Chitarpa

Η Chitarpa αποτελεί ένα εξαιρετικά σπάνιο και συναρπαστικό παράδειγμα της οργανοποιίας των αρχών του 20ού αιώνα, τότε που οι κατασκευαστές πειραματίζονταν έντονα με τη δημιουργία υβριδικών οργάνων για να πετύχουν νέους ηχητικούς συνδυασμούς και μεγαλύτερη ηχητική ένταση.

Το όργανο που κατοχύρωσε με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας ο Giovan Battista Noceti το 1904 συνδυάζει, όπως μαρτυρά και το όνομά του, τα χαρακτηριστικά της κιθάρας (chitarra) και της άρπας (arpa).

Τα Κύρια Χαρακτηριστικά της Chitarpa

• Υβριδικός Σχεδιασμός: Το σώμα του οργάνου δανείζεται τη φιλοσοφία της άρπας ως προς τη διάταξη ή την έκταση των χορδών (συχνά περιλαμβάνοντας επιπλέον μπάσες, ανοιχτές χορδές που δεν πατιούνται στο μπράτσο, παρόμοια με τις harp-guitars της εποχής), ενώ διατηρεί την τεχνική παιξίματος και το μπράτσο της κιθάρας.

• Ιδιότυπη Ηχοσανίδα (Καπάκι): Το σχήμα του ηχείου είναι ειδικά μελετημένο και ασύμμετρο, ξεφεύγοντας από τις κλασικές καμπύλες της κιθάρας, με σκοπό να μεγιστοποιήσει την αντήχηση και να προσφέρει έναν βαθύ, γεμάτο ήχο που προσεγγίζει τον αιθέριο χαρακτήρα της άρπας.

• Βάση Υποστήριξης Δαπέδου: Λόγω του αυξημένου μεγέθους, του βάρους αλλά και του ιδιαίτερου σχήματός της, η Chitarpa διέθετε ενσωματωμένη βάση ή πόδι στήριξης στο έδαφος. Αυτό επέτρεπε στον μουσικό να παίζει ξεκούραστα, χωρίς να καταπονείται από το βάρος του οργάνου, διατηρώντας παράλληλα τη σωστή γωνία κλίσης.

Αυτού του είδους οι πατέντες αντανακλούν τη ρομαντική αναζήτηση της εποχής για όργανα που θα μπορούσαν να σταθούν σε μεγάλες αίθουσες συναυλιών, προσφέροντας τον πλούτο μιας ορχήστρας μέσω ενός και μόνο εκτελεστή.

Ο Τρόπος Κουρδίσματος της Chitarpa

Η Chitarpa του Noceti σχεδιάστηκε για να διευρύνει την τονική έκταση της κλασικής κιθάρας, ακολουθώντας τη λογική των «ανοιχτών» χορδών που συναντάμε στην άρπα.

• Οι Χορδές του Ταστιέρας (Κιθάρα): Το βασικό μέρος του οργάνου διέθετε το κλασικό κούρδισμα μιας εξάχορδης κιθάρας (Μι, Λα, Ρε, Σολ, Σι, Μι), επιτρέποντας στον μουσικό να χρησιμοποιεί τις γνωστές συγχορδίες και τεχνικές δακτυλοθεσίας στο μπράτσο.

• Οι Παράλληλες Μπάσες Χορδές (Άρπα): Εκτός ταστιέρας, το όργανο έφερε μια σειρά από ελεύθερες (ανοιχτές) χορδές, οι οποίες δεν πατιούνταν με το αριστερό χέρι αλλά δονούνταν ελεύθερα. Αυτές κουρδίζονταν σε διατονική κλίμακα (κατά κανόνα κατιούσα, προεκτείνοντας τις μπάσες νότες κάτω από τη χαμηλή Μι), λειτουργώντας ακριβώς όπως οι χορδές της άρπας για την εκτέλεση βαθιών μπάσων περασμάτων ή για να δημιουργούν πλούσια συμπαθητική αντήχηση.

Οι Διαφορές από τις Άλλες Harp-Guitars της Εποχής

Αν και η Chitarpa ανήκει γενικότερα στην οικογένεια της harp-guitar (μια κατηγορία που γνώρισε τεράστια άνθιση στην Ευρώπη και την Αμερική μεταξύ 1890 και 1920), διαφοροποιείται σημαντικά σε τρία βασικά σημεία:

