ΑΠΟ ΙΑΠΩΝΙΚΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΕ ΕΘΝΙΚΟ ΟΡΓΑΝΟ

 

Η ΓΕΝΝΗΣΗ ΣΤΗΝ ΙΑΠΩΝΙΑ: ΤΟ TAISHOGOTO

Το 1912, στην πόλη Ναγκόγια της Ιαπωνίας, ο Goro Morita δημιούργησε το Taishogoto (Ταισό-γκοτο). Το όνομά του προέρχεται από την περίοδο Taisho, κατά την οποία εφευρέθηκε.

• Η Ιδέα: Ο Morita ήθελε να φτιάξει ένα όργανο που να είναι φθηνό και εύκολο στην εκμάθηση για τα παιδιά, ώστε να μπορούν να παίζουν δυτικές μελωδίες.

• Η Σχεδίαση: Συνδύασε την παραδοσιακή ιαπωνική άρπα (Koto) με έναν μηχανισμό πλήκτρων που

  δανείστηκε από τις δυτικές γραφομηχανές της εποχής.

ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ ΠΡΟΣ ΤΗ ΔΥΣΗ: ΤΟ ΛΙΜΑΝΙ ΤΟΥ ΚΑΡΑΤΣΙ

Πώς έφτασε από την Ιαπωνία στις ερήμους του Μπαλοχιστάν; Η απάντηση κρύβεται στους δρόμους του εμπορίου.

• Ως Παιχνίδι: Στις δεκαετίες του 1920 και 1930, Ιάπωνες έμποροι άρχισαν να εξάγουν το Taishogoto ως φθηνό μουσικό παιχνίδι. Τα πρώτα κομμάτια έφτασαν στα μεγάλα λιμάνια, όπως το Καράτσι (στο σημερινό Πακιστάν) και τη Βομβάη (Ινδία).

• Η Ανακάλυψη: Οι ντόπιοι μουσικοί, που αναζητούσαν πάντα νέους τρόπους έκφρασης, είδαν σε αυτό το «παιχνίδι» κάτι που οι Ιάπωνες δεν είχαν φανταστεί: τη δυνατότητα να παίζει τις περίπλοκες μελωδίες της ανατολής με τη σταθερότητα ενός πλήκτρου.

---

Η ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΗ: ΑΠΟ ΤΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ "BENJU"

Στο Μπαλοχιστάν, η μετάλλαξη ήταν ριζική. Οι Μπαλούχοι οργανοποιοί (με πρωτοπόρο τον Gul Muhammad Baloch το 1919) το πήραν και το ξανασχεδίασαν:

1. Μεγέθυνση: Το μικρό ξύλινο κουτί έγινε ένα στιβαρό αντηχείο από κέδρο, μήκους ενός μέτρου.

2. Πολυφωνία: Πρόσθεσαν χορδές «ισοκράτες» (drone), ώστε το όργανο να μπορεί να συνοδεύει τον εαυτό του, κάτι απαραίτητο για τη μουσική τους παράδοση.

3. Εξηλεκτρισμός: Αργότερα, πρόσθεσαν μαγνήτες (pickups), μετατρέποντάς το στο «ηλεκτρικό Benju» που ακούμε σήμερα από δεξιοτέχνες όπως ο Noor Bakhsh.

Η ΕΞΑΠΛΩΣΗ: BULBUL TARANG ΚΑΙ SHAHI BAAJA

Το ίδιο ιαπωνικό όργανο ακολούθησε διαφορετικά μονοπάτια στην υπόλοιπη Ινδική χερσόνησο:

• Ινδία (Bulbul Tarang): Το ονόμασαν «Bulbul Tarang», που σημαίνει «Τα Κύματα του Αηδονιού». Χρησιμοποιείται ευρέως στη λαϊκή μουσική και σε θρησκευτικούς ύμνους (Kirtans).

• Shahi Baaja: Μια πιο εξελιγμένη και συχνά ηλεκτρική έκδοση που χρησιμοποιήθηκε ακόμα και σε πειραματικά ροκ συγκροτήματα της Δύσης (όπως οι Blur ή ο Beck), λόγω του μοναδικού, ψυχεδελικού του ήχου.

---

ΓΙΑΤΙ ΠΕΤΥΧΕ;

Ο λόγος που ένα ιαπωνικό παιχνίδι έγινε «εθνικό όργανο» σε μια άλλη γωνιά του κόσμου είναι απλός:

Προσέφερε την ακρίβεια της νότας (μέσω των πλήκτρων) σε μουσικές παραδόσεις που βασίζονται στον αυτοσχεδιασμό, ενώ παρέμενε αρκετά φορητό και ανθεκτικό για να μεταφέρεται από τους μουσικούς στις μετακινήσεις τους στην έρημο.

Σήμερα, αν ακούσετε ένα Benju στο Μπαλοχιστάν, είναι δύσκολο να πιστέψετε ότι η καταγωγή του βρίσκεται σε μια σχολική τάξη της Ιαπωνίας του 1912. Είναι το απόλυτο σύμβολο του πώς ο πολιτισμός δεν γνωρίζει σύνορα και πώς η ανάγκη για μουσική δημιουργία μπορεί να μεταμορφώσει ακόμα και ένα παιχνίδι σε πνευματικό εργαλείο.Το ιαπωνικό Taishogoto, ξεκινώντας από τη Ναγκόγια, κατάφερε να "ριζώσει" και να εξελιχθεί σε επίσημο μουσικό όργανο σε τρεις βασικές γεωγραφικές περιοχές, αποκτώντας σε κάθε μία διαφορετικό όνομα και χαρακτήρα.

---

ΠΙΟ ΑΝΑΛΥΤΙΚΑ Η ΕΞΑΠΛΩΣΗ

1. ΜΠΑΛΟΧΙΣΤΑΝ (Πακιστάν, Ιράν, Αφγανιστάν)

Εδώ το όργανο ονομάστηκε Benju. Αν και το Μπαλοχιστάν είναι διαμοιρασμένο σε τρία κράτη, η χρήση του Benju είναι καθολική στην ευρύτερη περιοχή των Μπαλούχων.

• Πακιστάν: Είναι το κέντρο της εξέλιξής του, με μεγάλους δασκάλους όπως ο Noor Bakhsh.

• Ιράν: Στην επαρχία Σιστάν και Μπαλουχιστάν, το Benju είναι βασικό όργανο στις τοπικές ορχήστρες.

• Αφγανιστάν: Χρησιμοποιείται κυρίως στις νότιες περιοχές από τις κοινότητες των Μπαλούχων.

2. ΙΝΔΙΑ

Στην Ινδία το όργανο μετονομάστηκε σε Bulbul Tarang (Τα κύματα του αηδονιού).

• Είναι εξαιρετικά δημοφιλές στις πολιτείες Μαχαράστρα, Γκουτζαράτ και Παντζάμπ.

• Χρησιμοποιείται ευρέως στη λαϊκή μουσική, στα θρησκευτικά τραγούδια (Bhajans) και συχνά συνοδεύει πλανόδιους μουσικούς.

• Υπάρχει και η εξελιγμένη ηλεκτρική του μορφή, το Shahi Baaja, που παράγεται κυρίως στο Meerut της Ινδίας.

3. ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΑΦΡΙΚΗ (Αιθιοπία)

Λιγότερο γνωστό είναι ότι το όργανο ταξίδεψε και στην Αφρική μέσω των εμπορικών δρόμων του Ινδικού Ωκεανού.

• Στην Αιθιοπία ενσωματώθηκε σε ορισμένες τοπικές μουσικές παραδόσεις, αν και δεν απέκτησε την ίδια κυρίαρχη θέση που έχει στην Ασία.

---

ΣΥΝΟΨΗ ΕΞΑΠΛΩΣΗΣ

Περιοχή / Χώρα	Τοπική Ονομασία	Κύρια Χρήση
Ιαπωνία	Taishogoto	Εκπαίδευση, Μοντέρνα Παράδοση
Πακιστάν / Ιράν	Benju	Εθνικό Όργανο Μπαλούχων, Σούφι Μουσική
Ινδία	Bulbul Tarang	Λαϊκή & Θρησκευτική Μουσική
Αιθιοπία	Taishogoto / Variant	Τοπική Λαϊκή Μουσική