Η μελέτη της Άρπας της Δάφνης (ή του Τριγώνου) αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους σταθμούς στην παγκόσμια μουσική αρχαιολογία. Το εύρημα αυτό, που ανακαλύφθηκε το 1981 στον Τάφο ΙΙ στη Δάφνη Αττικής, είναι το μοναδικό που μας επιτρέπει να κατανοήσουμε με κατασκευαστική ακρίβεια πώς ήταν δομημένη μια αρχαία ελληνική γωνιώδης άρπα.
Ακολουθεί η αναλυτική παρουσίαση των τεχνικών και οργανολογικών χαρακτηριστικών της, βασισμένη στην έρευνα και την ανακατασκευή που πραγματοποιήθηκε από το Κέντρο Αρχαιομουσικολογίας.
Η ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΤΑ ΥΛΙΚΑ ΤΗΣ ΑΡΠΑΣ
Η άρπα της Δάφνης έχει σχήμα ορθογωνίου τριγώνου και αποτελείται από τρία κύρια μέρη που
συνεργάζονται για την παραγωγή του ήχου:1. ΤΟ ΗΧΕΙΟ (ΣΚΑΦΟΣ)
Είναι το πιο εντυπωσιακό τμήμα του οργάνου, με μήκος 84 εκατοστά.
Κατασκευή: Σκαφτό, από ενιαίο κομμάτι ξύλου καρυδιάς, λειανμένο εσωτερικά μέχρι τα τοιχώματα να αποκτήσουν πάχος μόλις 2 χιλιοστών.
Εσωτερική Ενίσχυση: Διαθέτει 17 μικρά ξύλινα δοκάρια (9 από τη μία πλευρά και 8 από την άλλη) που ενισχύουν τη στατικότητα του λεπτού τοιχώματος χωρίς να πνίγουν τον κραδασμό.
Επένδυση: Ολόκληρο το ηχείο ήταν καλυμμένο με δέρμα κατσίκας, το οποίο ενώνονταν στην "καρίνα" του σκάφους. Η ένωση αυτή καλυπτόταν από ένα διακοσμητικό ορειχάλκινο έλασμα που κατέληγε σε ένα κομψό ανθέμιο.
2. Ο ΧΟΡΔΟΤΟΝΟΣ
Πρόκειται για μια εσωτερική ράβδο από σκληρό ξύλο (σφένδαμο), η οποία βρισκόταν κρυμμένη κάτω από το δέρμα του ηχείου.
Λειτουργία: Φέρει 26 οπές σε σταθερές αποστάσεις (1,9 εκ.), από τις οποίες περνούσαν οι χορδές.
Σημασία: Η ύπαρξη 26 οπών μας βεβαιώνει ότι το όργανο διέθετε 26 χορδές, προσφέροντας μια ευρεία τονική έκταση που καλύπτει δύο οκτάβες και έναν τόνο.
3. Ο ΟΡΘΙΟΣ ΠΗΧΥΣ ΚΑΙ Ο ΖΥΓΟΣ
Πήχυς: Ένα στέλεχος μήκους 55 εκ. που συνδέει το πάνω μέρος του ηχείου με τον ζυγό. Εντύπωση προκαλεί το "κροσσοειδές μοτίβο" που βρέθηκε πάνω του, υποδεικνύοντας ότι ήταν περιελιγμένος με κορδόνι, πιθανώς για να μην γλιστράει στα χέρια του μουσικού.
Ζυγός: Αν και δεν σώθηκε (λόγω της υγρασίας του τάφου), ανακατασκευάστηκε ως ευθύγραμμος. Εκεί βρίσκονταν τα κουρδιστήρια (κόλλοπες), που ήταν είτε δερμάτινα δαχτυλίδια είτε ξύλινοι μοχλοί.
Η ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΤΗΣ ΑΝΑΚΑΤΑΣΚΕΥΗΣ
Η ανακατασκευή του οργάνου δεν ήταν μια απλή καλλιτεχνική προσέγγιση, αλλά μια πειραματική αρχαιολογική διαδικασία:
Επιλογή Ξύλων: Χρησιμοποιήθηκε καρυδιά για το σώμα και σφένδαμος (κελεμπέκι) για τον χορδοτόνο λόγω της αντοχής του.
Συναρμολόγηση: Τα μέρη ενώθηκαν με τένοντες και ορειχάλκινα καρφιά, ακολουθώντας τα ίχνη των αρμών του πρωτοτύπου.
Χορδές: Τοποθετήθηκαν 26 εντέρινες χορδές διατομής 0,76 χιλ.
Κούρδισμα: Το όργανο κουρδίστηκε σε διαδοχικά ημιτόνια (sol3 → sol♯5), επιβεβαιώνοντας τη χρήση του σε σύνθετες μουσικές κλίμακες.
ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ ΓΙΑ ΤΟΝ "ΤΑΦΟ ΤΟΥ ΠΟΙΗΤΗ"
Η άρπα της Δάφνης ανατρέπει την εικόνα που είχαμε για την αρχαία ελληνική μουσική ως κάτι "μονοφωνικό" ή απλό. Ένα όργανο με 26 χορδές, κατασκευασμένο με τέτοια λεπτότητα και διακοσμημένο με ορείχαλκο και δέρμα, προϋποθέτει έναν δεξιοτέχνη μουσικό και μια εξελιγμένη οργανοποιία.
Για εσάς, ως οργανοποιό, το εύρημα αυτό είναι η απόλυτη επιβεβαίωση της συνέχειας: η χρήση του δέρματος στο ηχείο (όπως στον ταμπουρά ή το μπάντζο), η επιλογή διαφορετικών ξύλων για κάθε λειτουργία και η σημασία της διακόσμησης, είναι στοιχεία που παραμένουν ζωντανά στην τέχνη σας μέχρι σήμερα.
ΠΗΓΗ
https://ancienthellenicmusic.wordpress.com/researc/latsis2013research/trigonon/
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου