2. ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΑΦΡΙΚΗ: Η ΗΧΩ ΤΗΣ
ΠΡΩΤΟΓΟΝΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑΣ
Η Κεντρική Αφρική, μια περιοχή που κυριαρχείται από το απέραντο λεκάνη του ποταμού Κονγκό και τα πυκνά τροπικά δάση του Καμερούν, της Γκαμπόν και της Κεντροαφρικανικής Δημοκρατίας, αποτελεί ένα από τα πιο ιδιαίτερα μουσικά οικοσυστήματα του πλανήτη. Εδώ, η μουσική δεν γεννήθηκε στα παλάτια, αλλά μέσα στην υγρασία του δάσους, ως ένας κώδικας επιβίωσης και μια διαρκής συνομιλία με τη φύση.
Η ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΥΦΩΝΙΑΣ ΤΩΝ ΠΥΓΜΑΙΩΝ
Οι φυλές των Πυγμαίων (Aka, Baka, Mbuti) είναι οι αρχαιότεροι κάτοικοι αυτών των δασών. Η μουσική τους παράδοση θεωρείται από τους ανθρωπολόγους ως μια «απολιθωμένη» μορφή της πρώιμης ανθρώπινης έκφρασης, η οποία όμως διαθέτει μια μαθηματική πολυπλοκότητα που σοκάρει.
Ο Μύθος του Δάσους: Για τους Baka, το δάσος δεν είναι απλώς δέντρα. Είναι ο «Jengi», το πνεύμα του δάσους. Η μουσική είναι το μέσο για να «ξυπνήσουν» το δάσος. Πιστεύουν ότι αν το δάσος κοιμηθεί, η τύχη θα τους εγκαταλείψει, το κυνήγι θα αποτύχει και η αρρώστια θα έρθει. Έτσι, το τραγούδι είναι μια καθημερινή υποχρέωση συντήρησης του σύμπαντος.
Η Τεχνική του Yodel και της Αντίστιξης: Η μουσική των Πυγμαίων στερείται κεντρικής μελωδίας. Βασίζεται στην έννοια της «δημοκρατικής σύνθεσης». Κάθε μέλος της κοινότητας —από το παιδί μέχρι τον γέροντα— προσθέτει μια μικρή φωνητική γραμμή. Αυτές οι γραμμές δεν συμπίπτουν, αλλά συμπληρώνουν η μία την άλλη (hocketing). Το αποτέλεσμα είναι ένας ήχος που μοιάζει να περιστρέφεται γύρω από τον εαυτό του, χωρίς αρχή και τέλος. Το Yodel (η γρήγορη εναλλαγή από χαμηλές σε υψηλές νότες) χρησιμοποιείται για να γεμίσει τα κενά των συχνοτήτων του δάσους, επιτρέποντας στους ανθρώπους να παραμένουν σε επαφή ενώ κυνηγούν σε πυκνή βλάστηση.
ΤΟ ΣΩΜΑ ΩΣ ΤΟ ΑΠΟΛΥΤΟ ΟΡΓΑΝΟ
Σε ένα περιβάλλον όπου η υγρασία σαπίζει το ξύλο και καταστρέφει τις χορδές, οι κάτοικοι της Κεντρικής Αφρικής ανέπτυξαν την τέχνη των «άυλων» οργάνων.
Liquindi: Το Τύμπανο του Νερού
Μία από τις πιο εντυπωσιακές μουσικές πρακτικές στον κόσμο είναι το Liquindi. Οι γυναίκες των φυλών Baka συγκεντρώνονται στο ποτάμι. Μετατρέπουν την επιφάνεια του νερού σε μεμβράνη τυμπάνου.
Η Τεχνική: Βυθίζουν τις παλάμες τους με συγκεκριμένη γωνία, παγιδεύοντας αέρα. Το αποτέλεσμα είναι ένας βαθύς, υπόκωφος ήχος που αντηχεί μέσα στο νερό.
Η Πολυρρυθμία: Μία γυναίκα κρατά τον βασικό χτύπο (μπάσο) και οι υπόλοιπες δημιουργούν σύνθετους ρυθμούς από πάνω. Είναι μια μουσική που δεν απαιτεί τίποτα άλλο εκτός από τη γνώση του σώματος και τον σεβασμό στο νερό.
Το Σώμα ως Κρουστό (Body Percussion)
Οι άνδρες χρησιμοποιούν τα χτυπήματα στο στήθος και τους μηρούς για να δημιουργήσουν ρυθμικά μοτίβα που συνοδεύουν το κυνήγι. Ο ήχος του χτυπήματος στο στήθος έχει διαφορετική συχνότητα αν το στόμα είναι ανοιχτό ή κλειστό, επιτρέποντας στον «μουσικό» να παράγει μελωδικούς ρυθμούς μόνο με τον δικό του θώρακα.
ΛΕΠΤΟΜΕΡΗΣ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ ΤΩΝ ΟΡΓΑΝΩΝ
LIKEMBE: ΤΟ «ΠΙΑΝΟ» ΤΟΥ ΚΟΝΓΚΟ
Το Likembe είναι το πιο διαδεδομένο όργανο στην Κεντρική Αφρική. Αν και μοιάζει με την Mbira της Ζιμπάμπουε, η κατασκευή του στην περιοχή του Κονγκό έχει ιδιαιτερότητες που το κάνουν μοναδικό.
Η Επιλογή του Ξύλου: Η βάση (αντηχείο) σκαλίζεται από ξύλο Iroko ή Padauk. Το εσωτερικό του σκαλίζεται έτσι ώστε να δημιουργείται ένα κοίλο δωμάτιο που ενισχύει τις χαμηλές συχνότητες.
Οι Μεταλλικές Γλώσσες: Παραδοσιακά, οι σιδηρουργοί σφυρηλατούσαν το μέταλλο μέχρι να γίνει λεπτό και ελαστικό. Σήμερα, οι παίκτες προτιμούν το ατσάλι από παλιές ομπρέλες ή ακτίνες ποδηλάτων, καθώς έχει μεγαλύτερη διάρκεια δόνησης.
Το «Buzz» (Ο Βόμβος): Στη βάση κάθε γλώσσας τοποθετούνται μικρά μεταλλικά δαχτυλίδια. Αυτό δεν είναι τυχαίο· ο βόμβος που παράγεται θεωρείται ότι είναι η «φωνή των προγόνων» που παρεμβάλλεται στον καθαρό ήχο, προσθέτοντας μια πνευματική διάσταση.
Το Κούρδισμα: Γίνεται με τη μετακίνηση των γλωσσών μπρος και πίσω πάνω στον καβαλάρη. Οι κλίμακες που χρησιμοποιούνται είναι συνήθως πεντατονικές, αλλά προσαρμοσμένες στις φωνητικές ιδιαιτερότητες της κάθε φυλής.
LOKOLE: ΤΟ ΤΥΜΠΑΝΟ ΠΟΥ ΜΕΤΑΔΙΔΕΙ ΛΟΓΟ
Το Lokole (Slit Drum) είναι ίσως το πιο σημαντικό επικοινωνιακό εργαλείο στην ιστορία της Αφρικής.
Κατασκευή: Ο μουσικός επιλέγει έναν κορμό δέντρου που έχει πέσει φυσικά. Το ξύλο πρέπει να είναι σκληρό και ηχηρό. Σκαλίζει μια μακρόστενη σχισμή κατά μήκος του κορμού. Η δεξιοτεχνία έγκειται στο να κάνει το ένα «χείλος» της σχισμής πιο λεπτό από το άλλο.
Η Γλώσσα του Τυμπάνου: Επειδή οι γλώσσες του Κονγκό είναι τονικές (η ίδια λέξη σημαίνει διαφορετικά πράγματα ανάλογα με το αν την πεις σε υψηλό ή χαμηλό τόνο), το Lokole μπορεί να μιμηθεί την ανθρώπινη ομιλία. Το λεπτό χείλος παράγει την υψηλή νότα και το παχύ τη χαμηλή.
Εμβέλεια: Ένα μεγάλο Lokole μπορεί να ακουστεί σε απόσταση 10-15 χιλιομέτρων μέσα στο δάσος, ενημερώνοντας για γάμους, πολέμους ή την άφιξη ξένων.
Η ΥΠΝΩΤΙΚΗ ΔΟΜΗ ΚΑΙ Ο ΧΟΡΟΣ
Η μουσική της Κεντρικής Αφρικής δεν έχει «τέλος». Είναι κυκλική. Αυτό εξυπηρετεί έναν συγκεκριμένο σκοπό: την έκσταση. Στις τελετές των φυλών Mangbetu, ο ρυθμός των τυμπάνων αυξάνεται σταδιακά μέχρι οι συμμετέχοντες να χάσουν την αίσθηση του εαυτού τους και να γίνουν ένα με την κοινότητα. Η επανάληψη λειτουργεί ως «νοητική πλύση», απομακρύνοντας το άγχος και τον φόβο του θανάτου.
Η ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΜΕΤΕΞΕΛΙΞΗ: CONGOLESE RUMBA
Δεν μπορεί κανείς να μιλήσει για την Κεντρική Αφρική χωρίς να αναφέρει την εξέλιξη αυτών των ρυθμών στη σύγχρονη εποχή. Στα μέσα του 20ού αιώνα, οι παραδοσιακοί ρυθμοί συνδυάστηκαν με την κουβανέζικη rumba, δημιουργώντας τη Congolese Rumba και αργότερα τη Soukous. Η ηλεκτρική κιθάρα στο Κονγκό παίζεται με έναν τρόπο που θυμίζει έντονα το Likembe: γρήγορες, επαναλαμβανόμενες νότες που δημιουργούν ένα μελωδικό «χαλί». Καλλιτέχνες όπως ο Franco και ο Tabu Ley Rochereau πήραν την πολυφωνία του δάσους και την έβαλαν στα clubs της Κινσάσα, κάνοντας όλη την Αφρική να χορεύει.
ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ
Η μουσική της Κεντρικής Αφρικής είναι η απόδειξη ότι ο άνθρωπος μπορεί να βρει αρμονία ακόμα και στις πιο σκληρές συνθήκες. Από το κελάηδισμα των Πυγμαίων μέχρι τον βαθύ ήχο του Lokole, κάθε νότα είναι ένας δεσμός με τη γη. Είναι μια μουσική που δεν ζητά την προσοχή σου ως θέαμα, αλλά σε προσκαλεί να γίνεις μέρος της, να χτυπήσεις τα χέρια σου, να τραγουδήσεις μια γραμμή και να χαθείς μέσα στον αιώνιο ρυθμό του δάσους.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου