Το Σαντούρι χαρακτηρίζεται ως κρούστο (και συγκεκριμένα «κρουστό ψαλτήριο») για έναν πολύ απλό αλλά καθοριστικό λόγο: τον τρόπο με τον οποίο παράγεται ο ήχος.
Παρόλο που έχει χορδές, η κατάταξή του στην οικογένεια των οργάνων γίνεται με βάση τη δράση του μουσικού:
1. Η χρήση των Σφυριών (Kalam)
Σε αντίθεση με το Σιτάρ ή την Κιθάρα, όπου οι χορ
.jpeg)
δές νύσσονται (τσιμπιούνται) με τα δάχτυλα ή την πένα, στο Σαντούρι οι χορδές χτυπιούνται. Ο μουσικός κρατά δύο λεπτά, κυρτά ξύλινα σφυράκια, τα Kalam, και χτυπά με ακρίβεια τις ομάδες των χορδών. Αυτή η κίνηση της «κρούσης» είναι που του δίνει το όνομά του.
2. Η Φυσική του Ήχου (Attack)
Επειδή ο ήχος παράγεται από χτύπημα, η «επίθεση» (attack) της νότας είναι ακαριαία και δυναμική. Αυτό προσδίδει στο Σαντούρι έναν χαρακτήρα που θυμίζει περισσότερο κρουστό παρά έγχορδο, με τον ήχο να «σκάει» πάνω στο καπάκι και να διαχέεται αμέσως.
3. Ο Πρόγονος του Πιάνου
Το Σαντούρι θεωρείται ο άμεσος πρόγονος του Πιάνου. Αν ανοίξετε ένα πιάνο, θα δείτε ότι υπάρχουν χορδές, αλλά ο ήχος παράγεται όταν τα πλήκτρα ενεργοποιούν μικρά σφυράκια που χτυπούν τις χορδές. Το Σαντούρι κάνει ακριβώς το ίδιο, αλλά με τα χέρια του μουσικού να χειρίζονται απευθείας τα σφυράκια.
Τεχνική Λεπτομέρεια για την Οργανοποιία
Λόγω αυτής της κρουστής φύσης, το καπάκι (soundboard) του Σαντουριού πρέπει να είναι κατασκευασμένο από πολύ σκληρό ξύλο (Καρυδιά). Αν χρησιμοποιούσαμε μαλακό ξύλο (όπως το έλατο που χρησιμοποιείται στις κιθάρες), τα συνεχή χτυπήματα των σφυριών και η πίεση των 100 χορδών θα κατέστρεφαν την επιφάνεια και θα «έπνιγαν» την αντήχηση.
Σύνοψη: Είναι έγχορδο ως προς την κατασκευή, αλλά κρουστό ως προς την εκτέλεση.
ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ: Hammered Dulcimer / Κρουστό Ψαλτήριο ΔΟΜΗ: Τραπεζοειδές Ηχείο με Κινητές Γέφυρες
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: Η ΕΠΙΛΟΓΗ ΤΗΣ ΞΥΛΕΙΑΣ (THE WALNUT FRAME)
Το ινδικό Santur κατασκευάζεται παραδοσιακά από ξύλο Καρυδιάς (Walnut) του Κασμίρ. Η επιλογή δεν είναι τυχαία, καθώς η καρυδιά προσφέρει τον ιδανικό συνδυασμό ελαστικότητας και ακουστικής αντήχησης.
1.1 Το Πλαίσιο (The Frame)
Το πλαίσιο του Santur αποτελείται από τέσσερις πλευρές (δύο παράλληλες και δύο συγκλίνουσες).
Πάχος: Τα τοιχώματα πρέπει να έχουν πάχος τουλάχιστον 2,5 έως 3 εκατοστά. Αυτό είναι απαραίτητο για να αντέξουν την τρομακτική συνολική τάση των 100 χορδών, η οποία μπορεί να ξεπεράσει τους δύο τόνους πίεσης.
Seasoning (Ξήρανση): Το ξύλο καρυδιάς πρέπει να έχει ξεραθεί φυσικά για τουλάχιστον 10-15 χρόνια. Αν το ξύλο έχει έστω και ίχνος υγρασίας, το τραπεζοειδές σχήμα θα παραμορφωθεί μέσα σε λίγους μήνες, καθιστώντας το όργανο άχρηστο.
1.2 Το Καπάκι (The Soundboard)
Το καπάκι κατασκευάζεται επίσης από καρυδιά ή από ξύλο Mulberry (Μουριά).
Σχεδιασμός: Το καπάκι δεν κολλιέται απλώς· "εγκλωβίζεται" μέσα στις εγκοπές του πλαισίου. Πρέπει να είναι λεπτό (περίπου 4-6 χιλιοστά) για να δονείται ελεύθερα, αλλά ενισχυμένο εσωτερικά με "γέφυρες αντοχής" (braces) που εμποδίζουν το βούλιαγμα από το βάρος των χορδών.
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: ΟΙ ΓΕΦΥΡΕΣ (THE BRIDGES - KHUTI)
Στο ινδικό Santur, οι γέφυρες είναι μικρά, ανεξάρτητα κομμάτια ξύλου που θυμίζουν πιόνια σκακιού.
2.1 Διάταξη και Υλικό
Αριθμός: Υπάρχουν συνήθως 25 έως 30 γέφυρες. Κάθε γέφυρα υποστηρίζει μια ομάδα 3 ή 4 χορδών (chorus).
Υλικό: Κατασκευάζονται από σκληρό ξύλο Rosewood ή Ebony. Η κορυφή της γέφυρας, όπου εφάπτεται η χορδή, καλύπτεται συχνά από κόκαλο ή πλαστικό υψηλής πυκνότητας για να μην "πληγώνεται" το ξύλο από το μέταλλο της χορδής.
Τοποθέτηση: Οι γέφυρες τοποθετούνται σε δύο κύριες σειρές. Η αριστερή σειρά χωρίζει τη χορδή σε δύο τμήματα, επιτρέποντας στον μουσικό να έχει δύο διαφορετικές νότες από την ίδια χορδή, ανάλογα με το πού θα την κρούσει.
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3: ΤΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΤΩΝ 100 ΧΟΡΔΩΝ
Το κούρδισμα και η τοποθέτηση των χορδών στο Santur είναι μια μαθηματική πρόκληση.
3.1 Υλικά Χορδών
Ατσάλι και Ορείχαλκος: Οι υψηλές νότες χρησιμοποιούν ατσάλινο σύρμα (piano wire), ενώ οι χαμηλές χρησιμοποιούν ορείχαλκο για πιο βαθύ και γεμάτο ηχόχρωμα.
Ομαδοποίηση: Οι χορδές κουρδίζονται σε ομάδες (unisons). Κάθε ομάδα 3 χορδών αντιστοιχεί σε μία νότα. Αυτό δίνει στο Santur τον χαρακτηριστικό "χορωδιακό" και πλούσιο ήχο του.
3.2 Τα Κλειδιά (Tuning Pins)
Τα κλειδιά τοποθετούνται στη δεξιά πλευρά του οργάνου. Είναι μεταλλικοί πείροι που μπαίνουν σε τρύπες που έχουν ανοιχτεί με ακρίβεια μοίρας στο σκληρό ξύλο του πλαισίου. Η τριβή μεταξύ μετάλλου και ξύλου είναι το μόνο πράγμα που κρατά το κούρδισμα.
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4: ΤΑ ΣΦΥΡΑΚΙΑ (KALAM)
Το Santur δεν παίζεται με τα δάχτυλα, αλλά με δύο ειδικά σφυράκια.
Σχήμα: Είναι κυρτά, θυμίζοντας μπαστούνια του γκολφ, και κατασκευάζονται από ελαφρύ ξύλο (καρυδιά ή τριανταφυλλιά).
Τεχνική: Η άκρη τους είναι λεπτή και σκληρή, αλλά ορισμένοι μουσικοί τοποθετούν μια ελάχιστη ποσότητα τσόχας για να "μαλακώσουν" τον ήχο.
ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ & ΒΙΝΤΕΟ (ΟΠΤΙΚΗ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ)
ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ:
Λεπτομέρεια των γεφυρών: Φαίνεται η διάταξη "ζικ-ζακ" πάνω στο καπάκι.
Τα κλειδιά χορδίσματος: Η πυκνή διάταξη των 100 πείρων στη δεξιά πλευρά.
ΒΙΝΤΕΟ:
Η διαδικασία κουρδίσματος: Δείτε την υπομονή που απαιτείται για να έρθουν 100 χορδές σε απόλυτη αρμονία.
[Search: Santur tuning 100 strings process]
Κατασκευή Santur στο Κασμίρ: Παραδοσιακή ξυλουργική με χειροκίνητα εργαλεία.
[Search: Santur making Kashmir traditional workshop]Συνεχίζουμε, λοιπόν, με το ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 της τεχνικής ανάλυσης για το ΣΑΝΤΟΥΡΙ (SANTUR). Εδώ εισερχόμαστε στο πεδίο της μαθηματικής ακουστικής, όπου η τοποθέτηση των γεφυρών καθορίζει την τονική καθαρότητα 100 διαφορετικών χορδών.
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5: Η ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΚΛΙΜΑΚΑ ΚΑΙ Η ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ ΤΩΝ ΓΕΦΥΡΩΝ
Η κατασκευή ενός Santur δεν τελειώνει στο σκελετό. Το δυσκολότερο κομμάτι είναι ο υπολογισμός των αποστάσεων για τις 25 έως 31 γέφυρες (ανάλογα με το μοντέλο).
5.1 Η Διάταξη των Γεφυρών (Bridge Alignment)
Οι γέφυρες χωρίζονται σε δύο κύριες σειρές: τη δεξιά και την αριστερή.
Η Δεξιά Σειρά (Low Notes): Οι γέφυρες τοποθετούνται κοντά στην άκρη του οργάνου. Εδώ οι χορδές δονούνται σε όλο τους το μήκος, παράγοντας τις χαμηλές, βαθιές συχνότητες.
Η Αριστερή Σειρά (High/Medium Notes): Αυτή είναι η "μαγική" σειρά. Οι γέφυρες τοποθετούνται περίπου στο 1/3 της απόστασης από την αριστερή πλευρά. Αυτό επιτρέπει στη χορδή να χωρίζεται σε δύο μέρη, προσφέροντας διαφορετικές νότες στην αριστερή και τη δεξιά πλευρά της ίδιας γέφυρας.
5.2 Υπολογισμός Τάσης (Tension Calculation)
Με 100 χορδές, η συνολική δύναμη που ασκείται στο καπάκι είναι τεράστια.
Η "Κύρτωση" (Arching): Το καπάκι δεν είναι απόλυτα επίπεδο. Ο οργανοποιός το τοποθετεί με μια απειροελάχιστη κύρτωση προς τα πάνω. Όταν τοποθετηθούν οι χορδές, η πίεση "ισιώνει" το ξύλο. Αν το καπάκι ήταν επίπεδο εξαρχής, θα βούλιαζε προς τα μέσα, καταστρέφοντας την αντήχηση.
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6: ΤΟ ΚΟΥΡΔΙΣΜΑ (TUNING THE 100 STRINGS)
Το κούρδισμα ενός Santur είναι μια δοκιμασία υπομονής και ακουστικής ακρίβειας.
6.1 Ομαδοποίηση Χορδών (Chorus Tuning)
Οι χορδές δεν είναι μεμονωμένες. Κάθε νότα αποτελείται από ένα γκρουπ 3 ή 4 χορδών.
Unison Tuning: Και οι 3 χορδές του γκρουπ πρέπει να κουρδιστούν στην ίδια ακριβώς συχνότητα. Αν υπάρχει έστω και 1 Hz διαφορά, δημιουργείται ένα ανεπιθύμητο "κύμα" στον ήχο (beating effect) που αλλοιώνει τη διαύγεια.
