ΟΙ ΟΡΓΑΝΟΠΟΙΟΙ ΤΟΥ ΔΑΣΟΥΣ: Η ΙΕΡΗ ΤΕΧΝΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗΣ ΗΧΩΝ

 

ΟΙ ΟΡΓΑΝΟΠΟΙΟΙ ΤΟΥ ΔΑΣΟΥΣ: Η ΙΕΡΗ ΤΕΧΝΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗΣ ΗΧΩΝ

ΟΡΓΑΝΟΠΟΙΟΣ ΤΗΣ ΦΥΛΗΣ BAKA ΣΕ ΩΡΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ, ΣΚΑΛΙΖΟΝΤΑΣ ΤΟ ΞΥΛΟ.

Στην καρδιά των τροπικών δασών της Αφρικής, η κατασκευή μουσικών οργάνων δεν είναι μια απλή τεχνική διαδικασία, αλλά μια ιερή πράξη επικοινωνίας με το περιβάλλον. Για τους Πυγμαίους των φυλών Aka, Baka και Mbuti, ο οργανοποιός δεν είναι ένας απομονωμένος τεχνίτης σε ένα εργαστήριο, αλλά ένας «μεσολαβητής» ανάμεσα στον φυσικό κόσμο και την πνευματική διάσταση της μουσικής. Η οργανοποιία τους χαρακτηρίζεται από μια βαθιά οικολογική συνείδηση, όπου κάθε υλικό που επιλέγεται έχει τη δική του φωνή, τη δική του ιστορία και το δικό του «πνεύμα».

Η ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΤΗΣ ΟΡΓΑΝΟΠΟΙΙΑΣ: ΤΟ ΔΑΣΟΣ ΩΣ ΠΡΩΤΗ ΥΛΗ

Η οργανοποιία των Πυγμαίων βασίζεται στην αρχή της «ελάχιστης παρέμβασης». Σε αντίθεση με τη δυτική οργανοποιία, που αναζητά την τέλεια γεωμετρία και τη μόνιμη αντοχή στον χρόνο, η τέχνη των Πυγμαίων είναι εφήμερη και απόλυτα προσαρμοσμένη στη νομαδική τους ζωή. Τα όργανα συχνά κατασκευάζονται για μια συγκεκριμένη τελετή, ένα κυνήγι ή μια γιορτή, και στη συνέχεια αφήνονται να επιστρέψουν στη γη από όπου προήλθαν.

Οι οργανοποιοί χρησιμοποιούν αποκλειστικά υλικά που προσφέρει το δάσος:

• 
  

• 
  

• Ξυλεία: Επιλέγονται δέντρα με συγκεκριμένη πυκνότητα για την αντήχηση, όπως το αφρικανικό μαόνι ή το ξύλο bilinga.

• Φλοιός και Ίνες: Χρησιμοποιούνται για τη δημιουργία χορδών και τη σύνδεση των μερών των οργάνων. Οι ίνες από τα αναρριχητικά φυτά (λιάνα) είναι εξαιρετικά ανθεκτικές και προσφέρουν την απαραίτητη τάση στα έγχορδα.

• Δέρματα Ζώων: Για τα τύμπανα χρησιμοποιούνται δέρματα από αντιλόπες ή άλλα θηράματα, τα οποία επεξεργάζονται με φυσικές μεθόδους ώστε να παραμένουν ελαστικά.

• Καρποί και Σπόροι: Ξεροί καρποί μετατρέπονται σε αντηχεία, ενώ μικροί σπόροι τοποθετούνται μέσα σε σείστρα για να δημιουργήσουν τον ήχο της βροχής.

  
  
  

ΟΙ ΟΡΓΑΝΟΠΟΙΟΙ: ΟΙ ΦΥΛΑΚΕΣ ΤΟΥ ΗΧΟΥ

Ο οργανοποιός στις κοινότητες των Πυγμαίων είναι συνήθως ένας έμπειρος κυνηγός ή ένας πρεσβύτερος που κατέχει τη γνώση της βοτανολογίας και των ιδιοτήτων των υλικών. Η εκπαίδευση ξεκινά από την παιδική ηλικία, όχι μέσα από θεωρητικά μαθήματα, αλλά μέσα από την παρατήρηση και τη συμμετοχή. Οι νεότεροι μαθαίνουν να ακούν το δάσος: ποιο ξύλο «τραγουδάει» όταν το χτυπάς με το τσεκούρι, ποια ίνα αντέχει στο τέντωμα χωρίς να σπάει.

Η διαδικασία κατασκευής ξεκινά πάντα με μια μορφή «άδειας» από το δάσος. Πριν κοπεί ένα κλαδί ή ξεριζωθεί ένα φυτό, ο οργανοποιός εκφράζει τον σεβασμό του στη φύση. Αυτό συμβαίνει γιατί πιστεύουν ότι αν το όργανο δεν κατασκευαστεί με τη σωστή πρόθεση, ο ήχος του θα είναι «κενός» και δεν θα μπορέσει να καλέσει τα πνεύματα Jengi (τα πνεύματα του δάσους).

ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΚΑΙ ΕΡΓΑΛΕΙΑ

Τα εργαλεία που χρησιμοποιούν είναι απλά αλλά αποτελεσματικά. Το machete (μεγάλο μαχαίρι) είναι το βασικό τους πολυεργαλείο. Με αυτό σκαλίζουν τους κορμούς, αφαιρούν τον φλοιό και διαμορφώνουν τα σώματα των οργάνων. Χρησιμοποιούν επίσης τη φωτιά για να «σκληρύνουν» το ξύλο ή για να δημιουργήσουν κοιλότητες στο εσωτερικό των τυμπάνων (μέσω της ελεγχόμενης καύσης).

Μια ιδιαίτερη πτυχή της οργανοποιίας τους είναι η χρήση του ανθρώπινου σώματος ως μέρος του οργάνου. Στο μουσικό τόξο, για παράδειγμα, ο κατασκευαστής γνωρίζει ότι το αντηχείο δεν θα είναι το ξύλο, αλλά το στόμα του εκτελεστή. Επομένως, η τάση της χορδής πρέπει να υπολογιστεί με ακρίβεια ώστε να εναρμονίζεται με τη φυσική κοιλότητα του στόματος.

Η ΣΥΛΛΟΓΙΚΗ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ

Σε πολλές περιπτώσεις, η οργανοποιία είναι μια συλλογική πράξη. Κατά την κατασκευή ενός μεγάλου τυμπάνου, όλη η ομάδα συμμετέχει. Οι άνδρες σκαλίζουν το ξύλο, οι γυναίκες προετοιμάζουν τις ίνες για το δέσιμο και οι γέροντες επιβλέπουν τη διαδικασία, εξασφαλίζοντας ότι τηρούνται οι παραδόσεις γενεών. Αυτή η διαδικασία ενισχύει τους δεσμούς της φυλής και μετατρέπει το αντικείμενο από ένα απλό εργαλείο σε ένα σύμβολο ενότητας.

Η οργανοποιία των Πυγμαίων μας διδάσκει ότι η μουσική δεν ξεκινά από τη στιγμή που ακούγεται η πρώτη νότα, αλλά από τη στιγμή που το χέρι του ανθρώπου αγγίζει την πρώτη ύλη στο δάσος. Είναι μια τέχνη που απαιτεί υπομονή, βαθιά γνώση της βιολογίας του δάσους και, κυρίως, μια πνευματική σύνδεση με το περιβάλλον.

Στα επόμενα κεφάλαια, θα αναλύσουμε διεξοδικά κάθε όργανο ξεχωριστά, ξεκινώντας από την κατασκευή του εμβληματικού Μουσικού Τόξου, παραθέτοντας όλες τις λεπτομέρειες που καθιστούν αυτό το απλό αντικείμενο ένα θαύμα ακουστικής μηχανικής.