Αν η έρημος του Ιράκ είχε φωνή, αυτή θα ήταν ο ήχος του Mutbaq (Μουτμπάκ). Ένα όργανο αρχέγονο, που επιβιώνει από την εποχή των Σουμερίων και των Βαβυλωνίων, το Mutbaq αποτελεί την καρδιά της ιρακινής λαϊκής παράδοσης, συντροφεύοντας βοσκούς στις μοναξιές τους και ολόκληρα χωριά στα γλέντια τους.
Τι είναι το Mutbaq;
Το όνομά του προέρχεται από την αραβική λέξη που σημαίνει «διπλωμένο» ή «διπλό». Πρόκειται για ένα διπλό κλαρίνο, φτιαγμένο από δύο πανομοιότυπους σωλήνες καλαμιού, δεμένους σφιχτά μεταξύ τους. Σε αντίθεση με το ινδικό Pungi, το Mutbaq δεν διαθέτει κολοκύθα. Ο μουσικός τοποθετεί τα καλάμια απευθείας στο στόμα του, απαιτώντας τεράστια δύναμη και έλεγχο της ανάσας.
Η Τέχνη της Κατασκευής: Από το Ποτάμι στο Χέρι
Η κατασκευή του Mutbaq είναι μια διαδικασία που απαιτεί υπομονή και «αυτί»:
Η Επιλογή του Καλαμιού (Al-Qasab): Ο τεχνίτης αναζητά άγριο καλάμι από τις όχθες του Τίγρη και του Ευφράτη. Το καλάμι πρέπει να είναι ώριμο, σκληρό και με ομοιόμορφο πάχος.
Το Ζευγάρωμα: Κόβονται δύο σωλήνες ακριβώς στο ίδιο μήκος. Αυτό είναι το μυστικό: αν οι σωλήνες δεν είναι ολόιδιοι, το όργανο θα «φαλτσάρει».
Οι Τρύπες (The Stops): Με ένα πυρωμένο σίδερο, ο κατασκευαστής ανοίγει συνήθως 6 ή 7 τρύπες και στους δύο σωλήνες ταυτόχρονα. Έτσι, κάθε δάχτυλο καλύπτει δύο τρύπες μαζί, παράγοντας δύο νότες στην ίδια συχνότητα. Αυτό δημιουργεί έναν «γεμάτο», τραχύ ήχο που μοιάζει με δύο όργανα που παίζουν ταυτόχρονα.
Τα Γλωσσίδια (Reeds): Στο πάνω μέρος προσαρμόζονται δύο μικρότερα καλάμια, στα οποία ο τεχνίτης κάνει μια λεπτή σχισμή. Αυτά είναι που «ζωντανεύουν» το όργανο με το φύσημα.
Η Πίσσα και το Δέσιμο: Οι σωλήνες δένονται με νήμα και συχνά αλείφονται με φυσική πίσσα ή ρετσίνι για να σφραγιστούν και να αντέχουν στις ακραίες συνθήκες της ζέστης και της υγρασίας.
Ο Ήχος της Ερήμου
Ο ήχος του Mutbaq είναι διαπεραστικός, δυνατός και γεμάτος ενέργεια. Στο Ιράκ, χρησιμοποιείται παραδοσιακά στον χορό Dabke και σε άλλες κοινωνικές εκδηλώσεις.
Όπως και οι γητευτές φιδιών στην Ινδία, έτσι και οι παίκτες του Mutbaq χρησιμοποιούν την κυκλική αναπνοή. Φυσούν ασταμάτητα για λεπτά, χωρίς να διακόπτουν τη μελωδία ούτε για ένα δευτερόλεπτο, δημιουργώντας μια υπνωτική ατμόσφαιρα που ξεσηκώνει τους χορευτές.
Mutbaq vs Pungi: Μια Σύγκριση
Αν και μοιάζουν οπτικά, η διαφορά τους είναι στην «καρδιά»:
Το Pungi χρησιμοποιεί την κολοκύθα ως «αερόσακο», δίνοντας έναν πιο απαλό και σταθερό ήχο.
Το Mutbaq είναι πιο άμεσο και «άγριο». Ο αέρας πάει κατευθείαν από τους πνεύμονες στα καλάμια, δίνοντας στον μουσικό απόλυτο έλεγχο στην ένταση και το συναίσθημα.
Συμπέρασμα: Το Mutbaq δεν είναι απλά ένα κομμάτι καλάμι. Είναι η επιβίωση μιας τέχνης χιλιάδων ετών, ένας δεσμός ανάμεσα στο παρελθόν της Μεσοποταμίας και το σήμερα. Είναι η απόδειξη ότι τα πιο απλά υλικά της φύσης μπορούν να παράγουν την πιο δυνατή μουσική.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου