MVSICA: ΟΤΑΝ Η ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ «ΧΑΡΑΞΕ» ΤΟΝ ΗΧΟ

 

Ο Ήχος που Έγινε Εικόνα

Η Αναγέννηση ήταν μια εποχή όπου η γνώση, η φιλοσοφία και η τέχνη συγχωνεύτηκαν, αναζητώντας την απόλυτη αρμονία. Ανάμεσα στα τόσα

αριστουργήματα, μια σειρά χαρακτικών ξεχωρίζει για την ικανότητά της να μετατρέπει τις

Ασκοειδή: Η Μεγάλη Οικογένεια του «Τεχνητού Πνεύμονα» (3)

 «Ο άσκαυλος δεν είναι το όργανο του παρελθόντος, αλλά η απόδειξη της διάρκειας. Από την αρχαία

Το Sruti upanga (γνωστό και ως bhazana-śruti, druthi, ή nosbug) είναι ένας παραδοσιακός άσκαυλος από το Ταμίλ Ναντού της Νότιας Ινδίας.

"σύμφωνια" μέχρι τις σύγχρονες ορχήστρες, ο ασκός παραμένει ένας πνεύμονας που μετατρέπει την ανθρώπινη ανάσα σε πολιτισμό. Είτε από δέρμα τράγου είτε από Gore-Tex, η δόνηση του καλαμιού θα συνεχίσει να καλεί τους ανθρώπους σε χορό, σε πόλεμο και σε έκσταση.»

Ασκοειδή: Η Μεγάλη Οικογένεια του «Τεχνητού Πνεύμονα» (2)

 

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 10: Η ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΗ & ΑΡΑΒΙΚΗ ΖΩΝΗ (35 ΟΡΓΑΝΑ)

Στη ζώνη αυτή η Ομάδα 1 (χωρίς ισοκράτη) και η Ομάδα 4 (πολυφωνικά) κυριαρχούν. Ο ήχος είναι ξηρός, έντονος και συνδεδεμένος με το καλοκαιρινό τοπίο και την κτηνοτροφία.

10.1 Ελλάδα: Η Τριάδα του Αιγαίου και της Ενδοχώρας

Ασκοειδή: Η Μεγάλη Οικογένεια του «Τεχνητού Πνεύμονα» (1)

 

Ασκοειδή: Ένας Πλήρης Οδηγός για τα Όργανα του «Ασκού»

Γιατί αποφασίσαμε να χαρτογραφήσουμε την οικογένεια των Ασκοειδών; Η ανάγκη προέκυψε από τη συχνή σύγχυση: Πολλοί αποκαλούν «γκάιντα» οτιδήποτε έχει δέρμα, αγνοώντας τις τεράστιες κατασκευαστικές και ηχητικές διαφορές τους.

Στην επίσημη εθνομουσικολογία (σύστημα Sachs-Hornbostel), τα όργανα αυτά ονομάζονται Αερόφωνα με γλωσσίδι και ασκό (Reed aerophones with reservoir). Εμείς, για λόγους σαφήνειας, χωρίζουμε αυτή την παγκόσμια οικογένεια σε τέσσερα διακριτά «Στρατόπεδα».

Τι είναι τα Ασκοειδή και γιατί ο Ασκός;

Η ειδοποιός διαφορά από τους άσαυλους αυλούς (όπως η φλογέρα ή η Zummara) είναι ο ασκός. Ο ασκός λειτουργεί ως «τεχνητός πνεύμονας», επιτρέποντας στον μουσικό να παρέχει αδιάκοπη ροή αέρα στα καλάμια. Αυτό επιτρέπει:

• Αδιάκοπο ήχο: Δεν υπάρχει κενό για ανάσα.

• Πολυφωνία: Ο ασκός τροφοδοτεί πολλούς σωλήνες ταυτόχρονα.

• Ένταση: Ο ήχος γίνεται πιο δυνατός και διαπεραστικός.

Αυτός είναι ο Άσκαυλος: η αρχαία και επίσημη ονομασία για το όργανο που «νίκησε» την ανάγκη του ανθρώπου να σταματά για ανάσα.

---

Τα 4 Στρατόπεδα των Ασκοειδών

Παγκοσμίως, τα ασκοειδή χωρίζονται σε τέσσερις κατηγορίες βάσει της κατασκευής τους:

1. Το Στρατόπεδο της Τσαμπούνας (Double-chanter pipes)

Είναι η πιο αρχέγονη μορφή (χωρίς Drone). Ο ασκός δίνει αέρα σε δύο παράλληλους σωλήνες με τρύπες και ο μουσικός παίζει τη μελωδία και στους δύο ταυτόχρονα.

• Χαρακτηριστικά: Οξύς, ωμός και διονυσιακός ήχος.

• Παραδείγματα: Η ελληνική Τσαμπούνα (Αιγαίο), η μαλτέζικη Żaqq, το ποντιακό Tulum.

2. Το Στρατόπεδο της Γκάιντας (Drone pipes)

Εδώ ο ασκός τροφοδοτεί έναν σωλήνα για τη μελωδία και έναν (ή περισσότερους) μακρύ σωλήνα που βγάζει μια σταθερή χαμηλή νότα συνοδείας (μπάσο/ισοκράτης).

• Χαρακτηριστικά: Πλούσιος ηχητικός όγκος που γεμίζει τον χώρο.

• Παραδείγματα: Η θρακιώτικη Γκάιντα, η σκωτσέζικη Highland Bagpipe, η ισπανική Gaita.

3. Το Στρατόπεδο των Bellows-blown Pipes (Με φυσερό)

Αυτά τα όργανα δεν φυσούνται με το στόμα. Ο μουσικός χρησιμοποιεί ένα φυσερό (bellows) κάτω από τον έναν αγκώνα για να γεμίζει τον ασκό.

• Χαρακτηριστικά: Επιτρέπει στον μουσικό να τραγουδάει ενώ

  
  
  
  
  παίζει. Ο ήχος είναι πιο γλυκός και σταθερός.

• Παραδείγματα: Η ιρλανδική Uilleann Pipes, η γαλλική
  
  Musette.

4. Το Στρατόπεδο των «Υβριδικών» (Polyphonic bagpipes)

Zummara: Η Διπλή Φωνή του Καλαμιού

 

 Η Zummara είναι ένα από τα πιο αρχαία και διαδεδομένα πνευστά όργανα της Μεσογείου και της Μέσης Ανατολής. Παρά την απλή του εμφάνιση, ο ήχος του είναι διαπεραστικός, πλούσιος και ικανός να καθοδηγήσει ολόκληρα γλέντια. Τι είναι η Zummara; Πρόκειται για ένα διπλό κλαρίνο (double pipe).

Żaqq (της μαλτέζικη τσαμπούνα)

 

Η κατασκευή της Żaqq (της μαλτέζικης γκάιντας) είναι μια ιδιαίτερη και αρχέγονη διαδικασία, καθώς το όργανο αυτό διαφέρει από τις περισσότερες ευρωπαϊκές γκάιντες λόγω της παντελούς απουσίας ξύλου από το σώμα του.

Ακολουθούν τα βασικά στάδια της κατασκευής, όπως προκύπτουν από την παράδοση και την πρακτική των τεχνιτών:

1. Ο Ασκός (The Bag)

• Υλικό: Φτιάχνεται από ολόκληρο το δέρμα ενός ζώου, όπως κατσίκας, κουταβιού ή γαϊδουριού.

• Ιδιαιτερότητα: Το δέρμα δεν αποτριχώνεται. Γυρίζεται με το τρίχωμα προς τα έξω, δίνοντας στο

  
  
  όργανο τη χαρακτηριστική τριχωτή του εμφάνιση.

• Προετοιμασία: Το δέρμα επεξεργάζεται έτσι ώστε να παραμείνει εύκαμπτο και αεροστεγές, χωρίς τη χρήση ξύλινων στηριγμάτων (stocks) στις ενώσεις.

2. Το Σύστημα Ήχου (The Chanter / Żummara)

Η καρδιά του ήχου της Żaqq είναι η Zummara, η οποία τοποθετείται στη βάση του ασκού.

• Διπλό Καλάμι: Αποτελείται από δύο παράλληλους σωλήνες από καλάμι (Arundo donax).