ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΝΝΟΙΑ ΤΟΥ ΑΕΡΟΦΩΝΟΥ
Σύμφωνα με το σύστημα ταξινόμησης Hornbostel-Sachs, η κατηγορία των αερόφωνων περιλαμβάνει όλα τα μουσικά όργανα στα οποία ο ήχος παράγεται από τη δόνηση μιας στήλης αέρα. Σε αντίθεση με τα
χορδόφωνα ή τα μεμβρανόφωνα, εδώ δεν υπάρχει κάποια χορδή ή μεμβράνη που να αποτελεί την κύρια πηγή του ήχου. Ο ίδιος ο αέρας μετατρέπεται σε δονούμενο σώμα.Τα αερόφωνα είναι ίσως τα πιο αρχέγονα μουσικά όργανα, καθώς η χρήση του πνεύμονα και του στόματος για τη δημιουργία ήχου μέσω ενός κοίλου αντικειμένου (όπως ένα οστό ή ένα κοχύλι) ανάγεται στις απαρχές της ανθρωπότητας.
Η ΦΥΣΙΚΗ ΤΟΥ ΠΝΕΥΣΤΟΥ ΗΧΟΥ
Η λειτουργία ενός αερόφωνου βασίζεται στο φαινόμενο του συντονισμού. Όταν ο μουσικός φυσά αέρα μέσα στο όργανο, δημιουργούνται στροβιλισμοί που θέτουν τη στήλη αέρα στο εσωτερικό του σε ταλάντωση.
Το ύψος του ήχου εξαρτάται από το μήκος της στήλης του αέρα:
Μακριά στήλη αέρα: Παράγει χαμηλές (μπάσες) συχνότητες.
Κοντή στήλη αέρα: Παράγει υψηλές (πρίμες) συχνότητες.
Στα περισσότερα όργανα, ο μουσικός μεταβάλλει το μήκος αυτό ανοίγοντας ή κλείνοντας τρύπες (με τα δάχτυλα ή κλειδιά) ή αλλάζοντας τη διαδρομή του αέρα μέσω βαλβίδων (όπως στην τρομπέτα).
ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΤΩΝ ΑΕΡΟΦΩΝΩΝ
Τα αερόφωνα χωρίζονται σε δύο μεγάλες υποκατηγορίες, ανάλογα με το αν ο αέρας περιορίζεται μέσα σε ένα σώμα οργάνου ή όχι.
1. ΕΛΕΥΘΕΡΑ ΑΕΡΟΦΩΝΑ
Σε αυτά τα όργανα, ο δονούμενος αέρας δεν περιλείεται από το σώμα του οργάνου.
Παραδείγματα: Η φυσαρμόνικα και το ακορντεόν (όπου ο ήχος παράγεται από μεταλλικές γλωττίδες που πάλλονται ελεύθερα), αλλά και η ρομβή (ένα αρχαίο όργανο που περιστρέφεται στον αέρα).
2. ΚΛΕΙΣΤΑ ΑΕΡΟΦΩΝΑ (ΠΝΕΥΣΤΑ)
Είναι τα όργανα όπου ο αέρας δονείται μέσα σε έναν σωλήνα. Αυτή είναι η πιο γνωστή κατηγορία και χωρίζεται περαιτέρω με βάση το υλικό και τον τρόπο παραγωγής του ήχου.
Α. ΤΑ ΞΥΛΙΝΑ ΠΝΕΥΣΤΑ (WOODWINDS)
Παρά την ονομασία τους, η κατηγοριοποίηση αυτή αφορά τον τρόπο παραγωγής του ήχου και όχι απαραίτητα το υλικό κατασκευής (π.χ. το φλάουτο είναι μεταλλικό αλλά θεωρείται ξύλινο πνευστό).
1. Όργανα με οπή (Φλάουτα): Ο αέρας προσκρούει σε μια οξεία γωνία (κόψη) και διχάζεται, δημιουργώντας δόνηση.
Φλάουτο: Το κατεξοχήν όργανο αυτής της κατηγορίας.
Φλάουτο με ράμφος (Recorder): Το γνωστό σχολικό φλάουτο.
Πλάγιο φλάουτο: Το βασικό όργανο της ορχήστρας.
2. Όργανα με μονή γλωττίδα (Single Reed): Ο ήχος παράγεται από τη δόνηση ενός λεπτού φύλλου καλαμιού πάνω στο επιστόμιο.
Κλαρινέτο: Διαθέτει κυλινδρικό σωλήνα και πλούσιο ήχο.
Σαξόφωνο: Αν και μεταλλικό, χρησιμοποιεί γλωττίδα και έχει δακτυλοθεσία ξύλινου πνευστού.
3. Όργανα με διπλή γλωττίδα (Double Reed): Εδώ χρησιμοποιούνται δύο φύλλα καλαμιού που πάλλονται το ένα πάνω στο άλλο.
Όμποε: Με χαρακτηριστικό, ρινικό και διαπεραστικό ήχο.
