ΤΟ AGOGO: Ο ΣΙΔΕΡΕΝΙΟΣ ΠΑΛΜΟΣ ΤΗΣ ΑΦΡΙΚΗΣ

 

ΤΟ AGOGO: Ο ΣΙΔΕΡΕΝΙΟΣ ΠΑΛΜΟΣ ΤΗΣ ΑΦΡΙΚΗΣ

Το AGOGO είναι ένα από τα παλαιότερα και πιο χαρακτηριστικά ιδιόφωνα μουσικά όργανα της Δυτικής Αφρικής. Ανήκει στην οικογένεια των κωδώνων (κουδούνια) και αποτελεί τη "μηχανή" του ρυθμού σε πολλά μουσικά είδη, με πιο γνωστή τη συμμετοχή του στις παραδόσεις των Yoruba και τη μετέπειτα

εξέλιξη της Samba στη Βραζιλία.

ΣΥΝΤΟΜΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ

Η καταγωγή του AGOGO εντοπίζεται στους λαούς YORUBA της Νιγηρίας και του Μπενίν. Ιστορικά, το όργανο αυτό δεν ήταν μόνο μουσικό, αλλά και ένα μέσο επικοινωνίας και εξουσίας. Οι κώδωνες χρησιμοποιούνταν για να ανακοινώνουν την άφιξη βασιλιάδων ή για να καλούν την κοινότητα σε θρησκευτικές τελετές αφιερωμένες στους Orishas (θεότητες).

Με τη μεταφορά των αφρικανικών πληθυσμών στην Αμερική κατά τη διάρκεια του δουλεμπορίου, το AGOGO ταξίδεψε στη Βραζιλία και την Κούβα. Εκεί ενσωματώθηκε πλήρως στις τοπικές μουσικές, αποτελώντας σήμερα το κεντρικό όργανο που δίνει τον "χρονισμό" (the timeline) στις σχολές Samba και στις τελετές Candomblé.

---

Η ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗΣ

Η κατασκευή ενός AGOGO απαιτεί γνώσεις σιδηρουργίας και ακουστικής ακρίβειας, καθώς το όργανο πρέπει να παράγει συγκεκριμένα διαστήματα μεταξύ των δύο ή περισσότερων κωδώνων του.

1. Η Επιλογή του Μετάλλου

Παραδοσιακά, το AGOGO κατασκευάζεται από σφυρήλατο σίδηρο. Στη σύγχρονη εποχή, χρησιμοποιούνται επίσης κράματα χάλυβα ή ακόμα και ορείχαλκος για διαφορετικό ηχόχρωμα. Το πάχος του μετάλλου είναι καθοριστικό: ένα παχύ μέταλλο δίνει "στεγνό" και δυνατό ήχο, ενώ ένα λεπτότερο προσφέρει περισσότερες αρμονικές.

2. Η Διαμόρφωση (Σφυρηλάτηση)

• Κοπή: Το μέταλλο κόβεται σε δύο επίπεδα κομμάτια που μοιάζουν με πέταλα ή τραπεζοειδή σχήματα.

• Θέρμανση και Κάμψη: Ο τεχνίτης θερμαίνει το σίδηρο μέχρι να πυρώσει και στη συνέχεια το λυγίζει πάνω σε έναν άκμονα για να δώσει το σχήμα του κώνου.

• Συγκόλληση: Οι άκρες του κώνου ενώνονται και συγκολλούνται (παραδοσιακά με σφυρηλάτηση εν θερμώ, σύγχρονα με ηλεκτροσυγκόλληση).

3. Η Ένωση των Κωδώνων

Το AGOGO αποτελείται συνήθως από δύο κώδωνες διαφορετικού μεγέθους:

• Ο μικρότερος παράγει την υψηλή νότα (high pitch).

• Ο μεγαλύτερος παράγει τη χαμηλή νότα (low pitch). Οι δύο κώδωνες ενώνονται μεταξύ τους με μια καμπυλωτή μεταλλική ράβδο σε σχήμα "U", η οποία χρησιμεύει και ως λαβή. Η απόσταση και η γωνία τους πρέπει να επιτρέπουν στον μουσικό να τα χτυπάει γρήγορα με ένα ξύλινο ραβδί.

4. Το Κούρδισμα (Tuning)

Το κούρδισμα γίνεται με τη σταδιακή αφαίρεση υλικού από τις άκρες του κώδωνα ή με την αλλαγή της τάσης της μεταλλικής ράβδου. Στο παραδοσιακό AGOGO, οι δύο νότες έχουν συνήθως διάστημα τρίτης ή τέταρτης, προσφέροντας έναν μελωδικό ρυθμό που ξεχωρίζει πάνω από τα τύμπανα.

---

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

• J.H. KWABENA NKETIA, THE MUSIC OF AFRICA, W. W. NORTON & COMPANY, 1974.

• BABATUNDE OLATUNJI, MUSICAL INSTRUMENTS OF AFRICA: THEIR NATURE, USE, AND PLACE IN THE LIFE OF A PEOPLE, JOHN DAY CO, 1965.

• GERHARD KUBIK, AFRICA AND THE BLUES, UNIVERSITY PRESS OF MISSISSIPPI, 1999.

• REGINA POLK, THE AGOGO BELL: HISTORY AND EVOLUTION, PERCUSSIVE NOTES JOURNAL, 2005.