HURDY-GURDY: Η ΠΛΗΡΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ «ΜΟΥΣΙΚΟΥ ΕΡΓΟΣΤΑΣΙΟΥ»
1. ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ: ΑΠΟ ΤΟ ORGANISTRUM ΣΤΗ VIELLE
Η ιστορία του HURDY-GURDY είναι μια ιστορία κοινωνικής μετάλλαξης. Ξεκίνησε ως ένα ιερό, ογκώδες όργανο για να καταλήξει σύμβολο της λαϊκής παράδοσης και, στις μέρες μας, ένα απαραίτητο εργαλείο για τη σύγχρονη folk και κινηματογραφική μουσική.
1.1 Οι Απαρχές: Το Organistrum (10ος - 12ος Αιώνας)
Η πρώτη μορφή του οργάνου ονομαζόταν ORGANISTRUM. Ήταν ένα τεράστιο όργανο, μήκους σχεδόν δύο μέτρων, που απαιτούσε δύο άτομα για να παιχτεί: ο ένας γύριζε τη μανιβέλα και ο άλλος σήκωνε τα βαριά πλήκτρα για να αλλάξει τις νότες. Χρησιμοποιούνταν αποκλειστικά σε μοναστήρια και καθεδρικούς ναούς για τη διδασκαλία του εκκλησιαστικού μέλους (Chant) και τη συνοδεία της χορωδίας. Η παρουσία του είναι καταγεγραμμένη σε περίφημα γλυπτά, όπως στο PORTICO DE LA GLORIA στον καθεδρικό ναό του Σαντιάγο ντε Κομποστέλα στην Ισπανία.
1.2 Η Σμίκρυνση και η Μεσαιωνική Vielle (13ος - 16ος Αιώνας)
Καθώς η μουσική γινόταν πιο σύνθετη, το όργανο έπρεπε να γίνει πιο ευέλικτο. Κατασκευάστηκε το SYMPHONIA, μια μικρότερη έκδοση που μπορούσε να παιχτεί από ένα άτομο. Τότε ήταν που το όργανο βγήκε από την εκκλησία και πέρασε στα χέρια των περιπλανώμενων τροβαδούρων. Λόγω του συνεχούς ήχου του, έγινε το ιδανικό όργανο για να συνοδεύει μακροσκελείς μπαλάντες και χορευτικά τραγούδια στις γιορτές των χωριών.
1.3 Η Χρυσή Εποχή και η Πτώση (17ος - 19ος Αιώνας)
Στη Γαλλία του 18ου αιώνα, το όργανο (γνωστό ως VIELLE À ROUE) γνώρισε μια παράδοξη αναγέννηση. Η αριστοκρατία της εποχής, γοητευμένη από μια εξιδανικευμένη εικόνα της αγροτικής ζωής, υιοθέτησε το όργανο. Κατασκευάστηκαν πανέμορφα όργανα με επενδύσεις από ελεφαντόδοντο και περίτεχνα σκαλίσματα. Μετά τη Γαλλική Επανάσταση, όμως, το όργανο ταυτίστηκε με την επαιτεία. Οι «τυφλοί λυράρηδες» των δρόμων έγιναν η πιο κοινή εικόνα που το συνόδευε για τον επόμενο αιώνα.
2. Η ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗΣ: ΕΝΑ ΕΡΓΟΣΤΑΣΙΟ ΗΧΟΥ
Το HURDY-GURDY είναι ένα τοξοφόρο χορδόφωνο, αλλά ο τρόπος που παράγει τον ήχο το κατατάσσει στα πιο πολύπλοκα μηχανικά αντικείμενα της προ-βιομηχανικής εποχής.
2.1 Ο Τροχός (Το «Ατέρμονο Δοξάρι»)
Στην καρδιά του οργάνου βρίσκεται ένας ξύλινος τροχός, συνήθως από σφένδαμο, ο οποίος είναι τέλεια ζυγοσταθμισμένος. Ο τροχός είναι περασμένος με ρετσίνι (κολοφώνιο). Καθώς ο μουσικός γυρίζει τη μανιβέλα, ο τροχός περιστρέφεται και έρχεται σε επαφή με τις χορδές. Σε αντίθεση με το βιολί, όπου το δοξάρι έχει περιορισμένο μήκος, εδώ ο ήχος μπορεί να διαρκέσει για πάντα, όσο ο τροχός γυρίζει.
2.2 Το Σύστημα των Πλήκτρων (Tangents)
Ο μουσικός δεν ακουμπά τις χορδές με τα δάχτυλα. Πατά πλήκτρα που βρίσκονται μέσα σε ένα ειδικό κουτί (KEYBOX). Κάθε πλήκτρο έχει μια μικρή ξύλινη προεξοχή, την εφαπτομένη (TANGENT). Όταν πατηθεί το πλήκτρο, η εφαπτομένη πιέζει τη χορδή σε ένα συγκεκριμένο σημείο, «κονταίνοντάς» την και αλλάζοντας το ύψος του ήχου (τη νότα). Οι εφαπτομένες είναι ρυθμιζόμενες, επιτρέποντας το ακριβές κούρδισμα του οργάνου.
