1. ΟΙ ΠΡΩΤΟΠΟΡΟΙ: ERICH VON HORNBOSTEL ΚΑΙ CURT SACHS
Η συνεργασία μεταξύ του Erich von Hornbostel και του Curt Sachs στις αρχές του 20ού αιώνα στο Βερολίνο οδήγησε στη δημιουργία του πιο ανθεκτικού συστήματος ταξινόμησης μουσικών οργάνων στην ιστορία.
Erich Moritz von Hornbostel (1877–1935)
Γεννημένος στη Βιέννη, ο Hornbostel ήταν ένας πολυμαθής επιστήμονας με υπόβαθρο στη χημεία, τη φιλοσοφία και την ψυχολογία. Ως διευθυντής του Φωνογραφικού Αρχείου του Βερολίνου, ήρθε σε επαφή με μουσικές παραδόσεις από όλο τον κόσμο. Η προσέγγισή του ήταν αυστηρά αναλυτική και επικεντρώθηκε στην ακουστική και την εθνομουσικολογία.
Curt Sachs (1881–1959)
Ο Sachs, γεννημένος στο Βερολίνο, ήταν ένας κορυφαίος μουσικολόγος και ιστορικός τέχνης. Ως επιμελητής της Κρατικής Συλλογής Μουσικών Οργάνων, είχε άμεση πρόσβαση σε μια τεράστια ποικιλία οργάνων. Η ικανότητά του να συνδυάζει την ιστορική εξέλιξη με τη δομική ανάλυση ήταν καθοριστική. Μετά την άνοδο του ναζισμού, κατέφυγε στις ΗΠΑ, όπου διέδωσε το σύστημα διεθνώς.
2. ΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΥΠΟΒΑΘΡΟ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΚΗ ΓΙΑ ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ
Πριν από το έργο των Hornbostel-Sachs, η δυτική μουσική βασιζόταν στο "Σύστημα της Ορχήστρας" (Έγχορδα, Πνευστά, Κρουστά). Αυτό το σύστημα παρουσίαζε σοβαρά προβλήματα:
Ασάφεια: Το πιάνο ήταν έγχορδο ή κρούστο;
Ευρωκεντρισμός: Δεν υπήρχε θέση για όργανα από την Αφρική, την Ασία ή την Ωκεανία που δεν ταίριαζαν σε αυτές τις κατηγορίες.
Έλλειψη Φυσικής: Η ταξινόμηση δεν βασιζόταν στον τρόπο παραγωγής του ήχου.
Το 1914, δημοσίευσαν το "Systematik der Musikinstrumente" στο περιοδικό Zeitschrift für Ethnologie. Βασίστηκαν στο σύστημα του Victor-Charles Mahillon (1880), αλλά το επέκτειναν χρησιμοποιώντας το δεκαδικό σύστημα ταξινόμησης Dewey για να συμπεριλάβουν κάθε πιθανό όργανο.
3. ΟΙ ΚΕΝΤΡΙΚΟΙ ΠΥΛΩΝΕΣ ΤΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ
Η ιδιοφυΐα του συστήματος έγκειται στο ότι ταξινομεί τα όργανα με βάση το δονούμενο σώμα που παράγει τον ήχο.
1. Ιδιόφωνα (Idiophones)
Ο ήχος παράγεται από το ίδιο το σώμα του οργάνου που δονείται, χωρίς την ανάγκη χορδών ή μεμβρανών.
Ομάδες: Κρουστά (πιατίνια), Νυκτά (μουσικά κουτιά), Τριβής (μουσικό πριόνι).
2. Μεμβρανόφωνα (Membranophones)
Ο ήχος παράγεται από μια τεντωμένη μεμβράνη.
Ομάδες: Κρουστά τύμπανα (ταμπούρο), Τύμπανα τριβής, Καζού.
3. Χορδόφωνα (Chordophones)
Ο ήχος παράγεται από μία ή περισσότερες τεντωμένες χορδές.
Ομάδες: Απλά (σαντούρι), Σύνθετα (βιολί, λαούτο, άρπα).
4. Αερόφωνα (Aerophones)
Ο ήχος παράγεται από τη δόνηση μιας στήλης αέρα.
Ομάδες: Ελεύθερα (φυσαρμόνικα), Πνευστά (φλάουτο, τρομπέτα).
4. Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΤΑ ΗΛΕΚΤΡΟΦΩΝΑ
Το σύστημα ήταν τόσο καλά δομημένο που επέτρεψε μελλοντικές προσθήκες. Το 1940, ο Sachs πρόσθεσε την πέμπτη κατηγορία:
5. Ηλεκτρόφωνα (Electrophones)
Όργανα στα οποία ο ήχος παράγεται με ηλεκτρονικά μέσα.
Ομάδες: Ηλεκτρομηχανικά (εκκλησιαστικό όργανο Hammond), Ηλεκτρονικά (Synthesizers).
5. Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΕΡΓΟΥ ΤΟΥΣ ΣΤΗ ΜΟΥΣΙΚΟΛΟΓΙΑ
Το έργο των Hornbostel-Sachs δεν ήταν απλώς μια λίστα, αλλά μια νέα γλώσσα επικοινωνίας για τους επιστήμονες.
Καθολικότητα: Επιτρέπει την ταξινόμηση ενός οργάνου από τη ζούγκλα του Αμαζονίου με την ίδια ακρίβεια όπως ένα βιολί Stradivarius.
Αντικειμενικότητα: Βασίζεται στη φυσική και τη μηχανική, αφαιρώντας το υποκειμενικό στοιχείο της "χρήσης" του οργάνου.
Εργαλείο Έρευνας: Βοηθά τους εθνομουσικολόγους να ανακαλύψουν πολιτισμικές συνδέσεις μέσω των δομικών ομοιοτήτων των οργάνων.
ΕΠΙΛΟΓΟΣ
Το σύστημα Hornbostel-Sachs παραμένει μέχρι σήμερα το "χρυσό πρότυπο" για μουσεία, αρχεία και ερευνητές παγκοσμίως. Η ικανότητα των δύο αυτών ανδρών να δουν πέρα από τα σύνορα της εποχής τους και της κουλτούρας τους, δημιούργησε ένα εργαλείο που θα παραμείνει επίκαιρο όσο ο άνθρωπος συνεχίζει να εφευρίσκει νέους τρόπους για να παράγει ήχο.
ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΚΩΔΙΚΟΠΟΙΗΣΗΣ
1. ΧΟΡΔΟΦΩΝΑ (ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 3)
Εδώ ανήκουν τα όργανα που ανέφερες. Ο κωδικός 321 σημαίνει "Λαουτόμορφα" (εκεί που οι χορδές είναι παράλληλες με το ηχείο).
| Όργανο | Κωδικός HS | Τρόπος Παραγωγής Ήχου |
| Κιθάρα / Λαούτο | 321.322 | Νυκτό (με δάχτυλα ή πένα). |
| Βιολί / Τσέλο | 321.321 | Με χρήση ελεύθερου δοξαριού. |
| Οργανοπίθανο | 321.322-72 | Με περιστρεφόμενο τροχό (το -72 είναι ο επιπλέον δείκτης για τον τροχό). |
| Πιάνο | 321.12 | Με πλήξη (σφυράκια) πάνω σε χορδές που είναι σε πλαίσιο. |
| Τσέμπαλο | 321.122 | Με νύξη (τσιμπητό) χορδών μέσω πληκτρολογίου. |
2. ΙΔΙΟΦΩΝΑ (ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 1)
Εδώ ο ήχος βγαίνει από το ίδιο το σώμα του οργάνου.
111.1 – Καστανιέτες: Ιδιόφωνα κρούσης με σύγκρουση.
111.24 – Ξυλόφωνο: Ιδιόφωνα κρούσης με ράβδους.
121.2 – Μουσικό Πριόνι: Ιδιόφωνο τριβής με ράβδο (δοξάρι).
131.2 – Γυάλινη Αρμόνικα: Ιδιόφωνο τριβής (όπως είδαμε, με το γυαλί).
3. ΜΕΜΒΡΑΝΟΦΩΝΑ (ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 2)
Όλα τα τύμπανα που χρησιμοποιούν δέρμα ή μεμβράνη.
211.1 – Τυμπάνια (Timpani): Τύμπανα σε σχήμα λέβητα.
211.2 – Ταμπούρο: Κυλινδρικά τύμπανα.
23 – Καζού: Μεμβρανόφωνα που δονούνται από τη φωνή (Mirlitons).
4. ΑΕΡΟΦΩΝΑ (ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 4)
Εδώ ταξινομούνται τα πνευστά.
421.1 – Φλάουτο: Αερόφωνα με ακμή (φυσήματα σε τρύπα).
422.1 – Κλαρινέτο: Αερόφωνα με μονή γλωττίδα.
422.2 – Όμποε: Αερόφωνα με διπλή γλωττίδα.
423 – Τρομπέτα / Τούμπα: Αερόφωνα όπου τα χείλη του παίκτη δονούνται.
422.3 – Γκάιντα: Αερόφωνα με γλωττίδες και ασκό (αυτό που θυμίζει ο ήχος του Οργανοπίθανου!).
ΠΩΣ ΔΙΑΒΑΖΟΥΜΕ ΤΟΥΣ ΚΩΔΙΚΟΥΣ;
Το σύστημα λειτουργεί σαν δέντρο. Όσο προσθέτουμε νούμερα, τόσο πιο συγκεκριμένοι γινόμαστε.
Παράδειγμα:
3 = Χορδόφωνο
32 = Σύνθετο (με ηχείο)
321 = Με σχήμα λαούτου (μπράτσο και σώμα)
321.3 = Με χρήση χορδών που παίζονται με τα χέρια ή δοξάρι
321.32 = Με δοξάρι
321.322 = Με τροχό (Οργανοπίθανο)
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου