1. Η ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΚΙΘΑΡΑΣ
ΟΙ ΑΠΑΡΧΕΣ ΚΑΙ Η ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ
Η ετυμολογία της λέξης "κιθάρα" μας οδηγεί στην Αρχαία Ελλάδα. Ωστόσο, η αρχαία ελληνική κιθάρα ήταν ένα είδος λύρας με ξύλινο ηχείο και δύο βραχίονες, η οποία δεν μοιάζει μορφολογικά με τη σημερινή. Οι πραγματικοί πρόγονοι του οργάνου εντοπίζονται στην Κεντρική Ασία και τη Μέση Ανατολή.
Το Ούτι και η Πανδούρα: Πριν από περίπου 3.500 χρόνια, στην Αίγυπτο και τη Μεσοποταμία, εμφανίστηκαν τα πρώτα έγχορδα με λαιμό (neck).
Η Ρωμαϊκή Cithara: Οι Ρωμαίοι μετέφεραν την ελληνική κιθάρα στην Ευρώπη, αλλά η εξέλιξη προς το σχήμα που γνωρίζουμε σήμερα επιταχύνθηκε κατά τον Μεσαίωνα.
Ο ΜΕΣΑΙΩΝΑΣ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ
Κατά τον 8ο αιώνα, οι Μαυριτανοί εισέβαλαν στην Ισπανία, φέρνοντας μαζί τους το Ούτι (Oud). Η ανάμειξη των αραβικών οργάνων με τα ευρωπαϊκά έγχορδα οδήγησε στη δημιουργία της Vihuela και της Guitarra Latina.
Vihuela: Ένα όργανο με έξι διπλές χορδές (ταυτοφωνίες) που παιζόταν κυρίως στις αυλές των ευγενών στην Ισπανία.
Baroque Guitar: Τον 17ο αιώνα, η κιθάρα απέκτησε πέντε ζεύγη χορδών και άρχισε να αντικαθιστά το λαούτο στην προτίμηση των μουσικών, λόγω της ευκολίας στο κούρδισμα και της δυνατότητας συνοδείας τραγουδιού.
Η ΓΕΝΝΗΣΗ ΤΗΣ ΣΥΓΧΡΟΝΗΣ ΚΛΑΣΙΚΗΣ ΚΙΘΑΡΑΣ
Η μεγάλη αλλαγή συνέβη τον 19ο αιώνα. Μέχρι τότε, οι κιθάρες ήταν μικρότερες και λιγότερο ηχηρές.
ANTONIO DE TORRES JURADO: Ο Ισπανός κατασκευαστής Antonio de Torres θεωρείται ο "πατέρας" της σύγχρονης κιθάρας. Το 1850 αύξησε το μέγεθος του ηχείου, βελτίωσε τις αναλογίες και εισήγαγε το σύστημα "βεντάλιας" (fan bracing) στο εσωτερικό του καπακιού. Αυτό επέτρεψε στο όργανο να παράγει πολύ πιο δυνατό και πλούσιο ήχο.
2. ΤΑ ΚΥΡΙΟΤΕΡΑ ΕΙΔΗ ΚΙΘΑΡΑΣ
Σήμερα, η κιθάρα χωρίζεται σε δύο μεγάλες οικογένειες: τις ακουστικές (που βασίζονται στο ηχείο τους για την παραγωγή ήχου) και τις ηλεκτρικές (που βασίζονται σε μαγνήτες και ενισχυτές).
Α. ΚΛΑΣΙΚΗ ΚΙΘΑΡΑ (CLASSICAL GUITAR)
Είναι ο άμεσος απόγονος του σχεδίου του Torres.
Χορδές: Χρησιμοποιεί νάιλον χορδές (παλαιότερα από έντερο ζώου). Οι τρεις μπάσες χορδές είναι περιλιγμένες με μέταλλο.
Ήχος: Γλυκός, ζεστός και μελωδικός.
Τεχνική: Παίζεται αποκλειστικά με τα δάχτυλα (ή τα νύχια) και χρησιμοποιείται κυρίως για κλασική μουσική, φλαμένκο και παραδοσιακά στυλ.
Β. ΑΚΟΥΣΤΙΚΗ ΚΙΘΑΡΑ ΜΕ ΜΕΤΑΛΛΙΚΕΣ ΧΟΡΔΕΣ (STEEL-STRING ACOUSTIC)
Εμφανίστηκε στις ΗΠΑ στα τέλη του 19ου αιώνα για να καλύψει την ανάγκη για περισσότερη ένταση.
Χαρακτηριστικά: Το σώμα της είναι συνήθως μεγαλύτερο (τύπου Dreadnought) και η τάση των μεταλλικών χορδών απαιτεί εσωτερική ενίσχυση σχήματος "X" (X-bracing), μια καινοτομία της εταιρείας MARTIN.
Ήχος: Λαμπερός, δυνατός και κρουστός.
Χρήση: Folk, Country, Pop, Rock και Blues.
Γ. ΗΛΕΚΤΡΙΚΗ ΚΙΘΑΡΑ (ELECTRIC GUITAR)
Η μεγαλύτερη επανάσταση στη μουσική του 20ού αιώνα. Δημιουργήθηκε τη δεκαετία του 1930, καθώς οι κιθαρίστες στις μεγάλες ορχήστρες (Big Bands) δεν ακούγονταν ανάμεσα στα πνευστά.
ADOLPH RICKENBACKER & GEORGE BEAUCHAMP: Κατασκεύασαν την πρώτη ηλεκτρική κιθάρα, γνωστή ως "Frying Pan" (Τηγάνι).
LEO FENDER: Το 1950 παρουσίασε την Telecaster, την πρώτη ηλεκτρική κιθάρα μαζικής παραγωγής με συμπαγές σώμα (solid body), λύνοντας το πρόβλημα του μικροφωνισμού (feedback).
GIBSON LES PAUL: Μια πιο "πολυτελής" προσέγγιση με βαθύ, ζεστό ήχο που έγινε το σύμβολο της Rock σκηνής.
Δ. ΗΛΕΚΤΡΟΑΚΟΥΣΤΙΚΗ ΚΙΘΑΡΑ
Πρόκειται για ακουστική κιθάρα που φέρει ενσωματωμένο κρύσταλλο (piezo pickup) ή μικρόφωνο, επιτρέποντας τη σύνδεσή της σε ενισχυτή χωρίς να χάνεται ο φυσικός ακουστικός χαρακτήρας.
3. ΕΙΔΙΚΟΙ ΤΥΠΟΙ ΚΑΙ ΠΑΡΑΛΛΑΓΕΣ
| Τύπος Κιθάρας | Κύρια Χαρακτηριστικά | Συνήθης Χρήση |
| Flamenco | Πιο ελαφρύ ξύλο (κυπαρίσσι), χαμηλή απόσταση χορδών. | Μουσική Flamenco, γρήγορα χτυπήματα. |
| Archtop | Καμπυλωτό καπάκι όπως το βιολί, με τρύπες σχήματος "f". | Jazz μουσική. |
| Resonator | Διαθέτει μεταλλικούς κώνους στο εσωτερικό αντί για ηχείο. | Blues, Bluegrass, Slide guitar. |
| 12-χορδη | Έξι ζεύγη χορδών που παράγουν πλούσιο, "χορωδιακό" ήχο. | Rock, Folk (π.χ. Led Zeppelin). |
| 7-χορδη/8-χορδη | Επιπλέον μπάσες χορδές για μεγαλύτερη έκταση. | Metal, Jazz. |
4. Η ΔΟΜΗ ΤΗΣ ΚΙΘΑΡΑΣ
Ανεξάρτητα από το είδος, τα περισσότερα όργανα αποτελούνται από:
Κεφαλή (Headstock): Εκεί βρίσκονται τα κλειδιά για το κούρδισμα.
Ζυγός (Nut): Το σημείο που στηρίζονται οι χορδές πριν μπουν στην ταστιέρα.
Μπράτσο/Λαιμός (Neck): Το μακρόστενο μέρος όπου ο μουσικός πατάει τις χορδές.
Ταστιέρα (Fretboard): Η επιφάνεια με τα μεταλλικά τάστα (frets).
Σώμα (Body): Το ηχείο (στις ακουστικές) ή το ξύλινο σώμα με τους μαγνήτες (στις ηλεκτρικές).
Γέφυρα (Bridge): Εκεί όπου στερεώνονται οι χορδές στο κάτω μέρος.
5. Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΤΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ
Η κιθάρα δεν είναι απλώς ένα εργαλείο παραγωγής ήχου. Είναι το σύμβολο της νεανικής επανάστασης του '50 και του '60. Από τον Andrés Segovia που επέβαλε την κιθάρα στις αίθουσες συναυλιών, μέχρι τον Jimi Hendrix που επαναπροσδιόρισε τον ηλεκτρικό ήχο, η κιθάρα παραμένει το πιο προσιτό και δημοφιλές μουσικό όργανο στον κόσμο.
Είτε πρόκειται για μια απλή ξύλινη κιθάρα γύρω από μια φωτιά, είτε για μια ηλεκτρική σε ένα γεμάτο στάδιο, η ικανότητά της να εκφράζει συναισθήματα την καθιστά αναπόσπαστο κομμάτι της ανθρώπινης ιστορίας.Η ιστορία της κιθάρας αποτελεί ένα από τα πιο περίπλοκα και γοητευτικά κεφάλαια της παγκόσμιας οργανοποιίας, καθώς το όργανο αυτό δεν εμφανίστηκε ως μια ξαφνική εφεύρεση, αλλά ως το αποτέλεσμα μιας μακράς εξέλιξης χιλιάδων ετών. Η διαδρομή ξεκινά από τις αρχαίες πολιτείες της Μεσοποταμίας και της Αιγύπτου, όπου συναντάμε τα πρώτα έγχορδα με λαιμό και ηχείο. Παρόλο που η λέξη «κιθάρα» έχει τις ρίζες της στην Αρχαία Ελλάδα, η αρχαιοελληνική κιθάρα ήταν δομικά διαφορετική, ανήκοντας στην οικογένεια της λύρας, χωρίς ταστιέρα, όπου ο μουσικός παρήγαγε μία νότα ανά χορδή.
ΜΕ ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ
Η πραγματική καταγωγή της σύγχρονης κιθάρας βρίσκεται στη διασταύρωση δύο κόσμων: του ελληνορωμαϊκού και του αραβικού. Κατά τον 8ο αιώνα μ.Χ., οι Μαυριτανοί εισέβαλαν στην Ιβηρική Χερσόνησο φέρνοντας μαζί τους το Ούτι (Oud). Το όργανο αυτό, με το αχλαδόσχημο σώμα και τον κοντό λαιμό, ήρθε σε επαφή με τα ευρωπαϊκά έγχορδα της εποχής, όπως η Guitarra Latina. Από αυτή την ανάμειξη άρχισε να μορφοποιείται ένα όργανο που διέθετε πλέον τα βασικά χαρακτηριστικά της κιθάρας: ένα ηχείο με στενή «μέση» και ένα μακρύ μπράτσο με τάστα.
Κατά την περίοδο της Αναγέννησης, η Ισπανία έγινε το λίκνο της εξέλιξης του οργάνου. Εμφανίστηκε η Vihuela de mano, ένα όργανο που παιζόταν με τα δάχτυλα και διέθετε έξι διπλές χορδές (ζεύγη). Η Vihuela ήταν το όργανο της αριστοκρατίας και των αυλών, ενώ η λαϊκότερη εκδοχή της είχε τέσσερα ζεύγη χορδών. Με το πέρασμα στον 17ο αιώνα και την περίοδο του Μπαρόκ, η κιθάρα απέκτησε πέντε ζεύγη χορδών και έγινε εξαιρετικά δημοφιλής σε όλη την Ευρώπη, αντικαθιστώντας σταδιακά το λαούτο λόγω της μεγαλύτερης ευκολίας στον χειρισμό της και της δυνατότητας να συνοδεύει το τραγούδι με απλές συγχορδίες.