2.3 Οι Τρεις Τύποι Χορδών
Ένα τυπικό HURDY-GURDY διαθέτει τρεις διαφορετικές ομάδες χορδών που ηχούν ταυτόχρονα:
Μελωδικές Χορδές (CHANTERELLES): Συνήθως δύο, που περνούν μέσα από το κουτί των πλήκτρων και παίζουν την κύρια μελωδία.
Ισοκράτες (BOURDON/DRONES): Χορδές που βρίσκονται έξω από το κουτί και παράγουν έναν συνεχή, βαθύ ήχο σε μια σταθερή νότα (όπως η γκάιντα).
Η Χορδή «Σκύλος» (TROMPETTE): Η πιο εφυής πατέντα. Αυτή η χορδή ακουμπά σε έναν χαλαρό, ασύμμετρο καβαλάρη (DOG). Όταν ο μουσικός δώσει μια απότομη ώθηση στη μανιβέλα («χτύπημα»), ο καβαλάρη δονείται πάνω στο ηχείο παράγοντας έναν ήχο σαν κρουστό (buzzing).
3. ΤΑ ΥΛΙΚΑ ΚΑΙ ΤΑ ΣΤΑΔΙΑ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗΣ
Η κατασκευή απαιτεί γνώσεις λεπτουργικής και μηχανικής.
ΤΟ ΚΑΠΑΚΙ (SOUNDBOARD): Από έλατο (spruce) για την ιδανική ελαστικότητα και αντήχηση.
ΤΟ ΣΩΜΑ (HULLS/RIBS): Σκληρά ξύλα όπως ο σφένδαμος, η κερασιά ή η καρυδιά.
Ο ΤΡΟΧΟΣ (WHEEL): Από εξαιρετικά σταθερό και πυκνό ξύλο (όπως σφένδαμος). Πρέπει να περιστρέφεται απόλυτα ευθυγραμμισμένος· αν «παίζει» έστω και ένα χιλιοστό, ο ήχος θα είναι διακοπτόμενος.
ΤΟ ΒΑΜΒΑΚΙ: Ο μουσικός τυλίγει ένα ελάχιστο στρώμα βαμβακιού γύρω από κάθε χορδή στο σημείο επαφής με τον τροχό. Λειτουργεί ως «μαξιλάρι» για να γλυκάνει τον ήχο.
4. Η ΚΑΤΑΣΚΕΥΑΣΤΙΚΗ ΣΥΝΔΕΣΗ ΜΕ ΤΟ «ΠΙΘΑΡΙ»
Για να καταλάβει κανείς τη λαϊκή αναφορά στο «πιθάρι», πρέπει να δει το εσωτερικό του οργάνου. Η κατασκευή του ηχείου είναι εξαιρετικά βαθιά. Οι οργανοποιοί δημιουργούν μια αντηχούσα κοιλότητα που αντέχει την πίεση του άξονα. Αυτή η «κοιλιά» του οργάνου του δίνει τον όγκο, κάνοντάς το να μοιάζει με ένα ξύλινο δοχείο ή πιθάρι που «γεννά» ήχο. Λόγω των συνεχών ισοκρατών, ο ήχος «στροβιλίζεται» μέσα στην κοιλότητα, όπως ο αέρας μέσα σε ένα μεγάλο δοχείο.
5. ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ HORNBOSTEL-SACHS (321.322)
Η ακριβής του κατάταξη αποκαλύπτει την κατασκευαστική του φύση:
3 (Χορδόφωνο): Ήχος από δόνηση χορδών.
32 (Σύνθετο Χορδόφωνο): Ηχείο και μηχανισμός χορδών αναπόσπαστα συνδεδεμένα.
321 (Σαν Λαούτο): Χορδές παράλληλες με το καπάκι.
321.322 (Με τροχό): Το «δοξάρι» είναι ένας περιστρεφόμενος τροχός.
6. ΔΙΑΣΗΜΟΙ ΜΟΥΣΙΚΟΙ ΚΑΙ ΣΥΝΘΕΤΕΣ
JOSEPH BODIN DE BOISMORTIER: Έγραψε πολλές σουίτες αναδεικνύοντας τη δεξιοτεχνική του πλευρά.
WOLFGANG AMADEUS MOZART: Το χρησιμοποίησε στους ΓΕΡΜΑΝΙΚΟΥΣ ΧΟΡΟΥΣ (K. 602).
FRANZ SCHUBERT: Το τραγούδι "DER LEIERMANN" (Ο Λυράρης) περιγράφει έναν γέρο μουσικό, συμβολίζοντας την απομόνωση.
GUILHEM DESQ: Στη σύγχρονη εποχή, το μετατρέπει σε ένα «ηλεκτρικό» θηρίο με ενισχυτές και εφέ.
ΣΥΝΟΨΗ ΤΗΣ ΔΟΜΗΣ
| Τμήμα | Λειτουργία | Υλικό |
| ΜΑΝΙΒΕΛΑ | Κίνηση του άξονα | Μέταλλο / Ξύλο |
| ΤΡΟΧΟΣ | Παραγωγή τριβής (Δοξάρι) | Σκληρό Ξύλο / Ρετσίνι |
| KEYBOX | Επιλογή τονικού ύψους | Ξύλο |
| DRONES | Συνεχής βόμβος (Ισοκράτης) | Έντερο ή Μέταλλο |
| TANGENTS | Ρύθμιση ακρίβειας νότας | Ξύλο (Δρυς ή Πυξάρι) |
.png)
.jpeg)
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου