VIELLE VS VIOLA: Η ΜΑΧΗ ΤΟΥ ΤΡΟΧΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΔΟΞΑΡΙΟΥ

 

1. ΕΤΥΜΟΛΟΓΙΚΗ ΚΟΙΝΗ ΡΙΖΑ

Και οι δύο όροι προέρχονται από τη λατινική λέξη vitula, που σήμαινε ένα έγχορδο όργανο. Ωστόσο, η εξέλιξη της λέξης πήρε διαφορετικούς δρόμους:

• Vielle (Γαλλία): Κατέληξε να προσδιορίζει κυρίως την Vielle à roue (με τροχό).

• Viola (Ιταλία): Κατέληξε να προσδιορίζει την οικογένεια των οργάνων με δοξάρι (Viola da gamba, Viola da braccio) και τελικά το σύγχρονο βιολί και τη βιόλα.

2. Ο ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΗΧΟΥ

Αυτή είναι η ουσιαστική διαφορά τους:

• Vielle à roue: Ο ήχος είναι μηχανικός. Ο τροχός αντικαθιστά το χέρι του μουσικού που κρατά το δοξάρι. Ο ήχος είναι συνεχής, χωρίς "αναπνοή" ανάμεσα στις κινήσεις του δοξαριού.

• Viola: Ο ήχος είναι χειροκίνητος. Το δοξάρι επιτρέπει στον μουσικό να ελέγχει την ένταση, την έκφραση και τις παύσεις με μεγάλη λεπτομέρεια, κάτι που στον τροχό είναι πολύ πιο δύσκολο να επιτευχθεί.

---

Η "ΕΞΩΣΗ" ΤΗΣ VIELLE ΑΠΟ ΤΗΝ ΟΡΧΗΣΤΡΑ

Κατά τη διάρκεια της Αναγέννησης και του Μπαρόκ, η "Vielle" (με τον τροχό) άρχισε να θεωρείται κατώτερη από τη "Viola" (με το δοξάρι) για τους εξής λόγους:

1. Δυναμική: Το δοξάρι της Viola επέτρεπε το crescendo και το diminuendo με φυσικό τρόπο. Η Vielle είχε έναν πιο σταθερό και "επίπεδο" ήχο.

2. Κούρδισμα: Η Vielle, λόγω του τροχού και των πολλών ισοκρατών (drones), ήταν εξαιρετικά δύσκολο να κουρδιστεί σε σύνολα με άλλα όργανα.

3. Κοινωνικό Στάτους: Η Viola έγινε το όργανο των ακαδημαϊκών μουσικών, ενώ η Vielle (Hurdy-Gurdy) ταυτίστηκε με τη λαϊκή μουσική και τους τυφλούς μουσικούς του δρόμου.

---

Η ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ ΣΤΗ ΜΟΔΑ (18ος ΑΙΩΝΑΣ)

Παραδόξως, στη γαλλική αυλή του Λουδοβίκου ΙΕ', η Vielle à roue έγινε ξανά μόδα. Οι ευγενείς ήθελαν να υποδυθούν τους "απλούς βοσκούς" (στυλ Pastoral) και έτσι κατασκευάστηκαν οι πιο ακριβές και περίτεχνες Vielle στην ιστορία, που ανταγωνίζονταν σε ομορφιά τις καλύτερες βιόλες της εποχής.

---

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ (ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ)

1. BACHMANN, W. (1969). The Origins of Bowing. Oxford University Press.

2. WOODFIELD, I. (1984). The Early History of the Viol. Cambridge University Press.

3. VEZZOSO, G. (2012). Vielle et Violon: Two Paths of String Instruments. Ut Orpheus.

4. BARTHELEMY, M. (1990). La Vielle à roue dans la musique française. Editions Musicales.

5. BOYDEN, D. D. (1965). The History of Violin Playing from its Origins to 1761. Oxford University Press.