Το JETIGEN (Τζετιγκέν) είναι η «κρυμμένη άρπα» της Κεντρικής Ασίας. Παρόλο που το Komuz κατέχει τα πρωτεία στη δημοτικότητα, το Jetigen αντιπροσωπεύει μια πιο αρχαία, πολυφωνική και μυστικιστική
.jpeg)
πλευρά της κιργιζιανής και καζακικής παράδοσης.
Ακολουθεί μια ανάλυση αυτού του μοναδικού οργάνου, ιδανική για να συμπληρώσει την παρουσίασή σας:
JETIGEN: Η ΑΡΧΑΙΑ ΑΡΠΑ ΤΩΝ ΝΟΜΑΔΩΝ
Το Jetigen ξεχωρίζει από τα υπόλοιπα όργανα της περιοχής λόγω του μεγέθους του, του αριθμού των χορδών του και του τρόπου με τον οποίο παράγει τον ήχο του.
1. Κατασκευή και Μηχανισμός
Το Σώμα: Είναι ένα επίμηκες, ξύλινο κουτί που λειτουργεί ως αντηχείο. Το μήκος του φτάνει περίπου το 1,5 μέτρο, γεγονός που το καθιστά το μεγαλύτερο και πιο δύσχρηστο στη μεταφορά παραδοσιακό όργανο.
Οι Χορδές: Διαθέτει από 7 έως 15 χορδές. Παλαιότερα οι χορδές φτιάχνονταν από έντερα ζώων ή τρίχες αλόγου, ενώ σήμερα χρησιμοποιείται συχνά μέταλλο ή νάιλον.
Οι Καβαλάρηδες (Bridges): Το πιο ιδιαίτερο χαρακτηριστικό του είναι ότι οι χορδές στηρίζονται πάνω σε αστραγάλους προβάτων (asyks). Μετακινώντας αυτούς τους αστραγάλους κατά μήκος της χορδής, ο μουσικός μπορεί να αλλάξει το κούρδισμα κατά τη διάρκεια της εκτέλεσης.
2. Ο Ήχος: Μια «Γαλήνια» Εμπειρία
Σε αντίθεση με τον «ξερό» και ρυθμικό ήχο του Komuz, το Jetigen παράγει έναν ήχο:
.jpeg)
Αιθέριο και Ρευστό: Θυμίζει το ευρωπαϊκό καννονάκι ή την άρπα.
Βαθύ και Αντηχητικό: Λόγω του μεγάλου ξύλινου σώματός του, οι νότες διαρκούν περισσότερο, δημιουργώντας μια ατμόσφαιρα κατάνυξης.
Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΙ Ο ΜΥΘΟΣ ΤΩΝ 7 ΧΟΡΔΩΝ
Η ονομασία «Jetigen» προέρχεται από τις λέξεις "Jeti" (Επτά) και "Gen" (Τραγούδι/Ήχος). Ο θρύλος πίσω από τη γέννησή του είναι συγκλονιστικός:
Λέγεται πως ένας γέροντας έχασε τους επτά γιους του σε έναν βαρύ χειμώνα. Για να θρηνήσει κάθε παιδί του, έπαιρνε ένα κομμάτι ξύλο, άπλωνε μια χορδή και συνέθετε μια μελωδία. Κάθε χορδή αντιπροσώπευε έναν γιο και το σύνολο των επτά χορδών δημιούργησε το πρώτο Jetigen, μετατρέποντας τον πόνο σε αθάνατη μουσική.
ΓΙΑΤΙ «ΞΕΧΑΣΤΗΚΕ» ΤΟ JETIGEN;
Όπως αναφέρεται και στο κείμενό σας, η παρακμή του οφείλεται κυρίως σε πρακτικούς λόγους:
Το Ζήτημα της Μεταφοράς: Για έναν νομαδικό λαό, ο εξοπλισμός έπρεπε να χωράει στα πλάγια ενός αλόγου. Το Komuz, με το μικρό του μέγεθος, ήταν ο ιδανικός ταξιδιώτης. Το Jetigen, με το ενάμισι μέτρο μήκος του, ήταν δύσκολο να μετακινηθεί μέσα στις στέπες.
Η Πολυπλοκότητα: Απαιτεί περισσότερο χρόνο για κούρδισμα και μεγαλύτερη δεξιοτεχνία στον χειρισμό των πολλών χορδών σε σχέση με τα τρίχορδα λαούτα.
Η ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΣΗΜΕΡΑ
Σήμερα, χάρη σε ανθρώπους όπως ο Jusup Asayev, το Jetigen επιστρέφει. Στις σύγχρονες ορχήστρες λαϊκών οργάνων του Κιργιστάν και του Καζακστάν, το Jetigen χρησιμοποιείται για να δώσει βάθος και αρμονία, προσφέροντας ένα ηχόχρωμα που κανένα άλλο όργανο της Κεντρικής Ασίας δεν μπορεί να αντικαταστήσει.
Είναι το όργανο που αποδεικνύει ότι η κιργιζιανή μουσική δεν είναι μόνο «καλπασμός» και ένταση, αλλά και βαθιά, γαλήνια περισυλλογή.
Ακολουθούν οι λεπτομέρειες της κατασκευής του βήμα προς βήμα:
1. Η ΕΠΙΛΟΓΗ ΤΟΥ ΞΥΛΟΥ
Το Jetigen είναι ένα κοίλο αντηχείο. Για να αντέξει την πίεση των πολλών χορδών αλλά και να έχει καλή αντήχηση, χρησιμοποιούνται δύο είδη ξύλου:
Πεύκο ή Έλατο: Για την επάνω επιφάνεια (το καπάκι), καθώς είναι ελαφριά ξύλα που δονούνται εύκολα.
Σημύδα, Σφένδαμος ή Καρυδιά: Για το κυρίως σώμα και τα πλαϊνά, ώστε να δίνουν σταθερότητα και βάθος στον ήχο.
2. ΤΟ ΣΧΗΜΑ ΚΑΙ ΤΟ ΣΩΜΑ
Μήκος: Το σώμα έχει μήκος από 120 έως 150 εκατοστά.
Σκαφτό ή Συναρμολογούμενο: Στην αρχαία μορφή του, οι νομάδες σκάλιζαν ένα ενιαίο κομμάτι ξύλου (όπως το Komuz). Σήμερα, κατασκευάζεται συνήθως ως ένα επίμηκες ορθογώνιο κουτί, ελαφρώς πλατύτερο στη μία άκρη, για να ενισχύεται ο όγκος των χαμηλών συχνοτήτων.
3. ΤΟ ΜΥΣΤΙΚΟ: ΟΙ «ΑΣΤΡΑΓΑΛΟΙ» (ASYKS)
Αυτό είναι το πιο εντυπωσιακό στοιχείο της κατασκευής του. Αντί για σταθερούς καβαλάρηδες (bridges), το Jetigen χρησιμοποιεί αστραγάλους προβάτων.
Οι αστράγαλοι τοποθετούνται κάτω από κάθε χορδή.
Δεν είναι καρφωμένοι· κρατιούνται στη θέση τους μόνο από την πίεση της χορδής.
Λειτουργία: Μετακινώντας τον αστράγαλο δεξιά ή αριστερά, ο μουσικός αλλάζει το μήκος της χορδής που δονείται, κουρδίζοντας έτσι το όργανο με ακρίβεια.
4. ΟΙ ΧΟΡΔΕΣ ΚΑΙ ΤΑ ΚΛΕΙΔΙΑ
Αριθμός: Παραδοσιακά είχε 7 χορδές (εξού και το όνομα Jeti), αλλά τα σύγχρονα Jetigen έχουν φτάσει τις 15 ή και 21 χορδές.
Υλικό: Παλαιότερα χρησιμοποιούσαν στριμμένες τρίχες αλόγου. Σήμερα χρησιμοποιούνται μεταλλικές χορδές ή νάιλον, που δίνουν μεγαλύτερη διάρκεια στον ήχο (sustain).
Κλειδιά: Στη μία άκρη υπάρχουν ξύλινα κλειδιά (στριφτάρια) για το γενικό κούρδισμα, παρόμοια με αυτά του πιάνου ή του κανονιού.
Η ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΣΥΝΑΡΜΟΛΟΓΗΣΗΣ (ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ)
Λείανση: Το εσωτερικό του κουτιού λειαίνεται προσεκτικά για να μην εμποδίζεται η ροή του αέρα.
Ηχητικές Τρύπες: Ανοίγονται μικρές διακοσμητικές τρύπες στο πάνω καπάκι (συχνά σε σχήμα λουλουδιού ή ήλιου) για να βγαίνει ο ήχος.
Τέντωμα: Τοποθετούνται οι χορδές και κάτω από καθεμία μπαίνει ο αντίστοιχος αστράγαλος.
Κούρδισμα: Ο τεχνίτης μετακινεί τους αστραγάλους μέχρι το όργανο να «ισορροπήσει» ηχητικά.
Tip: Στο Κιργιστάν θεωρείται μεγάλη τέχνη όχι μόνο να παίζεις Jetigen, αλλά και να ξέρεις να το κουρδίζεις σωστά μετακινώντας τους αστραγάλους, καθώς η θερμοκρασία και η υγρασία αλλάζουν συνεχώς την τάση του ξύλου!
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου