"IL CANNONE" (ΤΟ ΚΑΝΟΝΙ): ΤΟ ΒΙΟΛΙ ΤΟΥ NICCOLO PAGANINI

ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ: ΕΝΑ ΔΩΡΟ ΑΠΟ ΤΗΝ ΤΥΧΗ 

 Η ιστορία του πιο διάσημου βιολιού στον κόσμο ξεκινά με μια απώλεια. Ο νεαρός NICCOLO PAGANINI, ο άνθρωπος που θα άλλαζε για πάντα την τέχνη του βιολιού, ήταν γνωστός για το πάθος του όχι μόνο για τη μουσική αλλά και για τον τζόγο. Ο θρύλος λέι και αμφισβηρείται απο πολλούς ότι σε μια στιγμή απελπισίας στο Λιβόρνο, έχασε το βιολί του στα χαρτιά. Ένας πλούσιος Γάλλος έμπορος και ερασιτέχνης μουσικός, ο Livron, ακούγοντας τον Παγκανίνι να παίζει, εντυπωσιάστηκε τόσο πολύ που του δάνεισε ένα βιολί κατασκευασμένο από τον GIUSEPPE GUARNERI DEL GESÙ το 1743. Όταν ο Παγκανίνι τελείωσε το κοντσέρτο, ο Livron αρνήθηκε να πάρει πίσω το όργανο, λέγοντας: «Τα δάχτυλά μου δεν θα αγγίξουν ποτέ ξανά αυτό το βιολί. Σας ανήκει». Αυτό το όργανο έμελλε να γίνει η προέκταση της ψυχής του Παγκανίνι για το υπόλοιπο της ζωής του. ΓΙΑΤΙ «ΚΑΝΟΝΙ»; Ο Παγκανίνι ονόμασε το βιολί του "IL CANNONE" (Το Κανόνι) λόγω της τρομερής ηχητικής του ισχύος και της εκρηκτικής του αντήχησης. Ενώ τα βιολιά του Stradivari φημίζονταν για τη γλυκύτητα και την κομψότητά τους, τα όργανα του Guarneri «del Gesù» είχαν έναν ήχο πιο σκοτεινό, βαθύ και επιθετικό. Η κατασκευή του "Il Cannone" ήταν ιδιόμορφη. Το σώμα του ήταν ελαφρώς πιο παχύ από το συνηθισμένο, επιτρέποντάς του να αντέχει την τεράστια πίεση που ασκούσε ο Παγκανίνι στις χορδές. Ο «Διάβολος του Βιολιού», όπως τον αποκαλούσαν, χρησιμοποιούσε τεχνικές που θεωρούνταν αδύνατες για την εποχή, και το «Κανόνι» ήταν το μόνο όργανο που μπορούσε να ανταποκριθεί στις δαιμονιώδεις απαιτήσεις του, παράγοντας ήχους που έφταναν μέχρι τις τελευταίες σειρές των μεγαλύτερων θεάτρων της Ευρώπης χωρίς τη βοήθεια ενίσχυσης.

 Η ΜΥΣΤΙΚΗ ΣΥΝΤΑΓΗ ΤΟΥ GUARNERI Ο Giuseppe Guarneri, ο δημιουργός του οργάνου, ζούσε στη σκιά του Stradivari στην Κρεμόνα, αλλά σήμερα θεωρείται ο μόνος ισάξιός του. Το "Il Cannone" αντιπροσωπεύει την κορυφαία στιγμή της τέχνης του. Η επιλογή του ξύλου (σφένδαμος για την πλάτη και έλατο για το καπάκι) και το ιδιαίτερο βερνίκι του, έχουν μελετηθεί από χιλιάδες οργανοποιούς, αλλά κανείς δεν κατάφερε να αναπαράγει ακριβώς εκείνη τη «βροντερή» χροιά. Για τον Παγκανίνι, το βιολί αυτό δεν ήταν απλώς ξύλο και χορδές· ήταν ένας ζωντανός οργανισμός που «τραγουδούσε, έκλαιγε και ούρλιαζε» μαζί του.Συνεχίζουμε με το δεύτερο μέρος για το θρυλικό βιολί του Paganini, το όργανο που μετά τον θάνατο του κατόχου του μετατράπηκε σε έναν «αιχμάλωτο» θησαυρό της Ιταλίας. 

ΜΕΡΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟ: Η ΔΙΑΘΗΚΗ ΚΑΙ Η «ΦΥΛΑΚΙΣΗ» ΣΤΗ ΓΕΝΟΒΑ

 Ο Paganini είχε μια σχεδόν μεταφυσική σχέση με το «Κανόνι» του. Γνωρίζοντας ότι κανένας άλλος μουσικός της εποχής του δεν θα μπορούσε να το μεταχειριστεί με τον ίδιο τρόπο, πήρε μια απόφαση που θα σφράγιζε τη μοίρα του οργάνου. Στη διαθήκη του, κληροδότησε το βιολί στη γενέτειρά του, τη ΓΕΝΟΒΑ, με τον όρο να διατηρηθεί για πάντα εκεί και να μην δοθεί ποτέ σε άλλον ιδιώτη. Από το 1851, το «Κανόνι» φυλάσσεται στο PALAZZO TURSI (το Δημαρχείο της Γένοβας). Για δεκαετίες, το όργανο παρέμενε σιωπηλό μέσα σε μια γυάλινη προθήκη, σαν ένας κοιμισμένος γίγαντας. Η πόλη της Γένοβας το θεωρεί «εθνικό μνημείο» και η προστασία του θυμίζει τα μέτρα ασφαλείας που λαμβάνονται για τα κοσμήματα του στέμματος. Η ΤΕΛΕΤΟΥΡΓΙΑ ΤΗΣ ΑΦΥΠΝΙΣΗΣ Ένα βιολί όμως που δεν παίζεται, κινδυνεύει να «πεθάνει» ηχητικά. Το ξύλο χρειάζεται τις δονήσεις για να παραμείνει ζωντανό. Έτσι, θεσπίστηκε μια αυστηρή τελετουργία: το «Κανόνι» βγαίνει από τη θωρακισμένη προθήκη του μόνο σε εξαιρετικές περιπτώσεις. Κάθε δύο χρόνια, ο νικητής του διεθνούς διαγωνισμού βιολιού "PREMIO PAGANINI" κερδίζει το ύψιστο προνόμιο να παίξει με το αυθεντικό «Κανόνι» σε μια επίσημη συναυλία. Η διαδικασία είναι δραματική: το όργανο μεταφέρεται με συνοδεία ένοπλων φρουρών και υπό την επίβλεψη ενός ειδικού επιμελητή (curator), ο οποίος είναι ο μόνος που επιτρέπεται να το αγγίξει και να το κουρδίσει πριν το παραδώσει στον σολίστ. Ο ΦΟΒΟΣ ΤΗΣ ΦΘΟΡΑΣ ΚΑΙ ΟΙ "REPLICAS" Το «Κανόνι» φέρει πάνω του τα σημάδια της έντονης ζωής του Paganini. Στο πάνω μέρος του ηχείου υπάρχει μια εμφανής φθορά από το πηγούνι του μεγάλου δεξιοτέχνη, καθώς εκείνη την εποχή δεν χρησιμοποιούνταν το σύγχρονο υποσιάγωνο (chinrest). Οι συντηρητές αρνούνται να επιδιορθώσουν αυτά τα σημάδια, καθώς θεωρούνται μέρος της ιστορίας του. Παρά την ηλικία του, το όργανο παραμένει σε εξαιρετική κατάσταση, αν και το ξύλο του είναι πλέον εξαιρετικά ευαίσθητο στις αλλαγές της υγρασίας. Για τον λόγο αυτό, έχουν δημιουργηθεί πιστά αντίγραφα από κορυφαίους σύγχρονους οργανοποιούς, ώστε να μελετηθεί η γεωμετρία του. Όμως, όπως λένε οι λίγοι τυχεροί που το έχουν ακούσει ζωντανά, καμία «ρέπλικα» δεν μπορεί να αναπαράγει εκείνη τη σκοτεινή, «δαμονική» δύναμη που απελευθερώνεται όταν το δοξάρι ακουμπά τις χορδές του αυθεντικού Guarneri.

"

 ΜΕΡΟΣ ΤΡΙΤΟ: Η ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΠΙΣΩ ΑΠΟ ΤΟΝ ΜΥΘΟ ΚΑΙ Η ΑΙΩΝΙΑ ΗΧΩ 

 Τι είναι αυτό που κάνει το «Κανόνι» να ακούγεται διαφορετικό από οποιοδήποτε άλλο βιολί στον κόσμο; Τις τελευταίες δεκαετίες, η επιστήμη προσπάθησε να εισχωρήσει στα μυστικά του GUARNERI DEL GESÙ. Χρησιμοποιώντας αξονικές τομογραφίες και αναλύσεις δονήσεων, οι ερευνητές ανακάλυψαν ότι το ξύλο του συγκεκριμένου οργάνου έχει μια μοναδική πυκνότητα, πιθανότατα λόγω της εποχής στην οποία αναπτύχθηκαν τα δέντρα (τη λεγόμενη «Μικρή Εποχή των Παγετώνων»), που έκανε το ξύλο πιο σταθερό και ηχητικά «γρήγορο». Επιπλέον, η εσωτερική δομή του "Il Cannone" είναι πιο στιβαρή από τα βιολιά του Stradivari. Αυτό του επιτρέπει να παράγει χαμηλές συχνότητες με απίστευτο βάθος, δίνοντάς του αυτόν τον «αρρενωπό» και επιβλητικό χαρακτήρα που δικαιολογεί το όνομά του. Για τον Paganini, αυτή η κατασκευαστική ιδιαιτερότητα ήταν το «κλειδί» για να αναπτύξει τις τεχνικές του, όπως τα pizzicato με το αριστερό χέρι και τους διπλούς αρμονικούς, που απαιτούσαν ένα όργανο με απόλυτη ακρίβεια και αντοχή. Η ΠΡΟΚΛΗΣΗ ΤΗΣ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ Η διατήρηση ενός οργάνου που είναι ταυτόχρονα ζωντανό εργαλείο και αρχαιολογικός θησαυρός αποτελεί έναν διαρκή πονοκέφαλο για τους επιμελητές στη Γένοβα. Το βιολί φυλάσσεται σε μια ειδική προθήκη όπου η υγρασία και η θερμοκρασία ελέγχονται από υπολογιστές με ακρίβεια δευτερολέπτου. Ο μεγαλύτερος εχθρός του είναι η στασιμότητα. Αν το βιολί δεν «γυμνάζεται», οι ίνες του ξύλου χάνουν την ελαστικότητά τους. Γι' αυτό, ο επίσημος συντηρητής του οργάνου το παίζει ο ίδιος σε τακτά χρονικά διαστήματα, κλεισμένος μέσα στο θησαυροφυλάκιο, απλώς και μόνο για να διατηρήσει τον ήχο του σε εγρήγορση.

 ΕΠΙΛΟΓΟΣ: Η ΨΥΧΗ ΕΝΟΣ ΔΕΞΙΟΤΕΧΝΗ Το "Il Cannone" παραμένει το απόλυτο σύμβολο της δεξιοτεχνίας. Δεν είναι ένα όργανο που «υπακούει» εύκολα· πολλοί σύγχρονοι σολίστ που είχαν την τύχη να το κρατήσουν, ομολογούν ότι ένιωσαν μια πρωτόγνωρη αντίσταση, σαν το βιολί να τους προκαλούσε να αποδείξουν αν είναι άξιοι να το δαμάσουν. Όταν ο ήχος του αντηχεί στις αίθουσες του Palazzo Tursi, δεν ακούμε μόνο τη μουσική του Guarneri. Ακούμε την ανάσα του Paganini, το πάθος ενός ανθρώπου που έκανε τον κόσμο να πιστέψει ότι είχε πουλήσει την ψυχή του στον διάβολο για να μπορεί να παίζει έτσι. Το «Κανόνι» είναι η ζωντανή απόδειξη ότι η τέχνη μπορεί να φυλακιστεί μέσα στο ξύλο και να παραμείνει εκεί, περιμένοντας την επόμενη πνοή για να εκραγεί ξανά. 

 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΚΑΙ ΠΗΓΕΣ 

Για την τεκμηρίωση της έρευνας σχετικά με το "Il Cannone": COURTNAY, ALBERTO (1991). Paganini's Violin: The "Il Cannone" Guarneri del Gesù. Dynamic Publishing. SUGGI, EDWARD (2007). The Secrets of the Cremonese Masters. Oxford University Press. COMMUNE DI GENOVA. Official Archives: The Conservation of the "Cannone" and the Premio Paganini. THE STRAD MAGAZINE. Technical Analysis of the 1743 Guarneri del Gesù "Il Cannone". PULVER, JEFFREY (1926). Paganini: The Romantic Virtuoso. Herbert Joseph Ltd.