Η ΜΠΑΝΤΟΥΡΑ (BANDURA) δεν είναι απλώς το εθνικό μουσικό όργανο της Ουκρανίας· είναι ένα σύμβολο επιβίωσης, ένας σύνθετος οργανισμός από ξύλο και ατσάλι που εγκλείει μέσα του την ταυτότητα ενός ολόκληρου λαού. Η ιστορία της, η κατασκευή της και ο ήχος της αποτελούν ένα μοναδικό κεφάλαιο στην παγκόσμια μουσικολογία.
ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ: ΑΠΟ ΤΟ ΛΑΟΥΤΟ ΣΤΗΝ "ΟΡΧΗΣΤΡΑ ΤΩΝ ΔΑΚΤΥΛΩΝ"
Η καταγωγή της ΜΠΑΝΤΟΥΡΑΣ χάνεται στα βάθη των αιώνων, αποτελώντας το αποτέλεσμα μιας μακράς εξέλιξης οργάνων της Ανατολικής Ευρώπης και της Κεντρικής Ασίας.
ΟΙ ΠΡΟΓΟΝΟΙ: Η ΜΠΑΝΤΟΥΡΑ θεωρείται απόγονος του αρχαίου ελληνικού πανδουρίδος και του αραβικού ουντ (λάουτο). Στην περιοχή της Ουκρανίας, προηγήθηκε η KOBZA, ένα όργανο με λιγότερες χορδές και σώμα σκαφτό.
Η ΧΡΥΣΗ ΕΠΟΧΗ ΤΩΝ ΚΟΖΑΚΩΝ: Κατά τον 16ο και 17ο αιώνα, η ΜΠΑΝΤΟΥΡΑ έγινε το αγαπημένο όργανο των ΚΟΖΑΚΩΝ. Οι πολεμιστές της στέπας έβρισκαν στην απαλή αλλά επιβλητική φωνή της τον ιδανικό σύντροφο για να εξιστορούν τις μάχες τους. Τότε το όργανο
ήταν μικρότερο και πιο φορητό.
Η ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΗ: Με το πέρασμα των αιώνων, ο αριθμός των χορδών άρχισε να αυξάνεται. Από τις 5-8 χορδές της πρώιμης εποχής, φτάσαμε στις 20 και αργότερα στις 60+. Αυτή η αλλαγή μετέτρεψε την ΜΠΑΝΤΟΥΡΑ από ένα όργανο συνοδείας σε ένα πλήρες σολιστικό πολυφωνικό όργανο.
Η ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΚΑΙ Η ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ ΤΗΣ ΜΠΑΝΤΟΥΡΑΣ
Η κατασκευή μιας ΜΠΑΝΤΟΥΡΑΣ είναι μια ιεροτελεστία που απαιτεί γνώσεις οργανοποιίας, ακουστικής και γλυπτικής. Είναι ένα από τα πιο δύσκολα όργανα στην κατασκευή λόγω της τεράστιας πίεσης που ασκούν οι δεκάδες χορδές στο ξύλινο σώμα.
1. ΤΑ ΥΛΙΚΑ
ΤΟ ΣΩΜΑ (ΣΚΑΦΟΣ): Παραδοσιακά κατασκευάζεται από ένα ενιαίο κομμάτι ξύλου, συνήθως ΙΤΙΑ (WILLOW) ή ΛΕΥΚΑ (POPLAR). Αυτά τα ξύλα είναι ελαφριά και έχουν εξαιρετικές αντηχητικές ιδιότητες.
ΤΟ ΚΑΠΑΚΙ (ΗΧΕΙΟ): Χρησιμοποιείται υψηλής ποιότητας ΕΛΑΤΟ (SPRUCE), το οποίο επιτρέπει στον ήχο να διαχέεται με κρυστάλλινη καθαρότητα.
ΟΙ ΧΟΡΔΕΣ: Στις σύγχρονες ΜΠΑΝΤΟΥΡΕΣ, οι χορδές είναι ατσάλινες. Η τάση που ασκούν στο όργανο μπορεί να φτάσει τους αρκετούς τόνους, γι' αυτό και η εσωτερική δομή πρέπει να είναι
.jpg)
εξαιρετικά ενισχυμένη.
.jpg)
2. ΤΑ ΜΕΡΗ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΟΥ
PRYSTRUNKY (ΠΡΙΣΤΡΟΥΝΚΙ): Είναι οι κοντές χορδές που βρίσκονται στη δεξιά πλευρά του ηχείου και δεν πατιούνται με το αριστερό χέρι (όπως στην κιθάρα), αλλά παίζονται ως "ανοιχτές", παρόμοια με την άρπα.
BUNTY (ΜΠΟΥΝΤΙ): Οι μακριές χορδές που εκτείνονται κατά μήκος του μπράτσου και χρησιμοποιούνται για τις μπάσες γραμμές.
ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΣ ΑΛΛΑΓΗΣ ΤΟΝΙΚΟΤΗΤΑΣ: Οι σύγχρονες επαγγελματικές ΜΠΑΝΤΟΥΡΕΣ διαθέτουν έναν περίπλοκο μηχανισμό με λεβιέδες (παρόμοιο με της ορχηστρικής άρπας) που επιτρέπει στον μουσικό να αλλάζει κλίμακες κατά τη διάρκεια της εκτέλεσης.
ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΚΤΕΛΕΣΗΣ: Η ΤΕΧΝΗ ΤΩΝ ΔΕΚΑ ΔΑΚΤΥΛΩΝ
Η ΜΠΑΝΤΟΥΡΑ παίζεται με έναν μοναδικό τρόπο που τη διαφοροποιεί από όλα τα άλλα έγχορδα:
Η ΘΕΣΗ: Ο μουσικός κρατά το όργανο κάθετα, ακουμπισμένο στα γόνατα και το στήθος, με το ηχείο να κοιτάζει ελαφρώς προς τα έξω.
ΤΑ ΔΑΚΤΥΛΑ: Χρησιμοποιούνται και τα δέκα δάκτυλα. Το δεξί χέρι παίζει κυρίως τις PRYSTRUNKY (τις ψηλές χορδές), ενώ το αριστερό παίζει τις BUNTY (τις μπάσες).
Ο ΗΧΟΣ: Ο ήχος παράγεται με τα νύχια ή με ειδικές πένες (δακτυλήθρες). Το αποτέλεσμα είναι ένας πλούσιος, αιθέριος ήχος που συνδυάζει το βάθος του λαούτου με τη λαμπρότητα του πιάνου.
Η ΜΠΑΝΤΟΥΡΑ ΩΣ ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΚΑΙ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΣΥΜΒΟΛΟ
Πέρα από τη μουσική της αξία, η ΜΠΑΝΤΟΥΡΑ υπήρξε το "επικίνδυνο όργανο" για κάθε κατακτητή της Ουκρανίας.
Η ΦΩΝΗ ΤΗΣ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗΣ: Επειδή οι ΚΟΜΠΖΑΡΟΙ χρησιμοποιούσαν το όργανο για να μεταδίδουν ιστορίες ελευθερίας, η ΜΠΑΝΤΟΥΡΑ ταυτίστηκε με την ουκρανική εθνική αφύπνιση.
Η ΣΟΒΙΕΤΙΚΗ ΚΑΤΑΠΙΕΣΗ: Στα χρόνια του Στάλιν, η ΜΠΑΝΤΟΥΡΑ απαγορεύτηκε ή "τροποποιήθηκε" ώστε να παίζει μόνο εγκεκριμένα σοβιετικά τραγούδια. Οι παραδοσιακοί οργανοποιοί διώχθηκαν, και τα όργανα καταστράφηκαν σε μια προσπάθεια να σβήσει η ιστορική μνήμη.
Η ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ: Μετά την ανεξαρτησία της Ουκρανίας, η ΜΠΑΝΤΟΥΡΑ επέστρεψε θριαμβευτικά. Σήμερα διδάσκεται σε ωδεία και πανεπιστήμια, ενώ υπάρχουν ολόκληρα σύνολα (Ensembles of Bandurists) που παρουσιάζουν εντυπωσιακές πολυφωνικές παραστάσεις.
ΕΠΙΛΟΓΟΣ
Η ΜΠΑΝΤΟΥΡΑ είναι ένα όργανο που απαιτεί αφοσίωση. Από το δάσος όπου επιλέγεται η ιτιά, μέχρι τα δάκτυλα του μουσικού που ματώνουν πάνω στις ατσάλινες χορδές, κάθε στάδιο της ύπαρξής της είναι μια κατάθεση ψυχής. Είναι η "ηχώ της στέπας", ένα όργανο που δεν παίζει απλώς μουσική, αλλά αφηγείται την επιβίωση ενός πολιτισμού μέσα από τους αιώνες.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου