Η ΤΕΧΝΗ ΤΗΣ ΕΝΣΑΡΚΩΣΗΣ: ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ ΤΟΥ ΙΕΡΟΥ BOGYIL

Για τους Λόμπι, η κατασκευή ενός ξυλοφώνου δεν είναι μια βιομηχανική διαδικασία, αλλά μια γέννα. Ο οργανοποιός δεν θεωρείται απλός τεχνίτης, αλλά ένας «μεσολαβητής» που καλείται να δώσει υλική

υπόσταση σε μια αόρατη φωνή. Η διαδικασία ξεκινά πολύ πριν το πρώτο χτύπημα της σμίλης, στο επίπεδο της πνευματικής διάγνωσης. 1. Η Επιλογή του Δέντρου: Το Κάλεσμα του Wood-Spirit Το ξυλόφωνο Bogyil κατασκευάζεται αποκλειστικά από το ξύλο του δέντρου Pterocarpus erinaceus (γνωστό τοπικά ως Cène ή Los). Αυτό το δέντρο επιλέγεται για την εξαιρετική του πυκνότητα και την ικανότητά του να διατηρεί τον τόνο του για δεκαετίες. Η Πνευματική Άδεια: Ο οργανοποιός δεν μπορεί να κόψει οποιοδήποτε δέντρο. Πρέπει να βρει ένα δέντρο που «θέλει» να γίνει ξυλόφωνο. Συμβουλεύεται τον μάντη της κοινότητας για να βεβαιωθεί ότι το πνεύμα του δέντρου (Kodama στην ιαπωνική παράδοση, αλλά αντίστοιχα Thil για τους Λόμπι) είναι σύμφωνο. Η Σπονδή: Πριν την κοπή, προσφέρεται στο δέντρο μια σπονδή (συνήθως νερό ή αλεύρι κεχριού) ως ένδειξη σεβασμού. Η κοπή γίνεται σε συγκεκριμένη φάση της σελήνης, ώστε οι χυμοί του ξύλου να βρίσκονται στη σωστή κατάσταση για την αποξήρανση.

2. Η Προετοιμασία και η Αποξήρανση του Ξύλου Μόλις κοπεί το ξύλο, ξεκινά η διαδικασία της «κάθαρσης». Το ξύλο είναι ακόμη «ζωντανό» και «υγρό», και η φωνή του είναι πνιχτή. Το Φρύγανο (Fire-Seasoning): Οι πλάκες του ξυλοφώνου κόβονται σε ακατέργαστη μορφή και τοποθετούνται πάνω από μια ελεγχόμενη φωτιά για εβδομάδες. Αυτή η διαδικασία δεν είναι μόνο για την αφαίρεση της υγρασίας· οι Λόμπι πιστεύουν ότι η φωτιά «καίει» τις ακαθαρσίες του πνεύματος του ξύλου, αφήνοντας πίσω μόνο τον καθαρό ήχο. Η Αναμονή: Μετά το κάπνισμα, οι πλάκες αποθηκεύονται σε σκοτεινό μέρος για τουλάχιστον ένα χρόνο. Ένα ιερό Bogyil δεν μπορεί να βιαστεί. Το ξύλο πρέπει να «πεθάνει» ως δέντρο για να «αναστηθεί» ως όργανο.

3. Η Λάξευση των 14 Πλακών (Τα Κόκαλα) Όπως αναφέραμε, ένα πλήρες Bogyil έχει 14 πλάκες, που αντιστοιχούν στις αρθρώσεις του ανθρώπινου σώματος. Ο Συντονισμός: Ο οργανοποιός σκαλίζει την κάτω πλευρά κάθε πλάκας. Αφαιρώντας ξύλο από το κέντρο, ο τόνος κατεβαίνει (γίνεται πιο βαθύς). Αφαιρώντας ξύλο από τις άκρες, ο τόνος ανεβαίνει. Το Αυτί του Τεχνίτη: Δεν χρησιμοποιούνται κουρδιστήρια ή μηχανήματα. Ο τεχνίτης χτυπά το ξύλο και ακούει τον «αντίλαλο» μέσα στο κεφάλι του. Πρέπει οι 14 πλάκες να έχουν μια εσωτερική αρμονία που να θυμίζει την ανθρώπινη κλίμακα των συναισθημάτων.

4. Ο Σκελετός (Το Σώμα) Ενώ οι πλάκες προετοιμάζονται, ο οργανοποιός κατασκευάζει τον σκελετό, ο οποίος είναι η «σπονδυλική στήλη» του οργάνου. Η Καμπυλότητα: Ο σκελετός είναι ελαφρώς κυρτός. Αυτό επιτρέπει στον μουσικό να φτάνει όλες τις πλάκες με ευκολία, αλλά συμβολίζει επίσης την κυρτή πλάτη ενός ηλικιωμένου σοφού, που φέρει το βάρος της γνώσης. Τα Σχοινιά: Χρησιμοποιείται δέρμα από αντιλόπη ή κατσίκα, το οποίο έχει υποστεί ειδική επεξεργασία για να γίνει ανθεκτικό. Το δέρμα αυτό «δένει» τη φωνή (πλάκες) με το σώμα (σκελετό). Αν το δέσιμο είναι πολύ σφιχτό, ο ήχος «πνίγεται». Αν είναι χαλαρό, το όργανο «παραμιλά». 

