GENDER (ΓΚΕΝΤΕΡ)

Ελληνική Μουσικολογική Κατηγορία: Ιδιόφωνο Κρουστό με Πλάκες και Σωλήνες Αντήχησης (αντίστοιχο του Βιμπράφωνου)

Το Gender αποτελείται από 10 έως 14 λεπτές μπρούντζινες λάμες, οι οποίες κρέμονται πάνω από κατακόρυφους σωλήνες αντήχησης. Υπάρχουν δύο τύποι: το Gender Barung (χαμηλό) και το Gender Panerus (υψηλό). Η κατασκευή του είναι η πιο λεπτομερής σε ολόκληρη την ορχήστρα.

Η Κατασκευή των Λεπτών Λαμών (Wilahan)

Σε αντίθεση με το Saron που έχει παχιές και βαριές πλάκες, οι λάμες του Gender είναι πολύ λεπτές και

ελαφρώς κυρτές.

• Ψυχρή Σφυρηλάτηση: Μετά την αρχική θερμή σφυρηλάτηση του κράματος Gangsa, οι λάμες του Gender υφίστανται "ψυχρή σφυρηλάτηση" (cold hammering). Αυτό αυξάνει την εσωτερική τάση του μετάλλου, επιτρέποντάς του να δονείται για πολύ περισσότερο χρόνο (sustain) παρά το μικρό του πάχος.

• Κομβικά Σημεία (Nodes): Κάθε λάμα τρυπιέται σε δύο σημεία. Οι τρύπες αυτές δεν ανοίγονται τυχαία. Βρίσκονται ακριβώς στα σημεία όπου η δόνηση της λάμας είναι μηδενική. Αν η τρύπα ανοιχτεί έστω και ένα χιλιοστό πιο πέρα, το νήμα που κρατά τη λάμα θα "πνίξει" τον ήχο, εξαφανίζοντας την αντήχηση.

• Κούρδισμα Ακριβείας: Ο Empu λιμάρει τις λάμες με εξαιρετική προσοχή. Επειδή το Gender παίζεται με δύο κόπανους και δημιουργεί πολύπλοκες αντιστίξεις, το κούρδισμα πρέπει να είναι τέλειο. Οποιαδήποτε απόκλιση δημιουργεί δυσαρμονία που "λασπώνει" το ηχητικό αποτέλεσμα.

Οι Σωλήνες Αντήχησης (Bumbung)

Το μυστικό της μαγείας του Gender βρίσκεται κάτω από το μέταλλο. Κάθε λάμα έχει τον δικό της ατομικό σωλήνα αντήχησης.

• Επιλογή Μπαμπού: Παραδοσιακά χρησιμοποιούνται σωλήνες από μπαμπού (Bambusa vulgaris). Το μπαμπού επιλέγεται γιατί έχει λείες εσωτερικές επιφάνειες που δεν απορροφούν τη συχνότητα. Στα σύγχρονα ή πολύ ακριβά Gamelan, χρησιμοποιούνται μεταλλικοί σωλήνες ή σωλήνες από PVC επενδυμένοι με ξύλο.

• Κούρδισμα Στήλης Αέρα: Αυτό είναι το πιο δύσκολο κομμάτι της κατασκευής. Ο αέρας μέσα στον σωλήνα πρέπει να έχει την ίδια ιδιοσυχνότητα με τη λάμα που βρίσκεται από πάνω.

  • Η Τεχνική του Κεριού: Ο κατασκευαστής τοποθετεί μια τάπα από κερί μέλισσας ή ξύλο στο εσωτερικό του σωλήνα. Μετακινώντας την τάπα πάνω ή κάτω, αλλάζει το μήκος της στήλης του αέρα. Όταν το μήκος του σωλήνα αντιστοιχεί ακριβώς στο 1/4 του μήκους κύματος της νότας της λάμας, συμβαίνει ο "συντονισμός": ο ήχος της λάμας ενισχύεται φυσικά και αποκτά βάθος.

• Αεροστεγανότητα: Οι σωλήνες πρέπει να είναι απόλυτα στεγανοί στη βάση τους. Οποιαδήποτε διαρροή αέρα θα εξαφανίσει την αντήχηση, κάνοντας το όργανο να ακούγεται "ξερό".

Το Πλαίσιο και η Ανάρτηση

Το Gender είναι ένα όργανο που "αιωρείται".

• Το Νήμα (Ploncon): Οι λάμες κρέμονται από ένα συνεχόμενο νήμα που περνά μέσα από τις τρύπες τους και στηρίζεται σε μικρούς ξύλινους πύργους πάνω στο πλαίσιο. Το νήμα πρέπει να έχει τη σωστή τάση: αν είναι πολύ χαλαρό, οι λάμες θα ακουμπήσουν τους σωλήνες· αν είναι πολύ σφιχτό, θα κοπεί.

• Διακόσμηση: Το πλαίσιο του Gender είναι συνήθως το πιο κομψό, με λεπτά σκαλίσματα, καθώς ο παίκτης κάθεται στο έδαφος ακριβώς μπροστά του και το όργανο βρίσκεται στο ύψος των ματιών των θεατών.

Οι Κόπανοι (Tabuh Gender)

Οι κόπανοι του Gender είναι μοναδικοί και απαιτούν ειδική κατασκευή.

• Σχήμα Δίσκου: Η κεφαλή του κόπανου έχει σχήμα επίπεδου δίσκου (σαν μικρό γιο-γιο).

• Η Επένδυση: Ο δίσκος είναι ξύλινος και η περιφέρειά του τυλίγεται με ένα παχύ στρώμα τσόχας ή μαλακού υφάσματος. Αυτό επιτρέπει στον παίκτη να "χαϊδεύει" τις λάμες, παράγοντας έναν ήχο που θυμίζει σταγόνες νερού.

• Η Λαβή: Είναι κοντή και λεπτή, σχεδιασμένη για να κρατιέται ανάμεσα στα δάχτυλα με τέτοιο τρόπο ώστε η παλάμη να μένει ελεύθερη. Αυτό είναι απαραίτητο για την τεχνική του "damping" (σβήσιμο της προηγούμενης νότας με την παλάμη ενώ η επόμενη κρούεται).

Η Σημασία στην Ορχήστρα

Το Gender θεωρείται το πιο δύσκολο όργανο στην εκμάθηση, αλλά και στην κατασκευή. Ένα Gender που δεν είναι σωστά κουρδισμένο ή που οι σωλήνες του δεν συντονίζονται, καταστρέφει όλη την αρμονία του Gamelan. Συμβολίζει τον αέρα και την επικοινωνία μεταξύ των πνευμάτων και των ανθρώπων, γι' αυτό και χρησιμοποιείται ως το κύριο όργανο συνοδείας στις παραστάσεις θεάτρου σκιών (Wayang Kulit).