Χαρακτηριστικό	Chitarpa (Noceti, 1904)	Κλασικές Harp-Guitars (π.χ. Gibson, Mozzani)
Αρχιτεκτονική Σώματος	Ενιαίο, έντονα ασύμμετρο ηχείο που εκτείνεται προς τα κάτω, ενσωματώνοντας τον χώρο αντήχησης των μπάσων χορδών σε μια ενιαία γεωμετρία.	Συνήθως διέθεταν έναν δεύτερο, ξεχωριστό «κούφιο βραχίονα» (hollow arm) που έβγαινε από το πάνω μέρος του σώματος για να κρατά τις μπάσες χορδές.
Στήριξη και Μέγεθος	Σχεδιασμένη ως όργανο μεγάλων διαστάσεων με σταθερή βάση δαπέδου. Ο μουσικός έπαιζε καθιστός, με το όργανο να στηρίζεται αυτόνομα στο έδαφος.	Φορητά όργανα που ο μουσικός κρατούσε στην αγκαλιά του, παρόμοια με μια βαριά, υπερμεγέθη κιθάρα.
Ηχητική Φιλοσοφία	Στόχευε στην καθαρή μίμηση του ηχοχρώματος της άρπας, με την ηχοσανίδα να είναι έτσι κατασκευασμένη ώστε να δίνει έμφαση στα λαμπερά πρίμα και τα αιθέρια σβησίματα (decay) των χορδών.	Εστίαζαν κυρίως στην αύξηση της έντασης (volume) και του όγκου των μπάσων, ώστε να αντικαθιστούν το κοντραμπάσο σε μαντολινάτες και ορχήστρες της εποχής.

Ο Giovan Battista Noceti (γνωστός αργότερα και με το καλλιτεχνικό ψευδώνυμο Gian Noceti Della Casa) υπήρξε διακεκριμένος Ιταλός κιθαρίστας, συνθέτης και ευρηματικός οραματιστής της οργανοποιίας, η δράση του οποίου εκτείνεται από τα τέλη του 19ου αιώνα έως τα μέσα του 20ού. Τα Πρώτα Χρόνια και η Μουσική Αφετηρία Γέννηση: Γεννήθηκε στις 9 Απριλίου 1874 στη Στρούπα (κοντά στη Γένοβα) της Ιταλίας. Πρώτα βήματα: Ξεκίνησε τις μουσικές του σπουδές μαθαίνοντας βιολί, όμως πολύ γρήγορα τον κέρδισε η κιθάρα, η οποία εξελίχθηκε στο κύριο όργανο έκφρασής του. Καριέρα και η Εφεύρεση της Chitarpa Σε ηλικία μόλις 23 ετών (γύρω στο 1897) μετανάστευσε στη Γαλλία, όπου εμφανίστηκε ως σολίστ σε κορυφαία καλλιτεχνικά κέντρα της εποχής, όπως το Παρίσι, η Νίκαια και το Μόντε Κάρλο, αποσπώντας εξαιρετικές κριτικές για τη δεξιοτεχνία του. Η γέννηση της Chitarpa: Στις αρχές του 1900, ο Noceti συνέλαβε την ιδέα ενός νέου υβριδικού οργάνου. Ήδη από τον Μάρτιο του 1903 εμφανιζόταν στο Παρίσι παίζοντας με μια «κιθάρα-άρπα» δικής του επινόησης (τη γνωστή Chitarpa ή Guitharpe), την οποία πατένταρε επίσημα το 1904. Η συνεργασία με τους Candi: Για την κατασκευαστική υλοποίηση του οράματός του, ο Noceti συνεργάστηκε στη Γένοβα με τους διάσημους Ιταλούς οργανοποιούς, τους αδελφούς Candi (κυρίως τον Cesare Candi), οι οποίοι μετέτρεψαν τα σχέδιά του σε πραγματικότητα. Η Ώριμη Περίοδος και το Έργο του στον Κινηματογράφο Κατά τη δεκαετία του 1920 επέστρεψε στην Ιταλία συνεχίζοντας τις ζωντανές εμφανίσεις, ενώ αργότερα εγκαταστάθηκε μόνιμα στη Ρώμη. Κινηματογραφικές Σύνθεσεις: Κατά τη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου (μεταξύ 1941 και 1944) εργάστηκε στον ιταλικό κινηματογράφο, υπογράφοντας με το όνομα Gian Noceti Della Casa τη μουσική επένδυση για τρεις ταινίες (La famiglia Brambilla in vacanza, Paura d'amare, Vietato ai minorenni). Συνθετικό Έργο: Άφησε πίσω του περίπου 50 συνθέσεις, οι οποίες περιλαμβάνουν έργα για κιθάρα, πιάνο, βιολί, αλλά και ορχηστρικά κομμάτια. Ανάμεσα στα πιο δημοφιλή έργα της εποχής του ήταν το περίφημο αργεντίνικο τάνγκο Seduccion και το τάνγκο Cimarosa. Διδασκαλία: Μετά τον πόλεμο αφοσιώθηκε με πάθος στη διδασκαλία της κιθάρας στη Ρώμη, εκπαιδεύοντας μια σημαντική γενιά νέων κιθαριστών (όπως ο Luigi Pittaluga, ο Carlo Palladino και ο Massimo Gasbarroni) μέχρι και το 1955. Ο Giovan Battista Noceti έφυγε από τη ζωή στη Ρώμη στις 18 Αυγούστου 1957 σε ηλικία 83 ετών, αφήνοντας το αποτύπωμά του ως ένας πρωτοπόρος που προσπάθησε να γεφυρώσει τον κόσμο της κλασικής κιθάρας με τις ηχητικές δυνατότητες της άρπας.