 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ (Για τη Δόση Α') Meyer, P. (1981). Kunst und Religion der Lobi. Museum Rietberg. (Λεπτομερής καταγραφή της οργανοποιίας). Rouget, G. (1982). Notes sur la musique des Lobi. Dagan, E. A. (1993). The Spirit's Image: The African Sculpting of Spiritual Powers.

ΠΕΡΙΛΗΠΤΙΚΑ

Για την κατασκευή του BOGYIL (του μεγάλου ξυλόφωνου των LOBI που χρησιμοποιείται στις κηδείες), η διαδικασία είναι μια ιερή ιεροτελεστία που συνδυάζει την τέχνη της ξυλουργικής με την πνευματική προετοιμασία.

Ακολουθούν τα βασικά στάδια της κατασκευής του:

1. Η ΕΠΙΛΟΓΗ ΚΑΙ Η ΚΟΠΗ ΤΟΥ ΞΥΛΟΥ

Το ξύλο που χρησιμοποιείται είναι συνήθως από το δέντρο Pterocarpus erinaceus (γνωστό ως "ξύλο βένα" ή "palissandre του Σενεγάλ").

• Η Ιεροτελεστία: Ο κατασκευαστής πρέπει να προσφέρει θυσίες στο πνεύμα του δέντρου πριν το κόψει, ζητώντας άδεια να χρησιμοποιήσει τη "φωνή" του.

• Η Ξήρανση: Οι σανίδες κόβονται και αφήνονται να στεγνώσουν στον ήλιο ή πάνω από φωτιά για να απομακρυνθεί η υγρασία και να διασφαλιστεί ο καθαρός ήχος.

2. ΟΙ ΑΝΤΗΧΗΤΕΣ (ΚΑΛΕΜΠΑΣΕΣ)

Κάτω από κάθε ξύλινη λάμα τοποθετείται μια νεροκολοκύθα (calebasse), η οποία λειτουργεί ως αντηχείο.

• Το Μέγεθος: Το μέγεθος της κολοκύθας πρέπει να αντιστοιχεί απόλυτα στη συχνότητα της λάμας. Οι μεγαλύτερες κολοκύθες μπαίνουν κάτω από τις λάμες με τους χαμηλούς τόνους.

• Το Μούλιασμα: Οι κολοκύθες καθαρίζονται εσωτερικά και υφίστανται επεξεργασία για να αντέχουν στον χρόνο.

3. ΤΟ ΜΥΣΤΙΚΟ ΤΟΥ ΗΧΟΥ: ΤΑ "ΜΙΡΛΙΤΟΝ"

Αυτό που δίνει στο BOGYIL τον χαρακτηριστικό "τριζάτο" ήχο του είναι οι οπές στις κολοκύθες.

• Σε κάθε κολοκύθα ανοίγεται μια μικρή τρύπα η οποία καλύπτεται από μια λεπτή μεμβράνη.

• Παραδοσιακά, αυτή η μεμβράνη προέρχεται από κουκούλια αράχνης ή, σε κάποιες περιπτώσεις, από λεπτό δέρμα νυχτερίδας. Όταν η λάμα δονείται, η μεμβράνη πάλλεται, δημιουργώντας έναν έντονο μεταλλικό ήχο (buzzing effect).

4. Η ΣΥΝΑΡΜΟΛΟΓΗΣΗ ΚΑΙ ΤΟ ΚΟΥΡΔΙΣΜΑ

• Ο Σκελετός: Οι λάμες και οι κολοκύθες στερεώνονται πάνω σε ένα ξύλινο πλαίσιο με τη χρήση δερμάτινων λωρίδων ή σχοινιών από φυτικές ίνες.

• Το Κούρδισμα: Ο τεχνίτης αφαιρεί προσεκτικά υλικό από το κάτω μέρος της λάμας για να ρυθμίσει τον τόνο.

  • Αν αφαιρέσει ξύλο από το κέντρο, ο τόνος χαμηλώνει.

  • Αν αφαιρέσει ξύλο από τις άκρες, ο τόνος ανεβαίνει.

5. ΤΑ ΠΛΗΚΤΡΑ (MALLETS)

Τα ραβδιά με τα οποία παίζουν το BOGYIL είναι ξύλινα, αλλά οι άκρες τους καλύπτονται από σφαίρες φυσικού καουτσούκ, ώστε να παράγουν έναν βαθύ και γεμάτο ήχο χωρίς να τραυματίζουν τις λάμες.

---

ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Το BOGYIL θεωρείται "ζωντανό" όργανο. Για τους LOBI, δεν πρόκειται απλώς για μουσική, αλλά για ένα εργαλείο που "μιλάει" τη γλώσσα των πνευμάτων κατά τη διάρκεια των νεκρώσιμων τελετών.

Γνώριζες ότι οι Lobi συχνά παίζουν δύο ξυλόφωνα μαζί, όπου το ένα κρατάει τον ρυθμό και το άλλο "διηγείται" την ιστορία του νεκρού;