Φαγκότο: Το βαθύφωνο μέλος της κατηγορίας.
Β. ΤΑ ΧΑΛΚΙΝΑ ΠΝΕΥΣΤΑ (BRASS)
Στα όργανα αυτά, η δόνηση ξεκινά από τα ίδια τα χείλη του εκτελεστή, τα οποία πιέζονται πάνω σε ένα κωνικό ή κυπελλοειδές επιστόμιο.
Τρομπέτα: Το πιο λαμπρό και οξύ όργανο των χαλκίνων.
Τρομπόνι: Χρησιμοποιεί μια κινητή σωλήνα (slide) για τη μεταβολή του μήκους.
Κόρνο (Γαλλικό Κόρνο): Με μακρύ, περιελιγμένο σωλήνα και πολύ ευγενικό ήχο.
Τούμπα: Το μεγαλύτερο και βαρύτερο όργανο, που κρατά τη βάση των χαλκίνων στην ορχήστρα.
Γ. ΤΑ ΠΛΗΚΤΡΟΦΟΡΑ ΑΕΡΟΦΩΝΑ
Πρόκειται για σύνθετα όργανα όπου ο αέρας διοχετεύεται μέσω μηχανισμών που ελέγχονται από πλήκτρα.
Εκκλησιαστικό Όργανο: Ο βασιλιάς των οργάνων. Διαθέτει χιλιάδες αυλούς διαφορετικών μεγεθών και ο αέρας παρέχεται από φυσητήρες.
Ακορντεόν: Ο αέρας παράγεται από τη χειροκίνητη κίνηση της φυσούνας και δονεί μεταλλικές γλωττίδες.
Δ. ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΑ ΚΑΙ ΛΑΪΚΑ ΑΕΡΟΦΩΝΑ
Κάθε πολιτισμός έχει αναπτύξει τα δικά του πνευστά όργανα:
Γκάιντα / Τσαμπούνα: Χρησιμοποιεί ασκό για την αποθήκευση του αέρα, επιτρέποντας συνεχή ήχο.
Ζουρνάς: Παραδοσιακό όργανο με διπλή γλωττίδα και πολύ ισχυρή ένταση.
Νέι / Φλογέρα: Απλά αλλά εξαιρετικά εκφραστικά όργανα της ανατολικής και ελληνικής παράδοσης.
Η ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΔΡΟΜΗ
Προϊστορία: Χρήση οστών και καλαμιών για σήματα κυνηγιού ή θρησκευτικές τελετές.
Αρχαιότητα: Ο Αυλός στην Αρχαία Ελλάδα (όργανο με γλωττίδα) και η Σύριγξ (του Πανός). Οι Ρωμαίοι ανέπτυξαν χάλκινα σάλπιγγες για στρατιωτικούς σκοπούς.
Μεσαίωνας - Αναγέννηση: Εμφάνιση του κόρνου και του πρόγονου του τρομπονιού (sacbut).
Μπαρόκ & Κλασικισμός: Τα πνευστά εντάσσονται μόνιμα στην ορχήστρα. Η εφεύρεση των βαλβίδων (πιστονιών) τον 19ο αιώνα έφερε επανάσταση στα χάλκινα, επιτρέποντάς τους να παίζουν όλες τις νότες της κλίμακας.
Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΩΝ ΑΕΡΟΦΩΝΩΝ ΣΤΗ ΜΟΥΣΙΚΗ
Τα αερόφωνα είναι τα όργανα που προσομοιάζουν περισσότερο από όλα στην ανθρώπινη φωνή, καθώς χρησιμοποιούν την ίδια πηγή ενέργειας: την αναπνοή. Αυτή η άμεση σύνδεση με το σώμα του μουσικού τους δίνει μια μοναδική εκφραστική δύναμη, ικανή να αποδώσει από τον πιο τρυφερό ψίθυρο μέχρι την πιο εκκωφαντική κραυγή.
Στη σύγχρονη εποχή, τα αερόφωνα κυριαρχούν:
Στην Κλασική Μουσική (Συμφωνικές Ορχήστρες).
Στη Jazz (Σαξόφωνο, Τρομπέτα).
Στις Στρατιωτικές και Φιλαρμονικές Μπάντες.
Στη Rock και Funk (τμήματα πνευστών).
ΕΠΙΛΟΓΟΣ
Τα αερόφωνα όργανα αποτελούν το «πνεύμα» της μουσικής. Μέσω της δάμασης του αέρα, ο άνθρωπος κατάφερε να μετατρέψει την ίδια του την ανάσα σε τέχνη. Είτε πρόκειται για τον επιβλητικό ήχο ενός εκκλησιαστικού οργάνου είτε για τη μελαγχολική μελωδία ενός νέι, τα αερόφωνα θα παραμείνουν ο συνδετικός κρίκος ανάμεσα στον φυσικό κόσμο και την πνευματική αναζήτηση της αρμονίας.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου