ΣΑΜΙΣΕΝ

 

ΤΕΧΝΙΚΟΣ ΟΔΗΓΟΣ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗΣ: ΤΟ ΣΑΜΙΣΕΝ (SHAMISEN)

ΣΤΑΔΙΟ 1: Ο ΣΚΕΛΕΤΟΣ ΚΑΙ Ο ΛΑΙΜΟΣ (SAO)

Ο λαιμός του Shamisen είναι το πιο κρίσιμο σημείο. Πρέπει να είναι απόλυτα ίσιος και να αντέχει την πίεση χωρίς να λυγίζει, καθώς δεν έχει μεταλλική ράβδο (truss rod) στο εσωτερικό του.

• Επιλογή Ξύλου: Χρειαζόμαστε πολύ σκληρό και πυκνό ξύλο.

  • Επαγγελματική επιλογή: Koukio (Κόκκινο ξύλο Σανταλόξυλου) ή Shitan (Rosewood).

    

  • Εναλλακτική για ιδιοκατασκευή: Έβενος (Ebony) ή πολύ καλά αποξηραμένη Κερασιά.

• Η Κατασκευή "Mitsuo" (Τριών Τμημάτων): Οι παραδοσιακοί τεχνίτες φτιάχνουν τον λαιμό σε 3 κομμάτια που ενώνονται με ειδικές σφήνες (mizu-zo). Αυτό επιτρέπει στο όργανο να λύνεται για μεταφορά. Για την πρώτη σας προσπάθεια, μπορείτε να φτιάξετε έναν ενιαίο λαιμό (Nobe-sao) μήκους περίπου 75-80 cm.

• Το Σχήμα: Ο λαιμός είναι τετραγωνισμένος με ελαφρώς στρογγυλεμένες γωνίες στο πίσω μέρος. Η επιφάνεια του ταστιέρας πρέπει να είναι απόλυτα λεία (fretless).

ΣΤΑΔΙΟ 2: ΤΟ ΗΧΕΙΟ (DŌ)

Το ηχείο είναι ένα τετράγωνο πλαίσιο με καμπυλωτές γωνίες.

• Υλικό: Συνήθως από Μουριά ή Κερασιά.

  
  
  

• Διαστάσεις: Περίπου 20 cm x 22 cm, με βάθος 10 cm.

• Ayasugi-bori (Εσωτερικό): Όπως και στο Koto, σκαλίζουμε το εσωτερικό των τοιχωμάτων με διαγώνιες αυλακώσεις για να ελέγξουμε την αντήχηση και να αποφύγουμε την "παραμόρφωση" του ήχου.

---

ΣΤΑΔΙΟ 3: Η ΤΕΧΝΗ ΤΟΥ ΤΕΝΤΩΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΔΕΡΜΑΤΟΣ (KAKE-RE)

Αυτό είναι το σημείο όπου κρίνεται η επιτυχία. Το δέρμα πρέπει να τεντωθεί τόσο πολύ, ώστε να ακούγεται σαν κούφιο πλαστικό όταν το χτυπάτε.

• Υλικό: Παραδοσιακά δέρμα γάτας ή σκύλου (πολύ λεπτό και ανθεκτικό). Για εσάς, προτείνω πολύ λεπτό δέρμα μόσχου ή συνθετικό δέρμα (Fiber sen).

• Προετοιμασία: Το δέρμα πρέπει να μουλιάσει σε νερό μέχρι να γίνει ελαστικό.

  
  
  

• Τέντωμα (Kake-kae): Χρειάζεστε τουλάχιστον 4 έως 8 ξύλινους σφιγκτήρες (Kashi) και σχοινιά.

  1. Απλώνετε παραδοσιακή κόλλα ρυζιού (Mochi) στα χείλη του ξύλινου πλαισίου.

  2. Τραβάτε το δέρμα με τους σφιγκτήρες προς όλες τις κατευθύνσεις ταυτόχρονα.

  3. Πρέπει να ασκήσετε τέτοια δύναμη, που το δέρμα να "τραγουδάει" όταν το αγγίζετε.

  4. Αφήνετε να στεγνώσει φυσικά. Καθώς το νερό εξατμίζεται, το δέρμα συρρικνώνεται και τεντώνεται ακόμα περισσότερο.

---

ΣΤΑΔΙΟ 4: ΤΟ ΜΥΣΤΙΚΟ ΤΟΥ SAWARI (Ο ΒΟΜΒΟΣ)

Το Shamisen χωρίς το Sawari ακούγεται σαν μια φτηνή κιθάρα. Το Sawari είναι ένας ηθελημένος τριγμός της πρώτης (παχιάς) χορδής.

• Κατασκευή: Στο πάνω μέρος του λαιμού (Tenjin), η πρώτη χορδή δεν πρέπει να πατάει πάνω στο πάνω "κοκκαλάκι". Πρέπει να ακουμπάει ελαφρώς πάνω στο ξύλο του λαιμού.

• Λειτουργία: Όταν η χορδή δονείται, προσκρούει ελάχιστα στο ξύλο, δημιουργώντας έναν πλούσιο, μεταλλικό βόμβο που θυμίζει το ινδικό Σιτάρ.

  
  
  
  
  

• 
  

• Η κόλληση του δέρματος με κόλλα ρυζιού είναι μια τέχνη που απαιτεί ταχύτητα. Αν η κόλλα στεγνώσει πριν τεντώσετε το δέρμα ομοιόμορφα, το πλαίσιο θα σκεβρώσει. Προτείνω να κάνετε δοκιμές σε ένα μικρότερο τετράγωνο πλαίσιο πριν περάσετε στο κανονικό όργανο.

Τα Itomaki (Κλειδιά) του Shamisen είναι μια από τις μεγαλύτερες προκλήσεις για έναν οργανοποιό, επειδή βασίζονται αποκλειστικά στην τριβή (friction fit). Δεν υπάρχουν γρανάζια ή μηχανισμοί όπως στην κιθάρα. Αν η κωνικότητα δεν είναι τέλεια, το κλειδί είτε θα πετάγεται έξω (από την τάση της χορδής) είτε θα κολλάει και δεν θα γυρίζει.

---

ΣΤΑΔΙΟ 5: ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ITOMAKI (糸巻き)

1. Επιλογή Υλικού και Σχήματος

Τα κλειδιά πρέπει να είναι σκληρότερα από το ξύλο του λαιμού για να μην φθείρονται.

• Υλικό: Έβενος, Rosewood ή πολύ σκληρό πυξάρι (Boxwood). Για την ιδιοκατασκευή σας, ο Έβενος είναι ο ιδανικός γιατί είναι αυτολιπαινόμενος λόγω των φυσικών ελαίων του.

• Σχήμα: Το σώμα του κλειδιού είναι κωνικό, ενώ η λαβή είναι συνήθως εξαγωνική ή οκταγωνική για να προσφέρει καλό κράτημα στον μουσικό.

2. Η Κωνική Γεωμετρία (The Taper)

Εδώ κρύβεται η επιτυχία. Η τρύπα στο κεφάλι του οργάνου (Tenjin) και το στέλεχος του κλειδιού πρέπει να έχουν την ίδια ακριβώς κλίση.

• Εργαλείο: Θα χρειαστείτε ένα Reamer (κωνικό αλεζουάρ) για την τρύπα και ένα Peg Shaper (ξύστρα κλειδιών) για το κλειδί.

• Αναλογία: Συνήθως χρησιμοποιείται κλίση 1:30 ή 1:25.

• Διαδικασία: Ανοίγετε πρώτα μια μικρή τρύπα οδηγό. Μετά, με το αλεζουάρ, διευρύνετε την τρύπα πολύ αργά, δοκιμάζοντας το κλειδί κάθε 2-3 στροφές.

3. Το Τρύπημα της Χορδής

Όταν το κλειδί εφαρμόσει τέλεια (πρέπει να μπαίνει μέχρι το σημείο που η λαβή απέχει 1-1,5 cm από το ξύλο), ανοίγετε μια μικρή τρύπα 1 mm στο στέλεχος του κλειδιού.

• Θέση: Η τρύπα πρέπει να βρίσκεται ακριβώς στο κέντρο της διαδρομής της χορδής μέσα στο Tenjin, ώστε η χορδή να τυλίγεται ομοιόμορφα χωρίς να τρίβεται στα τοιχώματα.

---

ΣΤΑΔΙΟ 6: ΤΟ TENJIN (ΤΟ ΚΕΦΑΛΙ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΟΥ)

Το Tenjin είναι το πιο περίτεχνο κομμάτι ξυλογλυπτικής στο Shamisen.

• Σμίλευση: Πρέπει να σκάψετε ένα "παράθυρο" στο πάνω μέρος του λαιμού όπου θα φωλιάζουν οι χορδές.

• Kamigoma (Το Πάνω Κοκκαλάκι): Στην άκρη του Tenjin τοποθετείται ένα μικρό ορειχάλκινο ή κοκκάλινο στήριγμα για τη 2η και 3η χορδή.

• Sawari Notch: Θυμηθείτε! Για την 1η χορδή (την πιο παχιά), αφήνετε ένα κενό στο κοκκαλάκι ώστε να ακουμπά απευθείας στο ξύλο (δημιουργία του βόμβου).

---

ΣΤΑΔΙΟ 7: Η ΣΥΝΑΡΜΟΛΟΓΗΣΗ ΚΑΙ Η ΓΕΦΥΡΑ (KOMA)

Η γέφυρα του Shamisen είναι πολύ μικρότερη από του Koto και πατάει πάνω στο τεντωμένο δέρμα.

• Υλικό: Μπαμπού με κοκκάλινη κορυφή, ή σκληρό ξύλο.

• Προσοχή: Η γέφυρα δεν κολλιέται! Κρατιέται στη θέση της μόνο από την πίεση των χορδών. Αν το δέρμα δεν είναι αρκετά τεντωμένο, η γέφυρα θα "βουλιάξει" και ο ήχος θα χαθεί.

• 
  

•  Για να μην "κολλάνε" τα κλειδιά, χρησιμοποιήστε λίγη στεγνή σαπουνάδα ή ειδική πάστα κλειδιών (peg dope) στα σημεία επαφής. Αν το κλειδί γλιστράει, λίγη κιμωλία θα αυξήσει την τριβή.Η κατασκευή του Bachi (της πένας του Shamisen) είναι μια άσκηση στην ισορροπία μεταξύ σκληρότητας και ελαστικότητας. Δεν είναι απλώς ένα κομμάτι ξύλο· είναι ένα εργαλείο που πρέπει να "λυγίζει" ελάχιστα κατά την πρόσκρουση στο δέρμα, αλλά να παραμένει αρκετά στιβαρό για να παράγει τον χαρακτηριστικό κρουστικό ήχο.

  ---

  ΣΤΑΔΙΟ 8: ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ ΤΗΣ ΠΕΝΑΣ (BACHI)

  Το σχήμα του Bachi θυμίζει βεντάλια ή φύλλο δέντρου. Για έναν οργανοποιό, η πρόκληση είναι η διαβάθμιση του πάχους από τη λαβή προς την ακμή.

  1. Επιλογή Υλικού

  • Η Παραδοσιακή Επιλογή: Κέλυφος χελώνας (Bekko) συνδεδεμένο με ελεφαντόδοντο. Λόγω της προστασίας των ειδών, αυτά τα υλικά αποφεύγονται πλέον.

  • Επιλογή για Ιδιοκατασκευή: * Ξύλο: Πυξάρι (Boxwood) ή σκληρό σφένδαμο (Maple). Το πυξάρι είναι το καλύτερο γιατί έχει πολύ πυκνή δομή και δεν "σχίζεται" εύκολα.

    • Συνθετικά: Υψηλής ποιότητας ακρυλικό ή Delrin (για εξαιρετική αντοχή).

  2. Οι Διαστάσεις (Tsugaru Style - Το πιο δημοφιλές)

  • Μήκος: Περίπου 17-19 cm.

  • Πλάτος Ακμής: 9 cm.

  • Πάχος Λαβής: 2,5 x 2,5 cm (τετράγωνη βάση για σταθερό κράτημα).

  3. Η Διαδικασία Σμίλευσης

  1. Το Σχήμα: Σχεδιάζετε το περίγραμμα σε ένα συμπαγές κομμάτι ξύλου. Χρησιμοποιείτε μια πριονοκορδέλα ή ένα πριόνι χειρός για να βγάλετε το βασικό σχήμα "Υ".

  2. Η Λεπτυνόμενη Άκρη (The Taper): Αυτό είναι το πιο δύσκολο σημείο. Η λαβή πρέπει να είναι παχιά και στιβαρή, αλλά καθώς προχωράτε προς την ακμή, το ξύλο πρέπει να λεπταίνει ομοιόμορφα.

     • Στην άκρη, το πάχος πρέπει να είναι μόλις 1,5 - 2 mm.

  3. Η Καμπυλότητα: Η ακμή που χτυπά τις χορδές δεν πρέπει να είναι απόλυτα ευθεία. Πρέπει να έχει μια πολύ ελαφριά καμπύλη (σαν τόξο), ώστε να μην "σκαλώνει" στις χορδές κατά τη γρήγορη εναλλαγή κινήσεων.

  4. Το Ζύγισμα (Weighting)

  Ένα καλό Bachi πρέπει να είναι "ελαφρύ στο χέρι αλλά βαρύ στην κρούση".

  • Πολλοί κατασκευαστές ανοίγουν μια μικρή τρύπα στη βάση της λαβής και τοποθετούν ένα μικρό κομμάτι μολύβδου, το οποίο στη συνέχεια καλύπτουν με ξύλινο πώμα. Αυτό μετατοπίζει το κέντρο βάρους προς την παλάμη, προσφέροντας καλύτερο έλεγχο.

  ---

  ΣΤΑΔΙΟ 9: ΤΟ ΦΙΝΙΡΙΣΜΑ (POLISHING)

  Η επιφάνεια του Bachi πρέπει να είναι λεία σαν καθρέφτης.

1. Τρίψιμο: Ξεκινάτε με γυαλόχαρτο 200 και φτάνετε μέχρι 2000 grit (υγρό τρίψιμο).

2. Κέρωμα: Χρησιμοποιήστε φυσικό κερί μέλισσας ή λάδι καρυδιάς. Αποφύγετε τα βαριά βερνίκια που κάνουν την πένα να γλιστράει από τον ιδρώτα των χεριών.

3. Οι Γωνίες: Οι δύο "γωνίες" της ακμής πρέπει να είναι ελαφρώς στρογγυλεμένες. Αν είναι πολύ μυτερές, θα τρυπήσουν το δέρμα του Shamisen κατά το πρώτο δυνατό χτύπημα.

• Αν  φτιάξετε το Bachi από ξύλο, προσέξτε τα "νερά" του ξύλου να τρέχουν κατά μήκος της πένας (από τη λαβή προς την άκρη). Αν τα νερά είναι εγκάρσια, η άκρη θα σπάσει στην πρώτη προσπάθεια για "σκληρό" παίξιμο.