ΣΑΡΟΝ

SARON (ΣΑΡΟΝ)

Ελληνική Μουσικολογική Κατηγορία: Ιδιόφωνο Κρουστό με Μεταλλικές Πλάκες (Μεταλλόφωνο)

Το Saron είναι το όργανο που μεταφέρει την κύρια μελωδία (balungan) στην ορχήστρα. Χωρίζεται σε τρία μεγέθη: το Saron Demung (το χαμηλότερο/βαρύτονο), το Saron Barung (το μεσαίο) και το Saron Peking (το υψηλότερο/οξύτονο).

Η Ιεροτελεστία και η Χημεία του Κράματος (Gangsa)

Η κατασκευή του Saron ξεκινά από τη δημιουργία του κράματος Gangsa. Στην Ινδονησία, η

μεταλλουργία οργάνων θεωρείται ιερή τέχνη και ο αρχιτεχνίτης ονομάζεται Empu, τίτλος που δίνεται και στους κατασκευαστές των ιερών εγχειριδίων Kris.

• Η Σύνθεση: Το κράμα αποτελείται από καθαρό χαλκό (Cu) και κασσίτερο (Sn). Η αναλογία είναι αυστηρά $10:3$ (tiga-sepuluh). Αυτό το συγκεκριμένο μείγμα επιλέγεται γιατί προσφέρει την ιδανική ισορροπία μεταξύ σκληρότητας και ελαστικότητας. Ο υπερβολικός κασσίτερος θα έκανε την πλάκα να σπάσει σαν γυαλί κατά την κρούση, ενώ ο υπερβολικός χαλκός θα την έκανε πολύ μαλακή, με αποτέλεσμα "θολό" ήχο χωρίς διάρκεια.

• Η Τήξη: Το μέταλλο λιώνει σε ειδικά χωνευτήρια μέσα σε φούρνους που τροφοδοτούνται με ξυλάνθρακα. Η θερμοκρασία ελέγχεται εμπειρικά από το χρώμα της φλόγας. Όταν το μέταλλο φτάσει στην κατάσταση της πλήρους ρευστότητας, χύνεται σε ορθογώνια καλούπια από πηλό. Αυτό το στάδιο ονομάζεται mbeled.

Η Τεχνική της Σφυρηλάτησης (Tempa)

Μόλις η πλάκα κρυώσει και βγει από το καλούπι, ξεκινά η επίπονη διαδικασία της σφυρηλάτησης. Μια ομάδα 4 έως 5 τεχνιτών, οι Pandhe, κάθονται γύρω από ένα αμόνι.

1. Θέρμανση: Η πλάκα πυρώνεται μέχρι να αποκτήσει ένα λαμπρό πορτοκαλί χρώμα.

2. Ρυθμική Κρούση: Οι τεχνίτες χτυπούν την πλάκα με βαριά σφυριά σε έναν απόλυτα συγχρονισμένο κύκλο. Αυτή η διαδικασία δεν δίνει απλώς σχήμα στο μέταλλο· αλλάζει τη μοριακή του δομή. Η σφυρηλάτηση "κλείνει" τους πόρους του μετάλλου και ευθυγραμμίζει τους κρυστάλλους, επιτρέποντας στα ηχητικά κύματα να ταξιδεύουν ταχύτερα και πιο ομοιόμορφα.

3. Διαμόρφωση: Η πλάκα του Saron πρέπει να έχει μια ελαφριά καμπυλότητα στην πάνω πλευρά (σαν το σήμα της Nike αλλά πιο επίπεδο) και να είναι παχύτερη στο κέντρο από ό,τι στις άκρες. Αυτό το σχήμα "φυλακίζει" τη βασική συχνότητα στο κέντρο της πλάκας, μειώνοντας τις ανεπιθύμητες δευτερεύουσες αρμονικές.

Το Αντηχείο (Rancakan): Ακουστική και Ξυλουργική

Το ξύλινο πλαίσιο του Saron δεν είναι απλώς μια βάση, αλλά ένας υπολογισμένος θάλαμος αντήχησης.

• Επιλογή Ξύλου: Χρησιμοποιείται κυρίως το ξύλο Jati (Τικ) ή Nangka (Jackfruit). Το ξύλο αυτό πρέπει να έχει "στεγνώσει" φυσικά για τουλάχιστον μία δεκαετία ώστε να μην σκεβρώσει με τις αλλαγές της υγρασίας, κάτι που θα κατέστρεφε το κούρδισμα.

• Η Κοιλότητα (Resonator): Το εσωτερικό του ξύλου σκάβεται με το χέρι δημιουργώντας μια κοιλότητα σε σχήμα σκάφους. Ο όγκος του αέρα μέσα στην κοιλότητα πρέπει να είναι τέτοιος ώστε η ιδιοσυχνότητά του να ενισχύει τον ήχο των πλακών. Στο Saron Peking, επειδή οι πλάκες είναι μικρές και οξείες, ο θάλαμος είναι πολύ στενός για να "πετάει" τον ήχο γρήγορα προς τα έξω.

• Η Ανάρτηση: Οι επτά πλάκες στηρίζονται πάνω σε μεταλλικούς ή ξύλινους πείρους που περνούν μέσα από τρύπες στις άκρες των πλακών. Κάτω από τις πλάκες τοποθετούνται λωρίδες από μαλακό υλικό (παραδοσιακά στριμμένο βαμβακερό ύφασμα ή καουτσούκ), ώστε η πλάκα να μην έρχεται σε άμεση επαφή με το ξύλο. Αυτό το "μαξιλάρι" είναι κρίσιμο: αν η πλάκα ακουμπήσει στο ξύλο, η δόνηση θα σταματήσει αμέσως (damping).

Η Τέχνη του Κουρδίσματος (Nglaras)

Το κούρδισμα του Saron είναι η πιο πνευματική και τεχνική στιγμή. Δεν υπάρχει "διεθνές πρότυπο" (όπως το $A = 440Hz$), καθώς κάθε ορχήστρα Gamelan έχει το δικό της μοναδικό κούρδισμα.

• Αφαίρεση Μάζας: Ο τεχνίτης χρησιμοποιεί μια λίμα. Αν θέλει να ανεβάσει τον τόνο (να κάνει τη νότα πιο οξεία), λιμάρει τις άκρες της πλάκας, μειώνοντας το μήκος της. Αν θέλει να χαμηλώσει τον τόνο, λιμάρει την κάτω πλευρά της πλάκας στο κέντρο της, κάνοντάς την πιο λεπτή και άρα πιο ελαστική, κάτι που μειώνει τη συχνότητα δόνησης.

• Το "Κύμα" (Ombak): Στο Gamelan, το κούρδισμα δεν είναι απόλυτα μονοφωνικό. Συχνά δύο όργανα κουρδίζονται με μια ελάχιστη διαφορά συχνότητας μεταξύ τους, ώστε όταν παίζουν μαζί να δημιουργείται ένας "παλμός" ή "κύμα" (interference beat), που δίνει στον ήχο μια αίσθηση ζωντάνιας και βάθους.