ΜΑΝΩΛΗΣ ΧΙΩΤΗΣ: ΔΕΝ ΟΝΟΜΑΤΙΖΕ ΤΑ ΟΡΓΑΝΑ ΤΟΥ

ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ: Η ΓΕΝΝΗΣΗ ΤΟΥ ΤΕΤΡΑΧΟΡΔΟΥ (1953-1954)

Στις αρχές της δεκαετίας του '50, ο ΜΑΝΩΛΗΣ ΧΙΩΤΗΣ, ένας σολίστας με βαθιά γνώση της μουσικής θεωρίας και απαράμιλλη δεξιοτεχνία, συνέλαβε μια ιδέα που θα προκαλούσε σεισμό στα θεμέλια του λαϊκού τραγουδιού. Η ανάγκη του για μεγαλύτερη αρμονική γκάμα και η επιθυμία του να μεταφέρει τις σολιστικές δυνατότητες της κιθάρας στο μπουζούκι, τον οδήγησαν στην προσθήκη μιας τέταρτης χορδής.

Η υλοποίηση αυτής της ιδέας έγινε στο ιστορικό εργαστήριο των ΑΔΕΛΦΩΝ ΠΑΝΑΓΗ (Παναγιώτης και Γιώργος Παναγής) γύρω στο 1953-1954. Οι αδελφοί Παναγή ήταν οι πρώτοι οργανοποιοί που αποδέχθηκαν την πρόκληση, τροποποιώντας τη δομή του οργάνου ώστε να αντέξει την αυξημένη τάση των επιπλέον χορδών, δημιουργώντας το πρώτο υβριδικό μπουζούκι-κιθάρα.

ΜΕΡΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟ: ΤΕΧΝΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΚΑΙ ΤΟ ΚΟΥΡΔΙΣΜΑ «ΝΤΟ-ΦΑ-ΛΑ-ΡΕ»

Το νέο όργανο δεν ήταν απλώς μια παραλλαγή του τρίχορδου, αλλά ένα νέο εργαλείο υψηλής ακρίβειας.

• Η Γεωμετρία του Ήχου: Το κούρδισμα που καθιέρωσε ο Χιώτης ήταν το ΝΤΟ - ΦΑ - ΛΑ - ΡΕ (από τη χαμηλότερη προς την υψηλότερη χορδή). Αυτή η διάταξη αντιστοιχεί ακριβώς στα διαστήματα των τεσσάρων πρώτων χορδών της κιθάρας, αλλά κουρδισμένα έναν τόνο χαμηλότερα.

• Ηλεκτρική Ενίσχυση: Ο Χιώτης υπήρξε πρωτοπόρος στην τοποθέτηση μαγνητών (όπως οι αμερικανικοί DEARMOND), μετατρέποντας το μπουζούκι σε ένα ηλεκτρικό όργανο ικανό να σταθεί δίπλα σε πιάνα και πνευστά, κατακτώντας τις μεγάλες κοσμικές σάλες της Αθήνας και του εξωτερικού.

• Κατασκευαστική Αντοχή: Λόγω των τεσσάρων ζευγών χορδών, το μανίκι κατασκευαζόταν πιο λεπτό αλλά πιο ενισχυμένο, ενώ το σκάφος απέκτησε μεγαλύτερο όγκο για να προσφέρει τον απαραίτητο ηχητικό όγκο.

ΜΕΡΟΣ ΤΡΙΤΟ: Η ΚΑΤΑΡΡΙΨΗ ΤΟΥ ΜΥΘΟΥ ΤΩΝ «ΟΝΟΜΑΤΩΝ»

Μια σημαντική λεπτομέρεια που αποκαθιστά την ιστορική αλήθεια είναι ότι Ο ΜΑΝΩΛΗΣ ΧΙΩΤΗΣ ΔΕΝ ΟΝΟΜΑΤΙΖΕ ΠΟΤΕ ΤΑ ΟΡΓΑΝΑ ΤΟΥ.

Ονόματα όπως «Πέρλα», «Άσπρη» ή «Μαμούθ», που συναντώνται συχνά σε λαϊκές αφηγήσεις, δεν χρησιμοποιήθηκαν ποτέ από τον ίδιο τον καλλιτέχνη. Πρόκειται για περιγραφικούς όρους που επινοήθηκαν από την «πιάτσα» των οργανοποιών, τους συλλέκτες και τους δημοσιογράφους της εποχής για να ξεχωρίζουν τα όργανα με βάση την εμφάνισή τους (π.χ. το λευκό μπουζούκι ή το όργανο με τον πλούσιο διάκοσμο από φίλντισι). Για τον Χιώτη, το μπουζούκι ήταν ένα εργαλείο δουλειάς και όχι ένα αντικείμενο προς «βάφτιση».

ΕΠΙΛΟΓΟΣ: ΜΙΑ ΔΙΕΘΝΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑ

Με αυτό το τετράχορδο όργανο, ο Μανώλης Χιώτης έφτασε μέχρι τον Λευκό Οίκο, παίζοντας ενώπιον του προέδρου LYNDON JOHNSON το 1965, και εντυπωσίασε θρύλους όπως ο JIMI HENDRIX. Η συνεργασία του με τους ΑΔΕΛΦΟΥΣ ΠΑΝΑΓΗ δεν γέννησε απλώς ένα νέο όργανο, αλλά μια ολόκληρη μουσική σχολή που παραμένει ζωντανή μέχρι σήμερα.

---

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΚΑΙ ΠΗΓΕΣ

• ΚΟΥΝΟΥΠΗΣ, ΓΙΩΡΓΟΣ (1998). Μανώλης Χιώτης: Ο Μάγος της Πένας. Εκδόσεις Άγκυρα.

• ΑΡΧΕΙΟ ΑΔΕΛΦΩΝ ΠΑΝΑΓΗ. Τεχνικές σημειώσεις και ιστορικό εργαστηρίου.

• ΣΧΟΡΕΛΗΣ, ΤΑΣΟΣ. Ρεμπέτικη Ανθολογία. (Αναφορές στην εξέλιξη των οργάνων).

• ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ «ΛΑΪΚΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ». Έρευνες για την πατρότητα του τετράχορδου.