Η ΠΑΝΤΟΔΥΝΑΜΙΑ ΤΟΥ ΡΥΘΜΟΥ: ΜΙΑ ΕΞΑΝΤΛΗΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΩΝ ΚΡΟΥΣΤΩΝ ΟΡΓΑΝΩΝ
1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΚΟΣΜΟΓΟΝΙΑ ΤΩΝ ΚΡΟΥΣΤΩΝ
Τα κρουστά όργανα αποτελούν τη θεμελιώδη βάση της μουσικής έκφρασης. Από τη στιγμή που ο πρωτόγονος άνθρωπος χτύπησε δύο πέτρες μεταξύ τους ή χρησιμοποίησε ένα κούφιο ξύλο για να παράγει έναν επαναλαμβανόμενο ήχο, γεννήθηκε η μουσική δομή. Στη σύγχρονη ορχήστρα, τα κρουστά είναι η
«κουζίνα» του συνόλου – εκεί όπου παρασκευάζονται τα χρώματα, οι εντάσεις και, φυσικά, ο ρυθμικός σκελετός πάνω στον οποίο πατούν τα πνευστά και τα έγχορδα.Η ταξινόμηση των κρουστών είναι η πιο περίπλοκη στη μουσικολογία, καθώς περιλαμβάνει όργανα από κάθε πιθανό υλικό: μέταλλο, ξύλο, δέρμα, πλαστικό, ακόμα και γυαλί ή πέτρα.
2. ΜΕΜΒΡΑΝΟΦΩΝΑ: Η ΤΕΧΝΗ ΤΗΣ ΤΕΝΤΩΜΕΝΗΣ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑΣ
Τα μεμβρανόφωνα είναι τα όργανα εκείνα στα οποία ο ήχος παράγεται από τη δόνηση μιας μεμβράνης. Η μεμβράνη αυτή είναι τεντωμένη πάνω σε ένα ηχείο (σκελετό).
2.1 Η Φυσική της Μεμβράνης
Όταν χτυπάμε μια μεμβράνη, δημιουργούνται στάσιμα κύματα. Η συχνότητα της δόνησης εξαρτάται από:
Την Τάση: Όσο πιο σφιχτά είναι τεντωμένο το δέρμα, τόσο πιο οξύς είναι ο ήχος.
Τη Μάζα: Ένα παχύ δέρμα (π.χ. από βουβάλι) δονείται πιο αργά από ένα λεπτό δέρμα (π.χ. από κατσίκα).
Τη Διάμετρο: Μεγαλύτερη επιφάνεια σημαίνει χαμηλότερη συχνότητα.
2.2 Τα Τύμπανα της Ορχήστρας (Timpani)
Είναι τα μοναδικά μεμβρανόφωνα που θεωρούνται «όργανα ορισμένου τονικού ύψους». Ο εκτελεστής μπορεί να κουρδίσει το κάθε τύμπανο σε συγκεκριμένη νότα χρησιμοποιώντας ένα πεντάλ που μεταβάλλει την τάση του δέρματος ακαριαία.
Ιστορία: Προέρχονται από τα αραβικά "naqqara" και εισήχθησαν στην Ευρώπη κατά τις Σταυροφορίες.
Χρήση: Στον Beethoven και τον Wagner, τα τύμπανα απέκτησαν μελωδικό ρόλο, συμμετέχοντας ενεργά στα θέματα του έργου.
2.3 Το Ταμπούρο (Snare Drum)
Το χαρακτηριστικό του είναι οι «χορδές» (snares) από μέταλλο ή έντερο που εφάπτονται στην κάτω μεμβράνη. Όταν χτυπάμε την πάνω πλευρά, οι χορδές δονούνται πάνω στο κάτω δέρμα, παράγοντας έναν οξύ, μεταλλικό κρότο.
Τεχνική: Το «roll» (παρατεταμένο τρέμολο) στο ταμπούρο είναι μια από τις πιο δύσκολες τεχνικές ελέγχου των μπαγκετών.
3. ΙΔΙΟΦΩΝΑ: ΤΟ ΣΩΜΑ ΠΟΥ ΤΡΑΓΟΥΔΑ
Στα ιδιόφωνα, δεν υπάρχει μεμβράνη ή χορδή. Το ίδιο το σώμα του οργάνου είναι ο ηχητικός παραγωγός.
3.1 Μελωδικά Ιδιόφωνα (Με πλάκες)
Εδώ ανήκουν τα όργανα που μοιάζουν με πληκτροφόρα αλλά παίζονται με μπαγκέτες (μαλάτσες).
Ξυλόφωνο: Πλάκες από σκληρό ξύλο (rosewood) που παράγουν ξηρό, σύντομο ήχο.
Μαρίμπα: Η εξέλιξη του ξυλόφωνου, με μεγαλύτερες πλάκες και σωλήνες αντήχησης (resonators) από κάτω, που δίνουν έναν βαθύ και ζεστό ήχο.
Βιμπράφωνο: Μεταλλικές πλάκες και ένας ηλεκτρικός μηχανισμός που δημιουργεί δόνηση (vibrato) στον ήχο.
3.2 Μεταλλικά Κρουστά
Πιατίνια (Cymbals): Φτιαγμένα από κράμα χαλκού και κασσίτερου. Παράγουν μια τεράστια γκάμα αρμονικών που καλύπτουν όλο το φάσμα των συχνοτήτων.
Γκονγκ (Gong): Χρησιμοποιείται κυρίως στην Ανατολική μουσική, αλλά στην ορχήστρα συμβολίζει το θάνατο, τη μοίρα ή το μεγαλείο.
4. Η ΚΑΤΑΤΑΞΗ ΒΑΣΕΙ ΤΟΥ ΗΧΗΤΙΚΟΥ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΟΣ
Για τον συνθέτη, η πιο σημαντική διάκριση είναι αν το όργανο βγάζει «νότα» ή «κρότο».
4.1 Όργανα Ορισμένου Τονικού Ύψους (Tuned Percussion)
Αυτά μπορούν να παίξουν μελωδίες:
Τύμπανα (Timpani)
Ξυλόφωνο / Μαρίμπα / Βιμπράφωνο
Μεταλλόφωνο (Glockenspiel)
Σωληνωτές Καμπάνες (Tubular Bells)
Celesta (μοιάζει με πιάνο αλλά χτυπά μεταλλικές πλάκες)
4.2 Όργανα Αόριστου Τονικού Ύψους (Untuned Percussion)
Αυτά χρησιμοποιούνται για ρυθμικό κράτημα και εφέ:
Μεγάλο Τύμπανο (Bass Drum)
Ταμπούρο (Snare Drum)
Τρίγωνο
Καστανιέτες
Ξύστρες (Guiro)
Μαράκες
5. ΤΑ ΚΡΟΥΣΤΑ ΣΤΗΝ ΠΑΡΑΔΟΣΗ ΚΑΙ ΤΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ
Κάθε γωνιά της γης έχει τα δικά της κρουστά, που αντικατοπτρίζουν τη γεωγραφία και την κουλτούρα της.
Αφρική: Το Djembe και τα Talking Drums. Στην Αφρική ο ρυθμός είναι γλώσσα· τα τύμπανα «μιλάνε» μιμούμενα τις τονικές διακυμάνσεις της ομιλίας.
Λατινική Αμερική: Congas, Bongos, Timbales. Ο συνδυασμός αφρικανικών ρυθμών και ισπανικών οργάνων δημιούργησε τη Salsa και τη Samba.
Ελλάδα: Το Νταούλι (συνοδός του ζουρνά), το Τουμπερλέκι, το Ντέφι και τα Ζίλια.
6. Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΣΤΗ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΜΟΥΣΙΚΗ (1000 ΛΕΞΕΙΣ ΓΙΑ ΤΑ ΝΤΡΑΜΣ)
Η Drum Kit (Ντραμς) είναι ίσως η πιο έξυπνη εφεύρεση του 20ού αιώνα. Συνδύασε όργανα που παίζονταν από διαφορετικούς ανθρώπους (κάσα, ταμπούρο, πιατίνια) σε ένα ενιαίο σύστημα που παίζεται από έναν μόνο εκτελεστή.
6.1 Τα Μέρη του Σετ
Κάσα (Bass Drum): Παίζεται με το δεξί πόδι μέσω πεντάλ. Είναι ο «χτύπος της καρδιάς» της μουσικής.
Ταμπούρο (Snare): Η «φωνή» των ντραμς, δίνει την έμφαση στα ασθενή μέρη του μέτρου (backbeat).
Hi-Hat: Δύο πιατίνια που ενώνονται με πεντάλ, επιτρέποντας στον ντράμερ να ελέγχει τη διάρκεια του ήχου.
Toms: Μεμβρανόφωνα χωρίς χορδές, που χρησιμοποιούνται για γεμίσματα (fills).
Ride & Crash Cymbals: Για τη διατήρηση του ρυθμού και τις δυναμικές κορυφώσεις.
7. ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΚΑΙ ΕΚΦΡΑΣΤΙΚΑ ΜΕΣΑ
Ο εκτελεστής κρουστών πρέπει να είναι γνώστης εκατοντάδων διαφορετικών «εργαλείων»:
Μπαγκέτες: Από ξύλο, με διαφορετικά κεφάλια (δάκρυ, μπάλα).
Μαλάτσες (Mallets): Κεφαλές καλυμμένες με τσόχα, μαλλί ή καουτσούκ για τα μελωδικά κρουστά.
Σκουπάκια (Brushes): Χρησιμοποιούνται κυρίως στη Jazz για έναν απαλό, «συρτό» ήχο.
Χέρια: Η τεχνική των χεριών (palm, slap, finger-tip) είναι επιστήμη στα παραδοσιακά κρουστά.
8. Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ ΚΑΙ ΤΗΣ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ
Ο κρουστός είναι ο «χρονομέτρης» της ορχήστρας. Ενώ ένα βιολί μπορεί να «κλέψει» λίγο χρόνο σε μια φράση (rubato), αν ο κρουστός χάσει έστω και ένα δέκατο του δευτερολέπτου, ολόκληρο το οικοδόμημα καταρρέει. Η πειθαρχία των κρουστών είναι παροιμιώδης.
9. ΕΠΙΛΟΓΟΣ: Η ΨΥΧΗ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ
Τα κρουστά όργανα είναι η γέφυρα ανάμεσα στη φύση και τον πολιτισμό. Είναι ο ήχος της βροντής, ο παλμός της καρδιάς, το βήμα του ανθρώπου στη γη. Είτε πρόκειται για την επιβλητική σιωπή πριν από ένα χτύπημα στο γκονγκ, είτε για το καταιγιστικό σόλο ενός ντράμερ, τα κρουστά θα παραμείνουν πάντα η πιο άμεση και ειλικρινής μορφή μουσικής επικοινωνίας.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου