω μέρος του σώματος είναι ανοιχτό, ενώ το κάτω μέρος καλύπτεται από δέρμα καμήλας (ή αγελάδας). Αυτό το δέρμα λειτουργεί ως αντηχείο, δίνοντας στον ήχο μια φυσική, «γήινη» χροιά.

• Οι Χορδές και το Δοξάρι: Το πρόθεμα "Qyl" σημαίνει «τρίχα». Το Kobyz έχει δύο χορδές, οι οποίες αποτελούνται από 30 έως 60 τρίχες από την ουρά αλόγου. Το δοξάρι έχει επίσης σχήμα τόξου και φέρει τρίχες αλόγου.

• Ο Καθρέφτης: Στο βάθος του ηχείου τοποθετείται συχνά ένας μικρός καθρέφτης. Πίστευαν ότι ο καθρέφτης αυτός παγίδευε το βλέμμα των κακών πνευμάτων, επιτρέποντας στον μουσικό να επικοινωνήσει με τον «άλλο κόσμο» με ασφάλεια.

4. Η ΜΟΝΑΔΙΚΗ ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΚΤΕΛΕΣΗΣ

Ο τρόπος που παίζεται το Kobyz διαφέρει ριζικά από τα δυτικά έγχορδα. Ο μουσικός κάθεται στο έδαφος ή σε καρέκλα, κρατώντας το όργανο ανάμεσα στα γόνατά του.

Το πιο εντυπωσιακό στοιχείο είναι ότι τα δάχτυλα δεν πιέζουν τις χορδές πάνω στο ξύλο. Αντίθετα, ο παίκτης ακουμπά τις χορδές πλάγια, χρησιμοποιώντας το εσωτερικό μέρος των δακτύλων ή τα νύχια στον αέρα. Αυτή η τεχνική επιτρέπει τη δημιουργία «αρμονικών» ήχων και συνεχών γλιστρημάτων (glissando), που κάνουν το όργανο να ακούγεται σαν να κλαίει, να γελάει ή να μιλάει.

5. Ο ΗΧΟΣ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ

Ο ήχος του Qyl-kobyz είναι βαθύς, πλούσιος σε αρμονικές και συχνά περιγράφεται ως «απόκοσμος». Μπορεί να μιμηθεί με απίστευτη ακρίβεια:

1. Το ουρλιαχτό του λύκου (ιερό ζώο για τους νομάδες).

2. Το θρόισμα του ανέμου στη στέπα.

3. Το κλάμα ενός μικρού παιδιού.

4. Τον ήχο των οπλών του αλόγου.

Στο σύγχρονο Καζακστάν, το Kobyz έχει βγει από το στενό πλαίσιο του σαμανισμού και έχει ενταχθεί στις μεγάλες εθνικές ορχήστρες. Σύγχρονοι συνθέτες γράφουν έργα για Kobyz και συμφωνική ορχήστρα, ενώ το όργανο χρησιμοποιείται ακόμα και σε πειραματική έθνικ-ροκ μουσική.

ΕΠΙΛΟΓΟΣ

Το Qyl-kobyz είναι η φωνή της ίδιας της στέπας. Κάθε φορά που το δοξάρι ακουμπά τις χορδές, δεν παράγεται μόνο μουσική· αναπαράγεται ολόκληρη η κοσμοθεωρία ενός λαού που έμαθε να επιβιώνει σε δύσκολες συνθήκες, αντλώντας δύναμη από τη φύση και τον σεβασμό στους προγόνους. Είναι ένα όργανο που, όπως και ο δημιουργός του ο Korkyt, αρνείται να πεθάνει, θυμίζοντας σε όλους ότι η τέχνη είναι η μόνη αληθινή νίκη απέναντι στον χρόνο.