Francesco Sultana: Όταν η Μαλτέζικη Żaqq «Μιλάει» Ελληνικά

 

Στο συγκεκριμένο βίντεο, βλέπουμε τον Francesco Sultana, έναν από τους σημαντικότερους σύγχρονους μουσικούς και οργανοποιούς της Μάλτας, ο οποίος έχει αφιερώσει τη ζωή του στη διάσωση των παραδοσιακών οργάνων του νησιού.

Το Όργανο: Η Μαλτέζικη Żaqq

Ο Sultana παίζει την Żaqq (Ζακ), την εθνική γκάιντα της Μάλτας.

• Κατασκευή: Ο ασκός είναι φτιαγμένος από ολόκληρο δέρμα ζώου (συνήθως κατσίκας), όπου το τρίχωμα παραμένει στην εξωτερική πλευρά.

• Το Chanter: Το τμήμα που παράγει τη μελωδία είναι ουσιαστικά μια Zummara (διπλό καλάμι) που καταλήγει σε ένα κέρας βοδιού, το οποίο λειτουργεί ως φυσικός ενισχυτής του ήχου.

Ο Σκοπός: «Θαλασσάκι Μου»

Είναι εντυπωσιακό ότι ο Sultana επιλέγει να παίξει το «Θαλασσάκι μου», έναν από τους πιο εμβληματικούς παραδοσιακούς σκοπούς του Αιγαίου.

• Η επιλογή αυτή αναδεικνύει την ικανότητα της Żaqq να αποδίδει μελωδίες με μικροτονικές εναλλαγές.

• Ο ήχος του οργάνου, αν και πιο «τραχύς» από το κλαρίνο, καταφέρνει να αποδώσει τη νοσταλγία και τον κυματισμό του ελληνικού σκοπού.

Με ποιο ελληνικό όργανο είναι ίδιο;

Η Μαλτέζικη Żaqq είναι ο «δίδυμος αδελφός» της ελληνικής Τσαμπούνας (που συναντάμε στις Κυκλάδες, στα Δωδεκάνησα και στην Κρήτη ως Ασκομαντούρα).

Χαρακτηριστικό	Μαλτέζικη Żaqq	Ελληνική Τσαμπούνα
Ασκός	Ολόκληρο δέρμα (με το τρίχωμα έξω)	Ολόκληρο δέρμα (με το τρίχωμα μέσα)
Σύστημα ήχου	Διπλό καλάμι (Zummara)	Διπλό καλάμι (Πίπιζα)
Απολήξη	Κέρας βοδιού	Κέρας βοδιού (συνήθως)
Τρύπες	Δύο παράλληλες σειρές	Δύο παράλληλες σειρές

Η βασική διαφορά: Ενώ η Τσαμπούνα έχει συνήθως το δέρμα γυρισμένο από την ανάποδη (λείo), η Żaqq διατηρεί το τρίχωμα, δίνοντάς της μια πιο αρχέγονη εμφάνιση. Ωστόσο, η τεχνική του παιξίματος και η δομή του ήχου είναι σχεδόν ταυτόσημες, γεγονός που αποδεικνύει ότι οι λαοί της Μεσογείου μοιράζονται την ίδια μουσική γλώσσα εδώ και χιλιάδες χρόνιαΗ τεχνική των δακτύλων που χρησιμοποιεί ο Francesco Sultana στο βίντεο είναι το «κλειδί» για να καταλάβουμε πώς λειτουργεί η Żaqq (και κατ' επέκταση η Τσαμπούνα).

Ας αναλύσουμε τις λεπτομέρειες που κάνουν το παίξιμό του τόσο ιδιαίτερο:

Η Τεχνική των Δακτύλων (Fingering Technique)

• Παράλληλη Κάλυψη: Επειδή το όργανο έχει δύο σωλήνες (Zummara) τοποθετημένους δίπλα-δίπλα, ο μουσικός καλύπτει με το ίδιο δάχτυλο και τις δύο αντίστοιχες τρύπες ταυτόχρονα. Αυτό απαιτεί μεγάλη ακρίβεια ώστε να μην υπάρχει διαρροή αέρα από τη μία πλευρά.

• Ο Συντονισμός των Σωλήνων: Στη Żaqq, οι δύο σωλήνες είναι συνήθως κουρδισμένοι στην ίδια νότα (unison). Όταν ο Sultana παίζει το «Θαλασσάκι μου», τα δάχτυλά του κινούνται με τέτοιο τρόπο ώστε να δημιουργούν αυτόν τον πλούσιο, «διπλό» ήχο που δίνει την αίσθηση ότι παίζουν δύο όργανα μαζί.

• Στολίδια και Τσακίσματα: Παρατήρησε πώς κουνάει γρήγορα τα δάχτυλά του πάνω από τις τρύπες χωρίς να τις κλείνει τελείως. Αυτά είναι τα «στολίδια» (ornamentation) που δίνουν τον παραδοσιακό νησιώτικο χαρακτήρα στη μελωδία.

Η Σημασία του Κέρατος (Horn)

Το κέρατο βοδιού στην απόληξη δεν είναι μόνο διακοσμητικό. Λειτουργεί ως καμπάνα (bell) που:

• Ενισχύει την ένταση του ήχου.

• Δίνει ένα πιο βαθύ και «σκοτεινό» χρώμα στις χαμηλές νότες, κάτι που ταιριάζει απόλυτα με τον καημό του «Θαλασσάκι μου».

Σύνοψη για τη Δημοσίευσή σου

Μπορείς να κλείσεις το κείμενο αναφέροντας:

«Βλέποντας τα δάχτυλα του Sultana να χορεύουν πάνω στα καλάμια, καταλαβαίνουμε ότι η Żaqq δεν είναι απλώς ένα όργανο πίεσης, αλλά ένα μέσο λεπτής μουσικής έκφρασης. Η ικανότητά του να μεταφέρει μια ελληνική μελωδία σε ένα μαλτέζικο όργανο αποδεικνύει ότι η τεχνική αυτή είναι μια κοινή κληρονομιά των λαών της Μεσογείου.»