Η μεγάλη επανάσταση που οδήγησε στη σημερινή κλασική κιθάρα συνέβη στα μέσα του 19ου αιώνα από τον Ισπανό οργανοποιό Antonio de Torres Jurado. Ο Torres θεωρείται ο «Στραντιβάριους» της κιθάρας. Πριν από αυτόν, οι κιθάρες ήταν μικρότερες, με στενό σώμα και περιορισμένη ένταση ήχου. Ο Torres αύξησε τις διαστάσεις του ηχείου, τελειοποίησε το σχήμα και εισήγαγε το σύστημα της «βεντάλιας» (fan bracing) στο εσωτερικό του καπακιού. Αυτή η καινοτομία επέτρεψε στο ξύλινο καπάκι να είναι λεπτότερο και να δονείται περισσότερο, παράγοντας έναν ήχο πλούσιο, βαθύ και ικανό να γεμίσει μια αίθουσα συναυλιών.
Στον 20ό αιώνα, η κιθάρα διακλαδώθηκε σε πολλά είδη, ακολουθώντας τις ανάγκες των νέων μουσικών ρευμάτων. Η κλασική κιθάρα παρέμεινε το όργανο της λόγιας μουσικής, αλλά στις Ηνωμένες Πολιτείες γεννήθηκε η ανάγκη για περισσότερη ένταση στις ορχήστρες της Jazz και της Country. Αυτό οδήγησε στην κατασκευή της ακουστικής κιθάρας με μεταλλικές χορδές. Η εταιρεία Martin εισήγαγε το σχήμα Dreadnought και το σύστημα ενίσχυσης X-bracing, το οποίο ήταν απαραίτητο για να αντέξει το όργανο την τεράστια τάση των ατσάλινων χορδών.
Η επόμενη καθοριστική στιγμή ήταν η ηλεκτροδότηση του οργάνου. Τη δεκαετία του 1930, οι κιθαρίστες δεν ακούγονταν ανάμεσα στα πνευστά των Big Bands. Η λύση δόθηκε με την εφεύρεση του μαγνήτη (pickup), ο οποίος μετατρέπει τη δόνηση των μεταλλικών χορδών σε ηλεκτρικό σήμα. Ο Leo Fender και ο Les Paul ήταν οι πρωτοπόροι που δημιούργησαν τις πρώτες ηλεκτρικές κιθάρες με συμπαγές σώμα (solid body), απαλλάσσοντας τον ήχο από τα ανεπιθύμητα σφυρίγματα (feedback) και ανοίγοντας τον δρόμο για τη γέννηση του Rock 'n' Roll.
Σήμερα, τα είδη της κιθάρας είναι πολυάριθμα και εξειδικευμένα. Η κλασική κιθάρα με νάιλον χορδές παραμένει η βάση της εκπαίδευσης. Η κιθάρα Flamenco, αν και μοιάζει εξωτερικά με την κλασική, είναι κατασκευασμένη από ελαφρύτερα ξύλα (όπως το κυπαρίσσι) και έχει πιο επιθετικό, κρουστό ήχο. Η ακουστική κιθάρα (steel-string) κυριαρχεί στη Folk και την Pop μουσική, ενώ η ηλεκτρική κιθάρα διαθέτει αμέτρητες παραλλαγές, από τις "ημιακουστικές" (semi-hollow) της Jazz μέχρι τις επτάχορδες και οκτάχορδες κιθάρες του σύγχρονου Metal.
Υπάρχουν επίσης ειδικά είδη όπως η Resonator κιθάρα, που χρησιμοποιεί μεταλλικούς κώνους αντί για ξύλινο καπάκι για να παράγει έναν πολύ μεταλλικό και δυνατό ήχο, ιδανικό για Blues. Η δωδεκάχορδη κιθάρα, με τις χορδές της σε ζεύγη, προσφέρει έναν πλούσιο, «χορωδιακό» ήχο που γεμίζει τον χώρο. Κάθε είδος κιθάρας έχει τη δική του κατασκευαστική φιλοσοφία, επιλογή ξύλων και τεχνικές απαιτήσεις, καθιστώντας την οργανοποιία της κιθάρας έναν ζωντανό οργανισμό που συνεχίζει να εξελίσσεται με τη χρήση νέων υλικών, όπως το ανθρακόνημα.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου