Η δράση του Δημητρίου Μούρτζινου στην Αθήνα των τελών του 19ου και των αρχών του 20ού αιώνα, τον τοποθετεί στην κορυφή της ελληνικής οργανοποιίας, όχι μόνο ως τεχνίτη, αλλά ως έναν πραγματικό
«αναγεννησιακό» μάστορα που κατάφερε να συνδέσει την ευρωπαϊκή λεπτότητα με την ελληνική λαϊκή ανάγκη.
Στην ιστορική φωτογραφία που παραθέσατε, βλέπουμε τον ίδιο τον Μούρτζινο (με το χαρακτηριστικό του παράστημα και το επιβλητικό μουστάκι της εποχής) να κρατά μια Λύρα-Κιθάρα, ένα όργανο που
συμβόλιζε το υψηλότερο επίπεδο δεξιοτεχνίας που μπορούσε να επιδείξει ένας οργανοποιός τότε.ΤΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΟΔΟΥ ΣΤΑΔΙΟΥ 16
Το εργαστήριό του δεν ήταν ένα απλό ξυλουργείο οργάνων. Ήταν ένας χώρος όπου η υψηλή κοινωνία της Αθήνας, οι κανταδόροι, αλλά και οι σπουδαίοι μουσικοί της εποχής, έβρισκαν όργανα που μπορούσαν να σταθούν δίπλα στα κορυφαία ευρωπαϊκά.
Η Διεθνής Αναγνώριση: Ο Μούρτζινος δεν περιορίστηκε στα στενά σύνορα της Ελλάδας. Συμμετείχε σε διεθνείς εκθέσεις και η ποιότητα της δουλειάς του ήταν τέτοια που απέσπασε βραβεία και διακρίσεις, γεγονός πρωτοφανές για Έλληνα οργανοποιό εκείνης της περιόδου.
Η Καινοτομία στο Σχήμα: Όπως μαρτυρά και η φωτογραφία, ο Μούρτζινος δεν φοβόταν να πειραματιστεί με «εξωτικά» για την εποχή σχήματα. Η Λύρα-Κιθάρα που κρατά, με τις καμπύλες και τις πολλαπλές ηχητικές τρύπες, απαιτούσε τεράστια γνώση της στατικής του ξύλου και της ακουστικής.
Η «ΣΦΡΑΓΙΔΑ» ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ
Το χαρακτηριστικό της δράσης του ήταν η εμμονή στη λεπτομέρεια. Ενώ άλλοι κατασκευαστές της εποχής έφτιαχναν όργανα πιο «πρόχειρα» για λαϊκή χρήση, ο Μούρτζινος:
Εισήγαγε εκλεκτά υλικά: Χρησιμοποιούσε παλίσανδρο, έβενο και κορυφαίας ποιότητας έλατο, υλικά που τότε ήταν δύσκολο να βρεθούν και να υποστούν σωστή επεξεργασία στην Ελλάδα.
Η Ταμπέλα ως Εγγύηση: Η εσωτερική ταμπέλα των οργάνων του, την οποία ζήτησε ως μόνη αμοιβή από τον Μολφέτα, ήταν σύμβολο κύρους. Ένας μουσικός που κρατούσε «Μούρτζινο» θεωρούνταν κάτοχος ενός οργάνου εφάμιλλου ενός Stradivarius.
Σημείωση: Η φωτογραφία αυτή είναι πολύτιμο ντοκουμέντο, καθώς δείχνει το όργανο στην αρχική του δόξα, ακριβώς όπως το οραματίστηκε ο κατασκευαστής του. Η κυρία δίπλα του, με το κομψό ένδυμα της Belle Époque, συμπληρώνει την εικόνα μιας Αθήνας που αναζητούσε την αισθητική τελειότητα μέσα από τη μουσική.
Η σύγκριση ανάμεσα στον Δημήτριο Μούρτζινο της Αθήνας και τους μεγάλους οργανοποιούς της Σμύρνης (όπως ο Αναστάσιος Σταθόπουλος ή ο Γιοβάν Παπαζιάλ) αποκαλύπτει δύο διαφορετικούς κόσμους που, αν και μοιράζονταν την ίδια αγάπη για το ξύλο, υπηρετούσαν διαφορετικές αισθητικές ανάγκες.
ΜΟΥΡΤΖΙΝΟΣ VS ΣΧΟΛΗ ΣΜΥΡΝΗΣ: ΟΙ ΔΙΑΦΟΡΕΣ
| Χαρακτηριστικό | Δημήτριος Μούρτζινος (Αθήνα) | Οργανοποιοί Σμύρνης (π.χ. Σταθόπουλος) |
| Αισθητικό Πρότυπο | Δυτικοευρωπαϊκό / Νεοκλασικό. Επηρεασμένος από την Ιταλία και τη Γαλλία (βλ. Λύρα-Κιθάρα). | Ανατολικό / Μικρασιατικό. Έμφαση στο ούτι, τον ταμπουρά και το πρώιμο μπουζούκι. |
| Τεχνική Κατασκευής | Χρήση ευρωπαϊκών σχεδίων με έμφαση στη λεπτότητα και την κομψότητα των γραμμών. | Έμφαση στον όγκο και τη δύναμη του ήχου, με πιο στιβαρές κατασκευές σκάφους. |
| Διακόσμηση | Λιτή, αριστοκρατική, με χρήση φίλντισι και ταρταρούγας σε γεωμετρικά σχήματα. | Πλούσια διακόσμηση (inlays) με έντονα ανατολίτικα στοιχεία και πολύχρωμα ξύλα. |
| Κοινό | Η αστική τάξη της Αθήνας, κανταδόροι και λόγιοι μουσικοί. | Οι μουσικοί της Σμύρνης, του λιμανιού και της αναπτυσσόμενης λαϊκής ορχήστρας. |
Η ΔΙΕΘΝΗΣ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ ΤΩΝ ΣΜΥΡΝΙΩΝ
Ενώ ο Μούρτζινος στην Αθήνα παρέμεινε ο "επίσημος" οργανοποιός της Belle Époque, οι Σμυρνιοί μάστορες είχαν μια πιο "εξωστρεφή" πορεία λόγω της εμπορικής φύσης της πόλης τους.
Αναστάσιος Σταθόπουλος: Ξεκίνησε από τη Σμύρνη κατασκευάζοντας λαούτα και μαντολίνα με μια ποιότητα που θύμιζε τον Μούρτζινο, αλλά η μετακίνησή του στις ΗΠΑ μετέτρεψε την τέχνη του σε παγκόσμιο κολοσσό (Epiphone). Τα όργανα της σμυρναίικης περιόδου του έχουν μια "αγριάδα" στον ήχο που ο Μούρτζινος απέφευγε χάριν της μελωδικότητας.
Γιοβάν Παπαζιάλ: Θεωρείται ο μάστορας που έδωσε στο μπουζούκι την τελική του μορφή, δανειζόμενος στοιχεία από την ιταλική μαντολίνα. Η τεχνική του στο λύγισμα της δούγας ήταν εφάμιλλη του Μούρτζινου, αλλά ο προσανατολισμός του ήταν ξεκάθαρα προς τα λαϊκά όργανα.
ΤΟ ΚΟΙΝΟ ΣΗΜΕΙΟ: Η "ΧΡΥΣΗ ΤΟΜΗ"
Παρά τις διαφορές τους, τόσο ο Μούρτζινος όσο και οι Σμυρνιοί χρησιμοποίησαν την Ιταλική Σχολή (κυρίως της Νάπολης) ως βάση για τα μαντολίνα και τις κιθάρες τους. Αυτό που έκανε τον Μούρτζινο να ξεχωρίζει, όπως φαίνεται και στη φωτογραφία με τη Λύρα-Κιθάρα, ήταν η ικανότητά του να υλοποιεί οργανολογικά πειράματα. Στη Σμύρνη, οι οργανοποιοί τελειοποιούσαν τους ήδη υπάρχοντες τύπους οργάνων, ενώ ο Μούρτζινος στην Αθήνα προσπαθούσε να "εφεύρει" ξανά το όργανο ως έργο τέχνης.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου