ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΚΑΝΟΝΑΚΙ: ΜΙΑ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΡΙΩΝ ΧΙΛΙΕΤΙΩΝ

Ο δεξιοτέχνης Μανωλης Καρπάθιος

 

1. Η ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΤΑΓΩΓΗ (10ος αι. π.Χ. - 4ος αι. μ.Χ.) Οι ρίζες του εντοπίζονται στην Αρχαία Ελλάδα. Το όργανο ανήκει στην οικογένεια του «επιτραπέζιου ψαλτηρίου».

• Το Μονόχορδο του Πυθαγόρα: Ο όρος "Κανών" χρησιμοποιήθηκε αρχικά από τον Πυθαγόρα ως ένα πειραματικό όργανο με μία χορδή για τη μέτρηση των μουσικών διαστημάτων.

• Το Τρίγωνο και η Μαγάδις: Αρχαία πολύχορδα όργανα που παιζόταν με τα δάχτυλα, αποτελώντας τους προγόνους της δομής του σημερινού κανονιού.

2. Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ (5ος αι. - 15ος αι. μ.Χ.) Στο Βυζάντιο, το όργανο μετεξελίσσεται και παίρνει τη μορφή που πλησιάζει τη σημερινή.

• Το Ψαλτήρι: Στις βυζαντινές τοιχογραφίες και στα χειρόγραφα, βλέπουμε συχνά το "Ψαλτήρι" να κρατιέται στην ποδιά των μουσικών.

• Ο Ρόλος του: Χρησιμοποιήθηκε ως το βασικό όργανο διδασκαλίας της Βυζαντινής Μουσικής, καθώς πάνω στις χορδές του μπορούσαν να οπτικοποιηθούν τα «γένη» και οι «ήχοι» (κλίμακες).

3. Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΚΑΙ Η ΜΙΚΡΑ ΑΣΙΑ (17ος αι. - 1922) Το κανονάκι γίνεται ο βασιλιάς της Λόγιας Μουσικής της Κωνσταντινούπολης.

• Οι Έλληνες Δεξιοτέχνες: Στα σαλόνια της Πόλης και της Σμύρνης, Έλληνες μουσικοί (Ρωμιοί) εξελίσσουν την τεχνική του.

• Η Κατασκευαστική Επανάσταση: Τον 19ο αιώνα προστίθενται τα μαντάλια (μοχλοί), επιτρέποντας στο όργανο να αλλάζει κλίμακες (μακάμια) ακαριαία, κάτι που το απογείωσε δεξιοτεχνικά.

4. Η ΕΛΛΑΔΑ ΜΕΤΑ ΤΟ 1922 Με την Μικρασιατική Καταστροφή, το κανονάκι έρχεται στην ελεύθερη Ελλάδα.

• Η Παρακμή και η Αναγέννηση: Για μερικές δεκαετίες το όργανο παραγκωνίστηκε από το μπουζούκι στις λαϊκές ορχήστρες. Ωστόσο, από τη δεκαετία του '80 και μετά, χάρη σε δασκάλους όπως ο Νίκος Στεφανίδης και αργότερα ο Πάνος Δημητρακόπουλος, το κανονάκι επέστρεψε θριαμβευτικά.

• Σήμερα: Θεωρείται απαραίτητο σε κάθε σχήμα παραδοσιακής μουσικής, ενώ διδάσκεται επίσημα στα Μουσικά Σχολεία και τα Πανεπιστήμια της χώρας.

---

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΗ ΣΗΜΕΙΩΣΗ:

• Μαζαράκης, Ευάγγελος: Το Κανονάκι στην Ελληνική Παράδοση.

• Περιστέρης, Σπύρος: Μελέτες για τα όργανα της Μικράς Ασίας.