. BONANG (ΜΠΟΝΑΝΓΚ)

Ελληνική Μουσικολογική Κατηγορία: Ιδιόφωνο Κρουστό με σειρές από χυτροειδή γκονγκ (Κωδωνόσχημα Γκονγκ)

Το Bonang αποτελείται από μια διπλή σειρά μπρούντζινων "χυτρών" (kettles) που στηρίζονται οριζόντια. Χωρίζεται κυρίως στο Bonang Barung (που δίνει τα μελωδικά σχήματα) και στο Bonang Panerus (που παίζει σε διπλάσια ταχύτητα, δημιουργώντας ένα πυκνό ηχητικό πλέγμα).

Η Γεωμετρία και η Κατασκευή της Χύτρας (Pencon)

Σε αντίθεση με τις επίπεδες πλάκες του Saron, κάθε Pencon (μονάδα του Bonang) είναι ένα κοίλο σώμα με κεντρικό ομφαλό. Η κατασκευή του είναι μια δοκιμασία για την αντοχή του μετάλλου.

• Η Αρχική Μορφή: Ξεκινά ως ένας επίπεδος δίσκος από το κράμα Gangsa (10:3 χαλκός-κασσίτερος). Ο δίσκος πυρώνεται μέχρι να γίνει εύπλαστος.

• Η Δημιουργία του Ομφαλού (Penchu): Ο τεχνίτης σφυρηλατεί πρώτα το κέντρο του δίσκου πάνω σε ένα ειδικό κυρτό αμόνι για να δημιουργήσει τον "ομφαλό". Αυτό είναι το πιο κρίσιμο σημείο, καθώς εκεί συγκεντρώνεται η μεγαλύτερη μάζα μετάλλου. Το πάχος του ομφαλού καθορίζει τη βασική συχνότητα (pitch) του οργάνου.

• Το "Κατέβασμα" των Τοιχωμάτων: Στη συνέχεια, το μέταλλο σφυρηλατείται περιμετρικά ώστε να "διπλώσει" προς τα κάτω και να σχηματίσει τα τοιχώματα της χύτρας. Αν το μέταλλο κρυώσει γρήγορα ή αν η σφυρηλάτηση είναι ανομοιόμορφη, το τοίχωμα θα ραγίσει. Η διαδικασία απαιτεί εκατοντάδες επαναθερμάνσεις.

• Το Χείλος (Lip): Το κάτω μέρος της χύτρας γυρίζει ελαφρώς προς τα έξω ή παραμένει κάθετο, ανάλογα με το αν θέλουμε έναν ήχο που διαχέεται ή έναν ήχο πιο επικεντρωμένο.

Το Πλαίσιο Ανάρτησης (Rancakan Bonang)

Το Bonang δεν ακουμπά ποτέ σε σκληρή επιφάνεια. Η ανάρτησή του είναι ένα μικρό θαύμα ακουστικής απομόνωσης.

• Το Ξύλινο Πλαίσιο: Κατασκευάζεται από ξύλο τικ, συχνά με πολύπλοκα σκαλίσματα που απεικονίζουν τη φύση ή μυθολογικά όντα. Το πλαίσιο χωρίζεται σε δύο παράλληλα τμήματα (μπροστινή και πίσω σειρά).

• Το Δίκτυο Χορδών (Ploncon): Μέσα στο πλαίσιο τεντώνονται χιαστί χορδές από δέρμα βουβαλιού ή ισχυρό συνθετικό νήμα. Οι χύτρες "κάθονται" αποκλειστικά πάνω σε αυτές τις χορδές. Αυτό επιτρέπει σε ολόκληρο το σώμα του μετάλλου (ομφαλός, κορυφή και τοιχώματα) να δονείται ελεύθερα. Αν η χύτρα ακουμπούσε στο ξύλο, η δόνηση θα σταματούσε σε κλάσματα του δευτερολέπτου.

• Η Διάταξη: Οι χύτρες τοποθετούνται με τέτοιο τρόπο ώστε οι χαμηλές νότες να είναι στις άκρες και οι υψηλές προς το κέντρο (ή αντίστροφα, ανάλογα με το τοπικό στυλ), διευκολύνοντας την κίνηση των χεριών του μουσικού.

Η Τεχνική του Κουρδίσματος και οι Αρμονικές

Το κούρδισμα του Bonang είναι πιο σύνθετο από του Saron λόγω του τρισδιάστατου σχήματος.

• Εσωτερικό Λιμάρισμα: Ο Empu (μάστορας) χρησιμοποιεί λίμες στο εσωτερικό της χύτρας.

  • Για να χαμηλώσει τη νότα, αφαιρεί μέταλλο από τη βάση του ομφαλού (εκεί που ενώνεται ο ομφαλός με το σώμα), κάνοντας το κέντρο πιο "χαλαρό".

  • Για να ανεβάσει τη νότα, αφαιρεί μέταλλο από την περιφέρεια της κορυφής της χύτρας.

• Συντονισμός Ζευγών: Σε ένα πλήρες Gamelan, το Bonang πρέπει να είναι σε απόλυτο συντονισμό με το Saron, αλλά συχνά κουρδίζεται με μια ελάχιστη απόκλιση (περίπου 2-5 cents) για να ενισχύσει το φαινόμενο του "χτυπήματος" (acoustic beating), που δίνει τη χαρακτηριστική "λάμψη" στον ήχο.

Οι Κόπανοι (Tabuh Bonang)

Οι κόπανοι του Bonang είναι μακρόστενοι και ξύλινοι.

• Η Επένδυση: Η άκρη του κόπανου τυλίγεται σφιχτά με κόκκινο ή μαύρο σχοινί ή ύφασμα. Η σκληρότητα του τυλίγματος καθορίζει την ποιότητα του ήχου. Ένα σκληρό τύλιγμα δίνει "επιθετικό" ήχο (ιδανικό για γρήγορα κομμάτια), ενώ ένα μαλακό τύλιγμα παράγει έναν πιο γλυκό, υπόκωφο ήχο.

• Η Τεχνική Κρούσης: Ο μουσικός κρατά δύο κόπανους και χτυπά τον ομφαλό. Η κατασκευή του κόπανου πρέπει να είναι τέτοια ώστε το βάρος του να βοηθά την επαναφορά (rebound) μετά την κρούση, ώστε να μην "πνίγεται" η δόνηση.

Κοινωνική και Κατασκευαστική Σημασία

Το Bonang θεωρείται το όργανο της "διακόσμησης". Στην κατασκευή του, η αισθητική παίζει τεράστιο ρόλο. Τα σκαλίσματα στο πλαίσιο συχνά επιχρυσώνονται, συμβολίζοντας τον πλούτο και την πνευματική άνοδο. Η δημιουργία ενός σετ Bonang μπορεί να διαρκέσει μήνες, καθώς κάθε μία από τις 10-14 χύτρες πρέπει να περάσει από τα ίδια στάδια σφυρηλάτησης και κουρδίσματος μέχρι να επέλθει η απόλυτη ομοιογένεια.