6.2 Η Χρήση του "Key" (Tuning Wrench)
Ο οργανοποιός χρησιμοποιεί ένα μεταλλικό κλειδί σχήματος "T". Η κίνηση πρέπει να είναι απειροελάχιστη. Λόγω της μεγάλης πίεσης, το κλειδί πρέπει να εφαρμόζει τέλεια στον πείρο για να μην τον "στρογγυλέψει" (strip the pin).
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7: Η ΤΕΧΝΗ ΤΗΣ ΔΙΑΚΟΣΜΗΣΗΣ (INLAYS & MARQUETRY)
Ένα επαγγελματικό Santur από το Κασμίρ είναι και ένα εικαστικό έργο.
7.1 Ένθετα από Φίλντισι (Mother of Pearl)
Περιμετρικά του πλαισίου και γύρω από τις τρύπες αντήχησης (sound holes), τοποθετούνται λεπτά κομμάτια φίλντισι.
Sadaf Inlays: Τα σχέδια είναι συνήθως γεωμετρικά ή εμπνευσμένα από τη φύση (άνθη λωτού).
7.2 Χειροποίητη Ζωγραφική (Kalamkari)
Σε ορισμένα όργανα, το πλαίσιο καλύπτεται από λεπτή ζωγραφική με το χέρι, η οποία στη συνέχεια προστατεύεται από πολλές στρώσεις διαφανούς βερνικιού (Lacquer).
ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ & ΒΙΝΤΕΟ (ΟΠΤΙΚΗ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ)
ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ:
Λεπτομέρεια των "Kalam" (Σφυράκια): Φαίνεται η κυρτότητα και η λεπτότητα του ξύλου καρυδιάς.
Το εσωτερικό του Santur: Οι ενισχυτικές δοκοί (braces) που συγκρατούν το καπάκι.
ΒΙΝΤΕΟ:
Η τεχνική των σφυριών (Shivkumar Sharma): Δείτε την ταχύτητα και την ακρίβεια των χτυπημάτων.
[Link: Professional Santur performance technique]
Αντικατάσταση χορδών σε Santur: Μια χρονοβόρα αλλά απαραίτητη διαδικασία συντήρησης.
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8: Η ΑΚΟΥΣΤΙΚΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΤΟΥ ΑΝΤΗΧΕΙΟΥ
Η εσωτερική αρχιτεκτονική του Santur είναι αυτή που καθορίζει τη διάρκεια (sustain) του ήχου.
Τα Sound Holes (Οι Τρύπες): Στο καπάκι ανοίγονται δύο ή περισσότερες τρύπες, συχνά σε σχήμα ρόδακα. Το μέγεθός τους υπολογίζεται με βάση τον όγκο του αέρα στο εσωτερικό του σκάφους. Αν είναι πολύ μεγάλες, ο ήχος χάνει τις χαμηλές συχνότητες· αν είναι πολύ μικρές, το όργανο "πνίγεται".
Το Σύστημα Bracing: Κάτω από το καπάκι, ο οργανοποιός κολλάει λεπτά πηχάκια από έλατο ή ερυθρελάτη (spruce) σε διάταξη ακτινωτή. Αυτά ενισχύουν τη δομή χωρίς να προσθέτουν βάρος, επιτρέποντας στο καπάκι να πάλλεται ως ενιαία μεμβράνη.
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9: Η ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΤΩΝ ΧΟΡΔΩΝ ΚΑΙ Η ΟΞΕΙΔΩΣΗ
Με 100 χορδές, η οξείδωση είναι ο μεγαλύτερος εχθρός.
Επιμετάλλωση: Οι σύγχρονοι οργανοποιοί χρησιμοποιούν χορδές με επικάλυψη πολυμερών ή νικελίου για να αποφευχθεί η σκουριά.
Η Πίεση στα "Saddles": Στις άκρες του οργάνου, πριν οι χορδές φτάσουν στα κλειδιά, περνούν πάνω από μεταλλικές ράβδους (hitch pins). Η γωνία θλάσης σε αυτό το σημείο πρέπει να είναι ακριβώς 15 μοίρες για να διατηρείται η σταθερότητα του κουρδίσματος.
.png)
.jpeg)
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου