Ολοκληρώνουμε το μεγαλειώδες οδοιπορικό μας στην αφρικανική ήπειρο με την 6η Ενότητα, που αφορά τη Μαδαγασκάρη και τα Νησιά του Ινδικού Ωκεανού. Εδώ, η μουσική αποτελεί ένα μοναδικό παγκόσμιο φαινόμενο, καθώς είναι το σημείο όπου η Αφρική συναντά την Ασία και την Πολυνησία,
δημιουργώντας έναν ήχο που δεν μοιάζει με τίποτα άλλο στην ηπειρωτική Αφρική.
Η Μαδαγασκάρη, το τέταρτο μεγαλύτερο νησί του κόσμου, είναι ένας κόσμος από μόνος του. Μουσικά, αποτελεί ένα αίνιγμα. Ενώ γεωγραφικά ανήκει στην Αφρική, οι πρώτοι κάτοικοί της έφτασαν από την Ινδονησία και τη Μαλαισία πριν από 2.000 χρόνια,
διασχίζοντας τον Ινδικό Ωκεανό. Αυτή η διπλή καταγωγή —αφρικανική και αυστρονησιακή— δημιούργησε μια μουσική παράδοση που συνδυάζει την αφρικανική ρυθμική πολυπλοκότητα με την ασιατική μελωδική λεπτότητα και τη χρήση οργάνων από μπαμπού.Η VALIHA: ΤΟ ΕΘΝΙΚΟ ΟΡΓΑΝΟ ΤΟΥ ΜΠΑΜΠΟΥ
Αν η Kora είναι το σύμβολο της Δυτικής Αφρικής, η Valiha είναι η ψυχή της Μαδαγασκάρη. Πρόκειται για μια κυλινδρική άρπα-ζither, η οποία αποτελεί την απόλυτη απόδειξη των ασιατικών ριζών των Μαλγάσιων, καθώς παρόμοια όργανα συναντώνται μόνο στο Βόρνεο και στις Φιλιππίνες.
Λεπτομερής Κατασκευή και Μηχανική
Η Valiha είναι ένα θαύμα εφευρετικότητας, καθώς κατασκευάζεται από τα υλικά που προσφέρει η πλούσια φύση του νησιού.
Το Σώμα: Χρησιμοποιείται ένα στέλεχος μπαμπού μεγάλου μήκους (περίπου 60-120 εκατοστά). Το μπαμπού πρέπει να είναι απόλυτα ξηρό και ομοιόμορφο, καθώς το ίδιο το σώμα του φυτού λειτουργεί ως το αντηχείο.
Οι Χορδές (Η Αρχέγονη Μορφή): Στην παραδοσιακή Valiha, οι χορδές είναι «ετερόφωνες». Αυτό σημαίνει ότι ο οργανοποιός δεν προσθέτει χορδές, αλλά χαράζει τον εξωτερικό φλοιό του μπαμπού σε λεπτές ίνες. Στη συνέχεια, τοποθετεί μικρά ξύλινα γεφυράκια (γέφυρες) κάτω από αυτές τις ίνες για να τις ανασηκώσει και να τις τεντώσει.
Η Σύγχρονη Μορφή: Σήμερα, οι μουσικοί χρησιμοποιούν μεταλλικές χορδές (συχνά από καλώδια φρένων ποδηλάτου) που τοποθετούνται περιμετρικά γύρω από τον κύλινδρο. Αυτό δίνει στο όργανο έναν πιο δυνατό, κρυστάλλινο και «άρπιστο» ήχο.
Το Κούρδισμα: Γίνεται με τη μετακίνηση των μικρών ξύλινων γεφυρών κατά μήκος του κυλίνδρου, αλλάζοντας την τάση της κάθε χορδής.
Η ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΤΟΥ ΗΧΟΥ ΚΑΙ Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΠΑΙΞΙΜΑΤΟΣ
Ο ήχος της Valiha είναι αιθέριος, γλυκός και εξαιρετικά γρήγορος. Ο μουσικός κρατά το όργανο κάθετα ή διαγώνια στην αγκαλιά του και χρησιμοποιεί τα νύχια των δακτύλων του και των δύο χεριών για να «τσιμπά» τις χορδές περιμετρικά. Η τεχνική αυτή απαιτεί τρομερή δεξιοτεχνία, καθώς οι νότες διαδέχονται η μία την άλλη με καταιγιστικό ρυθμό, δημιουργώντας ένα ηχητικό αποτέλεσμα που θυμίζει τρεχούμενο νερό.
ΤΟ ΣΤΥΛ SALEGY: Ο ΡΥΘΜΟΣ ΤΗΣ ΕΚΣΤΑΣΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΧΑΡΑΣ
Αν η Valiha αντιπροσωπεύει τη μελωδία, ο Salegy αντιπροσωπεύει τον ρυθμό. Είναι το πιο δημοφιλές μουσικό και χορευτικό στυλ της Μαδαγασκάρης, που κυριαρχεί στις βόρειες παραλιακές περιοχές.
Ο Ρυθμός: Ο Salegy βασίζεται σε έναν εξαιρετικά γρήγορο ρυθμό 6/8 ή 12/8. Είναι ένας ρυθμός που σε αναγκάζει να κινηθείς, χαρακτηριζόμενος από συνεχή παλαμάκια και μια «ανήσυχη» μπασογραμμή.
Η Σύγχρονη Εξέλιξη: Στη σύγχρονη εκδοχή του, ο Salegy χρησιμοποιεί ηλεκτρικές κιθάρες. Οι κιθαρίστες όμως δεν παίζουν δυτικά ακόρντα· μιμούνται με τις χορδές της κιθάρας τα γρήγορα μελωδικά σχήματα της Valiha και του Marovany (ένα άλλο παραδοσιακό ξυλόφωνο-ζither).
Καλλιτέχνες: Ο Jaojoby, γνωστός ως ο «Βασιλιάς του Salegy», έκανε αυτόν τον ρυθμό παγκοσμίως γνωστό, αποδεικνύοντας ότι η Μαδαγασκάρη έχει μια ενέργεια που μπορεί να συγκριθεί με τη Soukous του Κονγκό, αλλά με μια δική της, νησιώτικη αύρα.
FAMADIHANA: Η ΜΟΥΣΙΚΗ ΠΟΥ ΕΝΩΝΕΙ ΖΩΝΤΑΝΟΥΣ ΚΑΙ ΝΕΚΡΟΥΣ
Η πιο συγκλονιστική χρήση της μουσικής στη Μαδαγασκάρη γίνεται στην τελετή Famadihana (Η Επιστροφή των Νεκρών). Οι Μαλγάσιοι έχουν μια μοναδική σχέση με τους προγόνους τους. Κάθε λίγα χρόνια, βγάζουν τους νεκρούς από τους τάφους, τους τυλίγουν σε νέα μεταξωτά σάβανα και γιορτάζουν μαζί τους.
Ο Ρόλος της Μουσικής: Η τελετή αυτή δεν είναι πένθιμη. Είναι μια τεράστια γιορτή. Χάλκινα πνευστά (τρομπέτες, τρομπόνια) και τύμπανα παίζουν ασταμάτητα. Οι ζωντανοί χορεύουν κρατώντας τους νεκρούς στους ώμους τους.
Η Φιλοσοφία: Πιστεύουν ότι οι πρόγονοι αγαπούν τη μουσική και τον χορό. Αν η μουσική σταματήσει, η σύνδεση με το παρελθόν σπάει. Είναι μια πράξη αγάπης και μνήμης που κρατά την κοινότητα ενωμένη μέσω του ρυθμού.
ΑΛΛΑ ΟΡΓΑΝΑ ΤΩΝ ΝΗΣΩΝ
MAROVANY: Μια ξύλινη εκδοχή της Valiha σε σχήμα κουτιού. Έχει χορδές και στις δύο πλευρές και παράγει έναν πιο βαθύ και τραχύ ήχο, ιδανικό για τις τελετές επίκλησης πνευμάτων (Tromba).
SODINA: Ένα φλάουτο από μπαμπού ή μέταλλο. Ο Rakoto Frah, ο πιο διάσημος παίκτης Sodina, μπορούσε να βγάλει απίστευτα σύνθετες μελωδίες από ένα απλό κομμάτι σωλήνα. Ο ήχος της Sodina είναι η «φωνή» των υψιπέδων της Μαδαγασκάρης.
KABOSY: Μια μικρή χειροποίητη κιθάρα με τετράγωνο σώμα και μισά τάστα, που χρησιμοποιείται για να δίνει τον ρυθμό στα λαϊκά τραγούδια του δρόμου.
ΟΙ ΣΕΫΧΕΛΛΕΣ ΚΑΙ ΤΟ MOUTYA
Στις Σεϋχέλλες, η μουσική Moutya είναι ο ήχος της αντίστασης των σκλάβων. Παίζεται με μεγάλα τύμπανα από δέρμα κατσίκας που θερμαίνονται πάνω στη φωτιά για να τεντώσουν και να βγάλουν τον σωστό ήχο. Οι στίχοι της Moutya ήταν ιστορικά ένας τρόπος για τους σκλάβους να παραπονούνται για τα αφεντικά τους χωρίς εκείνοι να το καταλαβαίνουν, χρησιμοποιώντας μεταφορές και τοπικές διαλέκτους.
ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ 6ης ΕΝΟΤΗΤΑΣ: Η ΑΦΡΙΚΗ ΤΟΥ ΩΚΕΑΝΟΥ
Η μουσική των νησιών του Ινδικού Ωκεανού μας διδάσκει ότι τα σύνορα είναι τεχνητά. Στη Μαδαγασκάρη, η Αφρική και η Ασία έδωσαν τα χέρια και δημιούργησαν κάτι εντελώς καινούργιο. Η Valiha δεν είναι απλώς ένα όργανο· είναι το σύμβολο μιας ταυτότητας που αρνείται να περιοριστεί σε μία μόνο ήπειρο.
Με την ολοκλήρωση αυτής της ενότητας, κλείνουμε το οδοιπορικό μας. Έχουμε πλέον καλύψει:
Δυτική Αφρική: Το έπος του Sundiata και την Kora.
Κεντρική Αφρική: Την πολυφωνία του δάσους και το Likembe.
Ανατολική Αφρική: Την πνευματική Begena και το σύστημα Qenet.
Νότια Αφρική: Την Mbira των προγόνων και τη δύναμη της φωνής.
Βόρεια Αφρική: Την έκσταση των Gnawa και το ούτι.
Νήσοι Ινδικού: Τη μαγεία του μπαμπού και της Valiha.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου