GAMBANG (ΓΚΑΜΠΑΝΓΚ)

GAMBANG (ΓΚΑΜΠΑΝΓΚ)

Ελληνική Μουσικολογική Κατηγορία: Ιδιόφωνο Κρουστό με Ξύλινες Πλάκες (Ξυλόφωνο)

Το Gambang είναι ένα από τα πιο "γρήγορα" όργανα της ορχήστρας, καθώς ο μουσικός παίζει συνήθως σε οκτάβες με πολύ υψηλή ταχύτητα. Αποτελείται από 17 έως 21 ξύλινες πλάκες (ράβδους) τοποθετημένες

πάνω σε ένα βαθύ αντηχείο.

Η Επιλογή και η Προετοιμασία της Ξυλείας

Η κατασκευή του Gambang ξεκινά όχι στο εργαστήριο, αλλά στο δάσος. Το ξύλο που χρησιμοποιείται καθορίζει αν το όργανο θα έχει "ζωντανό" ήχο ή αν θα ακούγεται θαμπό.

• Το Ξύλο Kayu Jati (Τικ): Είναι η πιο δημοφιλής επιλογή λόγω της πυκνότητας και της αντοχής του. Ωστόσο, οι κορυφαίοι κατασκευαστές προτιμούν το Kayu Belian (σιδηρόξυλο του Βόρνεο) ή το Kayu Nangka (τζάκφρουτ) για τον ιδιαίτερο συντονισμό τους.

• Η Παλαίωση (Seasoning): Το ξύλο δεν κόβεται και χρησιμοποιείται αμέσως. Πρέπει να μείνει σε σκιερό μέρος για τουλάχιστον 10 έως 20 χρόνια. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, η υγρασία απομακρύνεται φυσικά και οι ίνες του ξύλου σταθεροποιούνται. Αν χρησιμοποιηθεί "φρέσκο" ξύλο, οι πλάκες θα σκεβρώσουν μέσα σε λίγους μήνες, καταστρέφοντας το κούρδισμα.

• Η Κοπή: Οι πλάκες κόβονται με τέτοιο τρόπο ώστε τα "νερά" (ίνες) του ξύλου να τρέχουν παράλληλα με το μήκος της πλάκας. Οποιοσδήποτε ρόζος ή ατέλεια στο ξύλο απορρίπτεται, καθώς θα προκαλούσε ανομοιόμορφη δόνηση.

Η Γεωμετρία και το Κούρδισμα των Ράβδων

Κάθε μία από τις 17-21 ράβδους του Gambang έχει διαφορετικό μήκος και πάχος.

• Φυσικό Μήκος: Οι χαμηλότερες νότες είναι μακριές και φαρδιές (έως 50-60 εκ.), ενώ οι υψηλές είναι μικρές και στενές (περίπου 25-30 εκ.).

• Η Τεχνική της Πλάνης: Το κούρδισμα γίνεται με την αφαίρεση υλικού από την κάτω πλευρά της ράβδου.

  • Αν ο κατασκευαστής αφαιρέσει ξύλο από το κέντρο της κάτω πλευράς, η ράβδος γίνεται πιο λεπτή και άρα πιο εύκαμπτη, με αποτέλεσμα η συχνότητα να πέφτει (πιο μπάσο).

  • Αν λιμάρει τις άκρες της ράβδου, μειώνει το μήκος της και η συχνότητα ανεβαίνει (πιο πρίμο).

• Η Λεπτότητα του Ήχου: Σε αντίθεση με το μέταλλο, το ξύλο δεν συγχωρεί λάθη. Αν αφαιρεθεί έστω και ένα χιλιοστό παραπάνω, η ράβδος αχρηστεύεται.

Το Αντηχείο "Κιβώτιο" (Gerobongan)

Το αντηχείο του Gambang είναι μια επιμήκης ξύλινη σκάφη, συχνά διακοσμημένη με περίτεχνα σκαλίσματα.

• Σχήμα Βάρκας: Το εσωτερικό είναι κενό και το σχήμα του θυμίζει μικρή βάρκα. Ο σχεδιασμός αυτός επιτρέπει στον αέρα να κυκλοφορεί κάτω από όλες τις ράβδους.

• Στήριξη των Ράβδων: Οι ράβδοι δεν βιδώνονται. Στηρίζονται πάνω σε δύο μακριές λωρίδες από μαλακό δέρμα ή τσόχα που τρέχουν κατά μήκος των άκρων του αντηχείου. Συγκρατούνται στη θέση τους από μικρούς ξύλινους ή μεταλλικούς πείρους που περνούν μέσα από τρύπες στις άκρες των ράβδων.

• Απομόνωση Κραδασμών: Η χρήση της τσόχας είναι κρίσιμη για να μην μεταφέρεται η ενέργεια της κρούσης στο κιβώτιο, κάτι που θα προκαλούσε έναν "ξερό" θόρυβο.

Οι Κόπανοι (Tabuh Gambang)

Λόγω της ταχύτητας του Gambang, οι κόπανοι πρέπει να είναι ελαφριοί και εύκαμπτοι.

• Η Λαβή: Κατασκευάζεται από εύκαμπτο ξύλο ή μπαμπού και είναι αρκετά μακριά (περίπου 35-40 εκ.). Η ευκαμψία επιτρέπει στον παίκτη να χρησιμοποιεί την επαναφορά (bounce) της κεφαλής για γρήγορα τρέμολα.

• Η Κεφαλή: Είναι δισκοειδής, συνήθως από ξύλο ή σκληρό καουτσούκ, και τυλίγεται σφιχτά με λεπτό νήμα ή τσόχα. Η κεφαλή πρέπει να είναι αρκετά μαλακή ώστε να μην "σπάει" τις ίνες του ξύλου της ράβδου, αλλά αρκετά σκληρή ώστε να παράγει έναν καθαρό κρουστό ήχο.

Η Σημασία στη Δημοσίευση και τον Πολιτισμό

Το Gambang θεωρείται το όργανο που δίνει την "κίνηση" στο Gamelan. Στην κατασκευή του, η αισθητική του ξύλου είναι πρωταρχική. Συχνά το αντηχείο βάφεται με βαθύ κόκκινο ή μαύρο λάκα και διακοσμητικά φύλλα χρυσού. Είναι το όργανο που συνδέει τη δασική φύση της Ινδονησίας με την εκλεπτυσμένη μουσική της αυλής.